• Ἡ εἰσήγηση τοῦ Προέδρου τῆς ΧΔ στὴν Κεντρικὴ Ἐπιτροπή

Ὅταν ξεκίνησε ἡ Χριστιανικὴ Δημοκρατία τὸν ἀγώνα της τὸ 1953, λίγα χρόνια μετὰ τὸν 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο μαινόταν ὁ Ψυχρὸς Πόλεμος ποὺ τὸν διαδέχθηκε, καὶ κυριαρχοῦσε ὁ διπολισμὸς ἀνάμεσα στὸν ἀστισμὸ καὶ στὸν μαρξισμό. Ἡ μαρξιστικὴ ἰδεολογία εἶχε ἀναπτυχθεῖ ὡς ἀπόπειρα ἀντίδρασης στὴν κοινωνικὴ ἀδικία, ἡ ὁποία ἐπικρατοῦσε στὸ καθεστὼς τοῦ οἰκονομικοῦ φιλελευθερισμοῦ τοῦ 18ου καὶ τοῦ 19ου αἰώνα. Μιὰ ἀντίδραση σὲ ὑλιστικὴ βάση καὶ γι’ αὐτὸ ἀπρόσφορη στὸ νὰ ὁδηγήσει σὲ μιὰ κοινωνία ἐλεύθερη καὶ δίκαιη.
Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ κατέρρευσαν τὴ δεκαετία τοῦ 1980 τὰ καθεστῶτα τοῦ λεγόμενου «ὑπαρκτοῦ σοσιαλισμοῦ», τὰ ὁποῖα ἦταν ταξικὲς δικτατορίες τῆς γραφειοκρατίας τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος, μιᾶς προνομιούχου ἄρχουσας τάξης ποὺ κυβερνοῦσε καὶ νεμόταν τὰ μέσα παραγωγῆς στὸ ὄνομα τοῦ «προλεταριάτου».
Τὴν ἴδια δεκαετία ὁ οἰκονομικὸς φιλελευθερισμὸς ἀντεπιτέθηκε, ὡς «νεοφιλελευθερισμὸς» καὶ παγκοσμιοποίηση, μὲ στόχο τὴν ἀπαξίωση τῆς ἐργασίας, τὸν ἀφανισμὸ τῶν μικρῶν καὶ μεσαίων ἐπιχειρήσεων, τὸ ξήλωμα τοῦ κοινωνικοῦ κράτους καὶ τὴν ἀσυδοσία τῶν κερδοσκόπων στὸ ὄνομα τῆς «ἐλεύθερης ἀγορᾶς».
Τὸ παραδοσιακὸ πολιτικὸ σύστημα δεξιᾶς καὶ ἀριστερᾶς, ἤδη ἔχει τεθεῖ στὴν ὑπηρεσία τοῦ νεοφιλελευθερισμοῦ καὶ τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας, μεταλλασσόμενο σταδιακὰ σὲ «ἀκραῖο κέντρο».Μὲ τὴν ἀπαξίωση καὶ διάλυση τοῦ κονωνικοῦ κράτους, τὴν ἰδιωτικοποίηση τῶν κοινωφελῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τὴν παράδοσή τους στὸ παρασιτικὸ κερδοσκοπικὸ κεφάλαιο, τὴν ἐγκαθίδρυση καθεστῶτος ὅλο καὶ μεγαλύτερης ἀσυδοσίας ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας καὶ τοῦ τραπεζικοῦ κεφαλαίου, στὸ ὀνομα τῆς «ἐλεύθερης ἀγορᾶς».
Μὲ τὸν τρόπο αὐτό, μεγάλες ὁμάδες τοῦ πληθυσμοῦ ποὺ τέθηκαν στὸ περιθώριο τῆς κοινωνίας ἔμειναν ἀκάλυπτες πολιτικὰ καὶ στράφηκαν σὲ μιὰ ριζοσπαστικὴ δεξιὰ νέου τύπου. Ἡ νεοεμφανιζόμενη αὐτὴ τάση ἐμφανίστηκε νὰ εἶναι ἀντίθετη μὲ τὴν ἀναλγησία τοῦ «ἀκραίου κέντρου» καὶ τὶς πολιτικὲς ἐπιλογές του, ποὺ ὁδηγοῦν στὴν ἐξαθλίωση τοὺς ὑποστηρικτές της.
Ταυτόχρονα, αὐτοαναγορεύτηκε κήρυκας ἀξιῶν ὅπως ὁ πατριωτισμός, ἡ πίστη, ὁ σεβασμὸς στὴν παράδοση, τὶς ὁποῖες οἱ συστημικὲς πολιτικὲς δυνάμεις ἔχουν ἐγκαταλείψει.
Χαρακτηριστικὰ παραδείγματα:
Ὁ «Τραμπισμὸς» στὶς ΗΠΑ. Ὁ ἀντιπρόεδρος Τζέι Ντὶ Βὰνς προέρχεται ἀπὸ περιοχὲς ποὺ ψήφιζαν παραδοσιακὰ Δημοκρατικὸ Κόμμα, ἀλλὰ σταδιακὰ ἀποβιομηχανοποιήθηκαν καὶ ἐξαθλιώθηκαν λόγω τῆς παγκοσμιοποίησης. Στηρίζεται καὶ ἀπὸ ἀκροδεξιοὺς Προτεστάντες ποὺ ἀντιδροῦν στὸν δικαιωματισμὸ καὶ στὴν «γουὼκ ἀτζέντα».
Ὁ «Ἐθνικὸς Συναγερμὸς» τῆς Μαρὶν Λεπὲν στὴ Γαλλία. Χῶρος γιὰ καιρὸ στὸ περιθώριο τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ἐπειδὴ κατάγεται πολιτικὰ ἀπὸ ἀκροδεξιὲς δυνάμεις ποὺ εἴτε συνεργάστηκαν μὲ τὴ γερμανικὴ κατοχή, εἴτε εἶναι νοσταλγοὶ τῆς ἀποικιοκρατίας στὴν Ἀλγερία. Ἔχει ἐξελιχθεῖ σὲ κόμμα τῆς λαϊκιστικῆς Δεξιᾶς καὶ ἀντλεῖ ψήφους ἀπὸ τὰ θύματα τῆς καταστρεπτικῆς πολιτικῆς τοῦ νεοφιλελευθερισμοῦ καὶ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ εὐρώ.
Τὰ «Ἀδέλφια τῆς Ἰταλίας» τῆς ἤδη Πρωθυπουργοῦ Τζόρτζια Μελόνι. Ἐπίγονοι τοῦ νεοφασιστικοῦ κόμματος τῶν νοσταλγῶν τοῦ Μουσολίνι, εἶχαν ἀποκλεισθεῖ ἀπὸ τὴν «οἰκουμενικὴ» κυβέρνηση Ντράγκι. Εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς αὐτὸς εἶχε εὐεργετικὰ γι’ αὐτοὺς ἀποτελέσματα, ἀφοῦ ἀπὸ τὸ 5% ἐκτοξεύθηκαν στὸ 25%. Καὶ ἀκόμα προφανέστερο, ὅτι ἡ ἄνοδος αὐτὴ συνδέεται μὲ τὴν ἀποστροφὴ ποὺ ἔχουν προκαλέσει οἱ πολιτικὲς τῶν Βρυξελλῶν, τῶν ὁποίων ὁ γνωστὸς καὶ σ’ ἐμᾶς πρώην ἀρχιτραπεζίτης εἶναι βασικὸς ἐκφραστής. Ἀδιάψευστος μάρτυρας εἶναι ἡ κατακόρυφη πτώση τῶν ποσοστῶν ὅλων τῶν κομμάτων ποὺ συμμετεῖχαν στὴν κυβέρνησή του, ἀπὸ τὴν ὁποία ἐπωφελήθηκε ἡ Μελόνι.
Τὸ AfD τῆς Γερμανίας, τὸ ὁποῖο ὠφελήθηκε ἰδίως ἀπὸ τὶς καταστρεπτικὲς συνέπειες τῶν κυρώσεων σὲ βάρος τῆς Ρωσίας, ἀλλὰ καὶ τὴ συνεχιζόμενη περιθωριοποίηση τῆς πρώην Ἀνατολικῆς Γερμανίας, στὴν ὁποία ἀναδείχθηκε πρώτη δύναμη στὶς τελευταῖες ἐκλογές. Εἶναι ἤδη ἀξιωματικὴ ἀντιπολίτευση σὲ ἐθνικὸ ἐπίπεδο. Ἂν καὶ δὲν μπορεῖ νὰ χαρακτηρισθεῖ νεοναζιστικὸ κόμμα, περιλαμβάνει καὶ ἐπιγόνους τῶν ναζί.
Ἀντίστοιχη περίπτωση εἶναι καὶ ὁ Βίκτορ Ὄρμπαν, ποὺ κυβερνᾶ τὴν Οὐγγαρία, ὁ ὁποῖος ἀντλεῖ τὴ δημοφιλία του σὲ μεγάλο βαθμὸ λόγω τῆς ἀντίστασης στὶς καταστρεπτικὲς πολιτικὲς τῶν Βρυξελλῶν.
Ἡ μετάλλαξη τοῦ παραδοσιακοῦ πολιτικοῦ συστήματος δεξιᾶς-ἀριστερᾶς σὲ «ἀκραῖο κέντρο» στὴν ὑπηρεσία τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας, ἄφησε ἀκάλυπτα εὐρύτατα λαϊκὰ στρώματα, τὰ ὁποῖα στράφηκαν σὲ πολιτικὲς δυνάμεις οἱ ὁποῖες, εἴτε δημιουργήθηκαν ἐξαρχῆς, εἴτε βρίσκονταν στὸ πολιτικὸ περιθώριο λόγω τῶν ἀκροδεξιῶν καταβολῶν τους.
Φαντάζουν καὶ αὐτοπροβάλλονται ὡς «ἀντισυστημικές». Στὴν πραγματικότητα, ἀξιοποιώντας τὴ λαϊκὴ στήριξη, ἀπεργάζονται μιὰ νέου τύπου σύμπραξη μὲ τὴν οἰκονομικὴ ὀλιγαρχία. Αὐτὸ γίνεται φανερὸ ὅπου ἔχουν ἀναλάβει τὴ διακυβέρνηση.
Ὁ Ντόναλντ Τρὰμπ στὶς ΗΠΑ καταργεῖ κοινωνικὲς παροχές, ἐνῶ ἔχει βάλει στὸ στόχαστρο ἀκόμη καὶ τὸ ὁμοσπονδιακὸ Ὑπουργεῖο Παιδείας. Εἶναι γεγονὸς ὅτι στὶς ΗΠΑ τὸ σύστημα εἶναι ὁμοσπονδιακὸ καὶ ἡ Παιδεία εἶναι ὑπόθεση τῆς κάθε Πολιτείας. Ὅμως, μιὰ τέτοια προτεραιότητα τῆς ὁμοσπονδιακῆς κυβέρνησης εἶναι ἐνδεικτικὴ τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς ἁρπακτικότητας τοῦ νέου αὐτοῦ πολιτικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖο ἔχει βάλει στὸ στόχαστρο τὸ κοινωνικὸ κράτος.
Ἡ Τζώρτζια Μελόνι, ποὺ κυβερνᾶ στὴν Ἰταλία, ἔχει πλήρως συμμορφωθεῖ μὲ τὶς οἰκονομικὲς ὑποδείξεις τοῦ εὐρωενωσιακοῦ ἱερατείου καὶ τὶς εὐρωατλαντικὲς προτεραιότητες.
Κοινὸ σημεῖο ὅλων αὐτῶν τῶν ὀντοτήτων εἶναι καὶ ἡ συνθηματολογία μὲ βάση παραδοσιακὲς ἀξίες.
Στὴν Ἑλλάδα, πιὸ χαρακτηριστικὴ ἐκδήλωση τοῦ φαινομένου ἦταν ἡ ἐκτόξευση τῆς ἀνοιχτὰ νεοναζιστικῆς «Χρυσῆς Αὐγῆς» τὴν πρώτη περίοδο τῆς ἐπιβολῆς τῶν Μνημονίων.
Καὶ μετὰ τὴν ἐξαφάνισή της, ἡ Νέα Δημοκρατία ἔπαψε νὰ ἐκφράζει τὸν κόσμο τῆς Δεξιᾶς, καὶ ἄλλες δυνάμεις ἔχουν ἀναδείχθεῖ στὴ Βουλὴ καὶ στὸ Εὐρωκοινοβούλιο, τὰ κόμματα «Ἑλληνικὴ Λύση», «Νίκη» καὶ «Φωνὴ Λογικῆς», οἱ ὁποῖες ἐκφράζουν τὸν χῶρο τῆς λαϊκιστικῆς Δεξιᾶς, μὲ ἄξονες θέματα πατριωτισμοῦ, πίστης καὶ παράδοσης, σὲ συνδυασμὸ μὲ φιλολαϊκὸ λόγο ποὺ ἔχουν περιθώριο νὰ ἐκπέμπουν, ἀφοῦ δὲν ἔχουν ὑποστεῖ κυβερνητικὴ φθορά.
Στὰ θέματα πίστης ἔχει συσπειρωθεῖ μέρος τοῦ ἀστοχριστιανικοῦ κόσμου, ποὺ «ὀρφάνεψε» πολιτικὰ μετὰ τὴν ἐγκατάλειψη τοῦ ἀστοχριστιανισμοῦ ὡς κυρίαρχης ἰδεολογία Παρὰ τὴ συνθηματολογία της, ἡ νέα αὐτὴ τάση τῆς νέας ριζοσπαστικῆς Δεξιᾶς δὲν ἀποτελεῖ παρὰ μιὰ νέα ἐκδοχὴ τοῦ ὑλιστικοῦ συστήματος τῆς κοινωνικῆς ἀδικίας, ἐνῶ ἀντιλήψεις ριζικὰ ἀντίθετες μὲ τὸ κοινωνικὸ μήνυμα τοῦ Εὐαγγελίου κρύβονται πίσω ἀπὸ τὴ συνθηματολογία της.
Οἱ δυνάμεις αὐτὲς ἀξιοποιοῦν τὴ λαϊκὴ δυσφορία, ἀλλὰ ἐκφράζουν στὴν πραγματικότητα συμφέροντα τοῦ μέρους ἐκείνου τῆς ἄρχουσας τάξης τοῦ ὁποίου τὰ συμφέροντα δὲν ἐξυπηρετοῦνται ἀπὸ τὴν τωρινὴ κατάσταση καὶ πλήττεται ἀπὸ τὴν παγκοσμιοποίηση. Στὴν πράξη, ἀποπροσανατολίζουν, ἀποδίδοντας τὰ δεινὰ ὄχι στὴν ὀλιγαρχία ποὺ κυβερνᾶ καὶ προκαλεῖ ἀδικία καὶ ἀνισότητα, ἀλλὰ σὲ ἄλλες κατηγορίες συνανθρώπων μας.
Οἱ πολιτικὲς αὐτὲς δυνάμεις ποὺ τώρα ἔχουν ἀναδειχθεῖ δὲν εἶναι ὅμοιες μεταξύ τους. Ἔχουν ὅμως καὶ κοινὰ χαρακτηριστικά, τὰ ὁποῖα βρίσκουμε καὶ στοὺς ἐκφραστὲς τοῦ χώρου αὐτοῦ στὴν Ἑλλάδα:
-Ὁ μικρόψυχος καὶ ὑποτελὴς ἐθνοκεντρισμός. Παρὰ τὶς «πατριωτικὲς» κορῶνες, δὲν θέτουν θέμα τῆς σκανδαλώδους ἀπομείωσης τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας ἀπὸ τὶς ἀποκαλούμενες «εὐρωπαϊκὲς Συνθῆκες», τὶς ὁποῖες καὶ ἀποδέχονται ὡς τετελεσμένο γεγονός, ἰσχυριζόμενοι μάλιστα ὅτι θὰ καταστήσουν «πλεονέκτημα» τὴ συμμετοχὴ τῆς πατρίδας μας στὴν Ε.Ε. Τοῦτο καθιστᾶ καὶ ἀναξιόπιστο τὸν φιλολαϊκὸ λόγο τὸν ὁποῖο ἐκπέμπουν καὶ τὶς σχετικὲς διακηρύξεις τους. Στὸν βαθμὸ ποὺ ἡ κυβέρνηση τῆς χώρας ἔχει χάσει τὴν ἐξουσία νὰ χαράσσει οἰκονομικὴ πολιτική, τίθεται τὸ ἐρώτημα πῶς θὰ ἐφαρμοσθοῦν ὅσα διακηρύσσουν, στὸν βαθμὸ ποὺ ἔρχονται σὲ ἀντίθεση μὲ τὴ γραμμὴ τῆς «ὑπερκυβέρνησης» τῶν Βρυξελλῶν. Ὅταν κάνουν πὼς δὲν βλέπουν ὅτι ἡ ἐθνική μας ἀνεξαρτησία εἶναι ἀπομειωμένη ἀκόμα καὶ σὲ σχέση μὲ τὴ διατύπωση τοῦ Πρωτοκόλλου τοῦ Λονδίνου τοῦ 1830, γιὰ ποιὸ «πατριωτισμὸ» μᾶς μιλᾶνε;
Χαρακτηρίζονται ἐπίσης ἀπὸ τὴ θετικὴ στάση πρὸς τὸν Ντόναλντ Τράμπ καὶ τὴν ἐκτίμηση ποὺ ἔχουν γιὰ τὶς χῶρες τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης ποὺ ἀπαρτίζουν τὴν «ὁμάδα Βίσενγκραντ». Παραγνωρίζοντας τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ ἰδιοτελὴς αὐτὸς ἐθνοκεντρισμός τους συνέβαλε στὴν πίεση νὰ ἀποκλεισθοῦν τὰ βόρεια σύνορα τῆς Ἑλλάδας κατὰ τὶς μεταναστευτικὲς ροὲς τοῦ 2015-16 καὶ νὰ καταστήσουν τὴ χώρα μας «ἀποθήκη ψυχῶν».
Οἰ λογικὲς μίσους καὶ ἀδιαφορίας γιὰ τὸν ἐλάχιστο συνάνθρωπό μας δὲν εἶναι μόνον ἀντιχριστιανικές, ἀλλὰ μποροῦν καὶ νὰ στραφοῦν ἐναντίον μας ἐκεῖ ποὺ δὲν τὸ περιμένουμε.
-Ἄλλο κοινό τους χαρακτηριστικὸ εἶναι ὅτι στὴν πράξη, ἀποπροσανατολίζουν, ἀποδίδοντας τὰ δεινὰ ὄχι στὴν ὑπερεθνικὴ καὶ ἐγχώρια ὀλιγαρχία ποὺ κυβερνᾶ καὶ προκαλεῖ ἀδικία καὶ ἀνισότητα, ἀλλὰ σὲ ἄλλες κατηγορίες συνανθρώπων μας.
Ἰδίως μὲ τὴ δαιμονοποίηση τοῦ μεταναστευτικοῦ προβλήματος. Τὸ ὁποῖο, ὅπως ἔχουμε ἀναλυτικὰ ἐκθέσει σὲ προηγούμενα Συνέδριά μας, πρέπει νὰ γίνει ἀντικείμενο ὑπεύθυνης διαχείρισης, μὲ ἄξονα τὴν ἄρση τῶν αἰτίων ποὺ τὸ προκαλοῦν σὲ παγκόσμιο ἐπίπεδο. Ἰδίως τὴ φτώχεια στὶς χῶρες προέλευσης, μὲ βασικὸ ὑπεύθυνο τὴν παγκόσμια νεοαποικιοκρατία καὶ τὴ συγκέντρωση πλούτου στὶς ἀποκαλούμενες ἀνεπτυγμένες χῶρες. Μὲ ἀποτέλεσμα, ὅπου σωρεύεται ὁ πλοῦτος, νὰ προσελκύονται καὶ οἱ ἄνθρωποι γιὰ νὰ ἐπιβιώσουν. Σὲ χῶρες μὲ ἡμερομίσθια τῆς τάξης τῶν δύο εὐρώ, ἕνας ἐργαζόμενος μὲ μεροκάματο ἀπὸ 20 ἕως 50 εὐρὼ ἀποτελεῖ πηγὴ ἐπιβίωσης γιὰ τὴν οἰκογένειά του καὶ κίνητρο νὰ ἐπενδυθοῦν τὰ ποσὰ ποὺ δίνονται στοὺς διακινητές. Ταυτόχρονα, ἡ οἰκονομικὴ ὀλιγαρχία χρησιμοποιεῖ τὸ φαινόμενο γιὰ νὰ ἐξασφαλίσει φθηνὸ ἐργατικὸ δυναμικὸ καὶ νὰ ἀπαξιώσει τὰ δικαιώματα τῶν ἐγχώριων ἐργαζομένων.
Οἱ ροὲς ὑφίστανται ὄχι μόνο στὴν Εὐρώπη, ἡ ὁποία ἑλκύει μετανάστες ἀπὸ τὴν Ἀφρικὴ καὶ τὴν Ἀσία, ἀλλὰ καὶ στὴν Ἀμερική, ὅπου οἱ νοτιοαμερικανοὶ μεταναστεύουν πρὸς τὸν βορρᾶ καὶ ἰδίως στὶς ΗΠΑ. Κατὰ συνέπεια, τὰ κύρια αἴτια τῆς οἰκονομικῆς μετανάστευσης εἶναι κοινωνικο-οικονομικά. Καὶ στὴν Ἑλλάδα, παλαιότερα, τὰ ἐμβάσματα τῶν μεταναστῶν ἦταν πηγὴ ἐπιβίωσης τῶν ἐδῶ οἰκογενειῶν τους, ἀλλὰ λειτουργοῦσαν καὶ ὡς «ἄδηλος πόρος» γιὰ τὴν κάλυψη τῶν ἐλλειμμάτων τῆς χώρας.
Κατὰ συνέπεια, στὴν καταπολέμηση τῶν αἰτίων αὐτῶν πρέπει νὰ ἐπικεντρωθοῦμε, σὲ συνδυασμὸ μὲ μιὰ βραχυπρόθεσμη ὑπεύθυνη διαχείριση τοῦ προβλήματος γιὰ τὴ διαφύλαξη τῆς ἐθνικῆς ἀσφάλειας, τῆς δημόσιας τάξης καὶ τῆς ποιότητας ζωῆς τῶν πολιτῶν στὴ βάση τοῦ σεβασμοῦ γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὴν ἀξιοπρέπεια τῶν συνανθρώπων μας.
-Ἄλλο ἕνα κοινὸ χαρακτηριστικὸ τῆς νέας ριζοσπαστικῆς δεξιᾶς στὴν Ἑλλάδα καὶ στὸ ἐξωτερικό, εἶναι ἡ φιλοσιωνιστικὴ στάση της, παρὰ το γεγονὸς ὅτι ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὁ σιωνισμὸς ἔχει διαπράξει ἐγκλήματα κατὰ τῆς ἀνθρωπότητας σὲ βάρος τῶν Παλαιστινίων, μὲ ἀποκορύφωμα τὴν τωρινὴ γενοκτονία. Ὑποκριτικὰ καταδικάζουν τοὺς φόνους καὶ τὴ λικοκτονία τῶν ἀμάχων, χωρὶς νὰ ζητοῦν κυρώσεις εἰς βάρος τοῦ Ἰσραὴλ. Ἐνῶ ταυτόχρονα στὴν Ἑλλάδα, δὲν ἀμφισβητεῖται ἡ ἀποκαλούμενη «στρατηγικὴ σχέση» τῆς πατρίδας μας μὲ τὴ χώρα αὐτή, ἡ ὁποία φτάνει στὸ σημεῖο μέχρι καὶ συνεργασίας σὲ ἐξοπλιστικὰ προγράμματα καὶ μπλοκαρίσματος τῆς ἐπιβολῆς κυρώσεων ἀπὸ τὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, τὴν ὁποία ζητᾶνε ἄλλες κυβερνήσεις.
Γιὰ τὴ Χριστιανικὴ Δημοκρατία, ἡ ὁποία ἐδῶ καὶ δεκαετίες ἔχει καταγγείλει τὰ σιωνιστικὰ ἐγκλήματα, ἡ στάση αὐτὴ δὲν εἶναι ἀποδεκτή. Γιὰ μᾶς ποὺ παρεμβαίνουμε πολιτικὰ στὴ βάση τοῦ κοινωνικοῦ μηνύματος τοῦ Εὐαγγελίου, εἶναι ἀδιανόητη κάθε μορφῆς συνταύτιση μὲ ἐγκληματικὲς κυβερνήσεις.
Ζοῦμε σὲ καιροὺς παρόμοιους μὲ αὐτοὺς ὅταν ξεκίνησε τὸ Κίνημα. Στὰ μισὰ τοῦ 20οῦ αἰώνα, ἡ Χριστιανικὴ Δημοκρατία ἦρθε γιὰ νὰ ξεσκεπάσει τὰ ψεύτικα διλήμματα ποὺ παγίδευαν τότε τοὺς λαούς.
Ἤδη, στὸ πρῶτο τέταρτο τοῦ 21ου αἰώνα, βιώνουμε τὴν δημιουργία νέου τύπου πόλωσης ποὺ παγιδεύει τοὺς λαούς, στὴ βάση τῆς ὑλιστικῆς κοσμοθεωρίας. Μὲ ἰδεολογήματα ποὺ ὑποκρύπτουν τὴν ἀπληστία καὶ τὴν ἀτομοκρατία, τὸ μίσος καὶ τὴν ἀδιαφορία γιὰ τὸν ἐλάχιστο συνάνθρωπο.
Ἔγραφε ὁ χριστιανὸς κοινωνικὸς ἀγωνιστὴς Μαρίνος Ἀντύπας τὸ 1907 (Ἐφημερίδα «Ἀνάστασις»). «Ὅπως τὸ φῶς τοῦ ἡλίου, ὁ ἀήρ, τὸ ὕδωρ κλπ., εἶνε εἰς τὴν καθολκὴν τῶν ἀνθρώπων χρῆσιν, οὕτω καὶ πάντα τ’ ἄλλα ὅσα ὁ ἀνθρωπος χρειάζεται, δύνανται νὰ καταστῶσι κοινά, ἐὰν οἱ ἀτελεῖς καὶ ἐγωιστικοὶ νόμοι, τοὺς ὁποίους ἐνομοθέτησεν ἡ ἐπίσης ἀτελὴς διάνοια τοῦ ἀνθρώπου, ἀντικατασταθῶσι διὰ τοῦ τελειοτάτου καὶ δικαιοτάτου τοῦ Ἰησοῦ, ὅστις παραγγέλλει, ‘ἀγάπα τὸν πλησίον Σου ὡς σεαυτόν’.»
Τόνιζε ὁ Νίκος Ψαρουδάκης στὴν «Ἡ ἐπανάσταση τῆς Ἀγάπης», 1958. «Τὸ μήνυμα τῆς ἀγάπης, τῆς εἰρήνης, τῆς ἰσότητας, τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἐργασίας καὶ τῆς ἐλευθερίας , ποὺ εἶναι ἀποκλειστικὸ δῶρο τοῦ Χριστιανισμοῦ, πρέπει νὰ γίνει τὸ ταχύτερο κοινωνικὴ πραγματικότητα καὶ ἀναφαίρετο ἀπόκτημα κάθε ἀνθρώπου.»
«Οἱ Χριστιανοὶ ἀποτελοῦν τὴν ζύμη ποὺ ὅλον τὸ φύραμα ζυμεῖ, γι’ αὐτὸ καὶ ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάδειξή των», ἔγραφε ὁ λογοτέχνης Κώστας Μεραναῖος τὸ 1963 σὲ κείμενο ἐπετειακὸ γιὰ τὰ χιλιόχρονα τοῦ Ἁγίου Ὄρους.
Σήμερα, τὸ βάρος αὐτὸ πέφτει στοὺς δικούς μας ὤμους. Νὰ ἀντιμετωπίσουμε σὲ νέες συνθῆκες τὸν χυδαῖο ὑλισμὸ ποὺ ὄχι μόνον ἐπικρατεῖ ὡς οἰκονομικὸ σύστημα, ἀλλὰ καὶ καλλιεργεῖ νέο ἀνθρωπότυπο ποὺ προσκυνᾶ ὡς νέα θεότητα τὶς ἀγορές καὶ λογίζει ὡς «ἀρετὲς» τὴν ἀπληστία, τὴν ἀτομοκρατία καὶ τὸ μίσος κάθε μορφῆς, ἐθνικό, ταξικό, συντεχνιακό.
Νὰ προβάλουμε τὴν Ἐπανάσταση τῆς Ἀγάπης ὡς μόνη βάση γιὰ μιὰ κοινωνία ἐλεύθερη καὶ δίκαιη.
Πραγματοποιώντας ἕνα νέο ξεκίνημα σὲ νέα βάση.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΕΡΒΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΕ ΠΟΥ ΚΑΤΑΤΕΘΗΚΕ ΚΑΙ ΩΣ ΒΑΣΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ 11Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ

  • ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ»

Την Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου στις 6.30 μμ, στην οδό Κολοκοτρώνη 47 στην Αθήνα, στον 3ο όροφο, θα γίνει εκδήλωση της εφημερίδας μας με θέμα: «Κρατική εξουσία και ορθόδοξη Εκκλησία».
Ομιλητές
Σωτήρης Γουνελάς
Δημήτρης Μαυρόπουλος
Δημήτρης Μπαλτάς
Κώστας Καμαριάρης
Θανάσης Κουρταλίδης
Η εκδήλωση θα αναφέρεται στην τωρινή επικαιρότητα, σε συνάρτηση με διαχρονικής σημασίας κείμενα που περιλαμβάνονται στην ομώνυμη έκδοση του «Μηνύματος», η οποία κυκλοφόρησε το 1995 σε επιμέλεια τού αδ. Θανάση Κουρταλίδη

  • 2ο Συνέδριο για το Υπαρξιακό Πρόβλημα της Χώρας

 Το 2ο Συνέδριο για το υπαρξιακό πρόβλημα της χώρας στην τροχιά του 21ου αιώνα, με γενικό τίτλο «Η Ελλάδα που χάνεται – Η Ελλάδα που θέλουμε!», πραγματοποίθηκε στις 21-22-23 Νοεμβρίου 2025, στη Λεόντειο Σχολή Αθηνών (Νεϊγύ 17, Άνω Πατήσια). Με έναν ταυτόχρονα επιστημονικό και πολιτικό χαρακτήρα, το Συνέδριο επιδιώκει να συνδέσει επιστημονική τεκμηρίωση και κοινωνική εμπειρία, με στόχο τη διαμόρφωση προϋποθέσεων για μια συνεκτική, εθνικά και κοινωνικά χρήσιμη απάντηση στο υπαρξιακό πρόβλημα της χώρας.

Το 2ο Συνέδριο αποτελεί μια ανοιχτή πρόσκληση σε ανθρώπους της εργασίας, της επιστήμης, του πολιτισμού και των τοπικών κοινωνιών: Να συμβάλουν με γνώση, εμπειρία και δημιουργικότητα στη διαμόρφωση μιας πειστικής, τεκμηριωμένης και κοινής απάντησης στα κοινά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε και στις κοινές αγωνίες μας.  Το 2ο Συνέδριο επιχειρεί να συμβάλει στην αναζήτηση και τη σύνθεση προγραμματικών στοιχείων που να συνδέουν εθνική κυριαρχία, κοινωνική συνοχή και δημοκρατία και με ρεαλιστικό και οραματικό τρόπο, πασχίζει να απαντήσει στις πρακτικές προϋποθέσεις υλοποίησης τους.

Στόχευση – Τι φέρνει το 2ο Συνέδριο ● Σύνθεση πολιτικής και επιστήμης: Μεθοδική τεκμηρίωση και ανοιχτός διάλογος. ● Από τη διάγνωση στην αναζήτηση προϋποθέσεων: Σύνθεση προγραμματικών σημείων και προϋποθέσεις υλοποίησής τους. ● Δικτύωση: Συνάντηση ανθρώπων της εργασίας, της έρευνας, του πολιτισμού και των τοπικών κοινωνιών, με προοπτική Πανελλαδικής Δικτύωσης.

Ὁ Γιάννης Ζερβός κατέθεσε τὸν ἀκόλουθο χαιρετισμό, ἐκ μέρους τῆς ΧΔ καὶ τῆς “Χ”: Details

Από την Αυτόνομη Παρέμβαση Νεαπολιτών – Λαϊκή Βιβλιοθήκη

Δεν μπορούμε να προβλέψουμε την Ιστορία, οφείλουμε όμως να τη θυμόμαστε και να τη μελετάμε. Αυτή είναι που μας φωνάζει πως όταν τα ισχυρότερα Κράτη του πλανήτη πατάνε το γκάζι στην ξέφρενη κούρσα των εξοπλισμών, ακολουθούμενα απ’ τους μικρότερους συμμάχους τους, τίποτα καλό δεν προμηνύεται για τους λαούς του κόσμου. Αυτή είναι που μας φωνάζει πως την τελευταία φορά που η Γερμανία εξοπλίστηκε μαζικά επί κυριαρχίας των Ναζί οδηγηθήκαμε στο σφαγείο του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου – σήμερα, η Γερμανία προαναγγέλλει εξοπλιστικά προγράμματα μαμούθ. Είναι η Ιστορία που μας φωνάζει πως όταν στο ευρωπαϊκό έδαφος μαίνεται ένας πόλεμος (Ουκρανία), πως όταν στη Μέση Ανατολή οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις αλωνίζουν ανενόχλητες, επιτιθέμενες ανοιχτά στο Ιράν και σφαγιάζοντας αμάχους στη Γάζα, πως όταν επιθετικοί στρατιωτικοί σχηματισμοί όπως το ΝΑΤΟ ονειρεύονται επεκτάσεις κι οι ΗΠΑ εξαπολύουν απειλές προς κάθε φανταστικό και πραγματικό ανταγωνιστή τους, ίσως το ρολόι της παγκόσμιας ανάφλεξης δείχνει το παρά πέντε.

Οι έμποροι του μαζικού θανάτου, συμβατικού και πυρηνικού, τρίβουν τα χέρια τους. Οι δουλειές πάνε καλά. Ακόμα και τα μικρότερα απ’ τα Κράτη της ευρωπαϊκής ηπείρου τους χτυπάνε την πόρτα και παραγγέλνουν οπλισμό κάθε είδους – Δανία, Βαλτικές χώρες, Ελλάδα κ.ά. Τα ΜΜΕ, στα χέρια των οικονομικών ελίτ, σιγοντάρουν και προπαγανδίζουν την «ανάγκη για την άμυνα». Ο «εχθρός», με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, θα βρεθεί και θα υποδειχτεί – χτες πουλούσαν το φόβο του κομμουνισμού ή των σκοτεινών τρομοκρατών, σήμερα πουλάνε ρωσοφοβίες, κινεζοφοβίες και πάει λέγοντας. Όσο για το ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό, αυτός έχει ήδη βρεθεί κι είμαστε εμείς, οι λαοί του κόσμου. Θα μας ζητήσουν να το κάνουμε είτε με χρήματα είτε σε είδος, μ’ άλλα λόγια με το ίδιο μας το αίμα.

Είμαστε εργαζόμενοι, άνεργοι, νέοι και μεγαλύτεροι στα χρόνια που ζουν σε γειτονιές σαν κι αυτή. Ίσως κάποιοι από μας νομίζουν πως η φωτιά του πολέμου δε μας αγγίζει, πως είναι μονάχα ένα στενάχωρο θέαμα στις οθόνες. Το ίδιο ίσως πίστευαν κι οι άνθρωποι που αυτή τη στιγμή βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των μετώπων, είναι πρόσφυγες για να γλυτώσουν απ’ το χαμό, έχουν δει τις οικογένειές τους να διαλύονται, τα σπίτια τους να καταστρέφονται ή δε βρίσκονται πια ανάμεσά μας για να μαρτυρήσουν πως αυτό ήταν απλώς μια ψευδαίσθηση. Όσο τις αποφάσεις για το μέλλον μας παίρνουν «άνθρωποι» που μπροστά στο κέρδος δε λογαριάζουν εκατομμύρια νεκρών κι αμέτρητα σκηνικά απόλυτης δυστυχίας σ’ ολόκληρη τη γη, κανείς από μας δε μπορεί να κοιμάται ήσυχος. Οι ελληνικές κυβερνήσεις, εξαρτημένες απ’ τη γέννηση αυτού του κράτους, δεν κάνουν βήμα δίχως να πάρουν την έγκριση απ’ τους δυτικούς πάτρονές τους – Αμερικανούς, Ευρωπαίους, ΝΑΤΟ. Ας μη γελιέται κανείς! Αν τα συμφέροντα τούτων των ελίτ προστάζουν πόλεμο, καμιά ελληνική κυβέρνηση δε θα φέρει αντίρρηση στα αφεντικά της. Σήμερα, για παράδειγμα, στέλνουν όπλα και χρήματα στην Ουκρανία υπό το πρόσχημα του ανθρωπισμού και διαλαλούν τις καλές σχέσεις με το κράτος-τρομοκράτη του Ισραήλ, αύριο θα δε θα διστάσουν να στείλουν στρατό σε οποιαδήποτε γωνιά του πλανήτη. Το έκαναν παλιά (Ουκρανία του 1919, Πόλεμος στην Κορέα), θα το κάνουν και τώρα. Τα λεφτά για τους τυχοδιωκτικούς και κυρίως κερδοφόρους σχεδιασμούς για τα «μεγάλα σόγια» της Ελλάδας θα βρεθούν – είναι αυτά που θα επιβληθούν απ’ τη φορολογία και το κόψιμο της χρηματοδότησης των δημόσιων νοσοκομείων, των σχολειών, το σταμάτημα των έργων για το δημόσιο συμφέρον κι ό,τι άλλο σκαρφιστούν προκειμένου να γεμίσουν τις τσέπες τους. Τι σημασία έχει άλλωστε γι’ αυτούς η διαλυμένη δημόσια υγεία, τα υποβαθμισμένα δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια, τα ρημαγμένα χωριά κι οι παρατημένες γειτονιές των πόλεων μπροστά στο ζεστό χρήμα που θα μοιραστούν με τους ξένους συνεταίρους τους; Έχουν μεριμνήσει για το δική τους μοίρα, παρατώντας εμάς στη δικιά μας!

Κι εμείς; Τι μπορούμε να κάνουμε μπρος στον όλεθρο του πολέμου που ίσως αύριο μας χτυπήσει τον πόρτα; Τίποτα, εκτός κι αν αρχίσουμε να μιλάμε ανοιχτά και ξεκάθαρα στις γειτονιές μας για το ζήτημα, παρακινώντας το διπλανό μας να πράξει το ίδιο. Τίποτα, εκτός κι αν ξεκινήσουμε να βγαίνουμε στο δρόμο με συνθήματα, με κείμενα, με δημόσιες κουβέντες και συγκεντρώσεις που θα βάζουν μπροστά την υποχρέωση που κουβαλάμε απέναντι στους εαυτούς μας, απέναντι στα παιδιά μας και τις γενιές που έρχονται για να ζήσουν χωρίς τον πόλεμο που γεννάει αβάσταχτες φρίκες για μας κι αμέτρητα κέρδη για τις άρχουσες τάξεις και τους πολιτικούς τους συνεταίρους. Τίποτα, εκτός κι αν πολεμήσουμε εκείνες τις κυβερνήσεις που μας περνάνε απ’ τη μηχανή του κιμά για να βγάλουν ισχύ και κέρδος οι ληστρικές συμμορίες του Κεφαλαίου κι ένα καλό φιλοδώρημα οι γραβατωμένοι κονδυλοφόροι τους – τα πουλημένα ΜΜΕ, οι ιστορικοί της δεκάρας, τα τσούρμα των εθνοσωτήρων κι οι πραματευτάδες του πατριωτισμού. Τίποτα, εκτός κι αν δεν έχουμε χάσει ολότελα το κυριότερο χαρακτηριστικό του Ανθρώπου: να παραμένει Άνθρωπος ακόμα κι αν τριγύρω του βασιλεύει η απανθρωπιά!

Ετοιμάζουν Πολέμους – Να Ετοιμάσουμε Αντιστάσεις

Αυτόνομη Παρέμβαση Νεαπολιτών [Θεσσαλονίκης]– Λαϊκή Βιβλιοθήκη
(Μουδανίων 18, πίσω απ’ την Άη Γιώργη – Νεάπολη

  • Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κοντογουλίδη

Τη Δευτέρα 24 Νοεμβρίου ώρα 18.30 η εφημερίδα “Χριστιανική” και οι εκδόσεις Μπαρμπουνάκη σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου βιβλίου του δημοσιογράφου Βασίλη Κοντογουλίδη   με τίτλο “Σκιές μνήμης φως ελπίδας” .

ΟΜΙΛΗΤΕΣ: 

π. Βασίλειος Κουτσαυτάκης, προϊστάμενος Ιερού Ναού αγίου Γεωργίου Νεαπόλεως

Παναγιώτης Ανανιάδης, πρώην διευθυντής εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας

Αριστέα Κοντόζογλου, δημοσιογράφος

και ο ίδιος ο συγγραφέας

Την εκδήλωση συντονίζει ο Μανώλης Τασόγλου, μέλος της Κ.Ε. της ΧΔ

Τόπος εκδήλωσης:  αίθουσα Καισάρεια του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού Αγίου Γεωργίου Νεαπόλεως

Παναγή Τσαλδάρη 12 Νεάπολη Θεσσαλονίκης

1.- ΜΕΓΑΛΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΣΧΟΛΗ ΚΑΙ Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ

Της Σοφίας Ακριβοπούλου
Υπήρχαμε μετά την Άλωση; Ναι. Μετά την Άλωση και την καταστροφή της Κωνσταντινούπολης με σωρούς ερειπίων, σφαγές, αιχμαλωσίες και μαζικές μετατοπίσεις, η πνευματική δραστηριότητα άρχισε να αναπτύσσεται κυρίως στην παλιά βυζαντινή κτήση, την Βενετία, όπου συνέρρεαν Έλληνες ήδη πριν την Άλωση. Όμως σε σημεία της Ελλάδας μακριά από πολυσύχναστα κέντρα, σε απομακρυσμένα σημεία και αγροτικές περιοχές, άρχισαν να αναπτύσσονται πνευματικά κέντρα. Σχολεία κλασσικής παιδείας και εκκλησιαστικής. Όμως η Κωνσταντινούπολη άντεξε και μετά το 1453 παρέμεινε το σημαντικό πνευματικό κέντρο όπου µετέβαιναν οι νέοι από τα όλα τα µέρη του ελληνικού κόσμου που επεδίωκαν ανώτερη µόρφωση.
Υπήρχε η φλόγα που δεν σβήνει, η αδιάσπαστη αλυσίδα της εθνικής ύπαρξης, η οποία ακόμα και σε απελπιστικά δύσκολους καιρούς καλλιέργησε τα γράµµατα και παρήγαγε ανθρώπους για να μεταλαμπαδεύσουν το φώς και να φωτιστεί ξανά ο δρόμος προς την ελευθερία.
Επί αιώνες η πνευματική ιστορία της Κωνσταντινούπολης ταυτιζόταν µε το Πατριαρχείο και την Πατριαρχική Σχολή. Μετά την άλωση ο πρώτος Πατριάρχης, Γεώργιος Γεννάδιος Σχολάριος ίδρυσε την Πατριαρχική Σχολή, Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή, το πρώτο και σημαντικότερο μετά την άλωση ίδρυμα, το 1454, η οποία λόγω πολλών ελλείψεων, πρόσφερε στην αρχή τα πρώτα, τα κοινά γράμματα και ενδεχομένως την θύραθεν (κλασσική) παιδεία, την ανώτερη, ίσως σε περιορισμένη έκταση. Μετά την άλωση υπήρχε έλλειψη δασκάλων ικανών και βιβλίων (χειρογράφων). Πρέπει να την θεωρήσουμε γενικώτερης φύσης σχολή που κάλυπτε τις ανάγκες της νέας τάξης πραγμάτων από την στοιχειώδη έως την ανώτερη και σε περιορισμένη έκταση. (Γριτσόπουλος, 1971). Πρώτος δάσκαλος της Σχολής, ο Ματθαίος Καμαριώτης, πνευματική προσωπικότητα. Χειρόγραφα δεν είχαν απομείνει πολλά λόγω των καταστροφών και για ευνόητους λόγους. Το Πατριαρχείο αναγκάστηκε πολλές φορές έως το 1602 ν’ αλλάξει οίκημα και μέσα σε διάφορες αναστατώσεις χάθηκαν αρκετά βιβλία. Το 1602 το Πατριαρχείο μεταφέρθηκε στην θέση που είναι σήμερα δίπλα στην Μονή του Αγίου Γεωργίου και η Βιβλιοθήκη του είναι το παλαιότερο κτίσμα του.
Για την Βιβλιοθήκη της Μεγάλης του Γένους Σχολής δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες μεταξύ 1453-1821 και κυρίως για τους 15ο έως 18ο αι. Ένας επισκέπτης της Σχολής το 1577, Gerland, έγραφε ότι η Βιβλιοθήκη του Πατριαρχείου που χρησιμοποιούνταν από τους μαθητές της Σχολής είχε 150 κώδικες.
Για τις ανάγκες των μαθημάτων ήταν σημαντικά τα χειρόγραφα και αργότερα με την εφεύρεση της τυπογραφίας, τα βιβλία. Η Βιβλιοθήκη της Σχολής θα πρέπει να είχε τα χειρόγραφα για τα μαθήματα που διδάσκονταν. Τα μαθήματα σε όλη την διάρκεια της λειτουργίας της έως το 1821, συνδύαζαν την θύραθεν, κλασσική, παιδεία με την εκκλησιαστική εκπαίδευση. Για την ύλη των μαθημάτων σαφώς βοηθούσαν οι δάσκαλοι με τα δικά τους χειρόγραφα, επίσης υπήρχαν μαθηματάρια και επιπλέον βοηθούσαν οι Πατριάρχες με την δική τους βιβλιοθήκη. Οι μαθητές θα πρέπει να αντέγραφαν τα χειρόγραφα τα οποία φυλάσσονταν. Διαβάζοντας των δασκάλων το συγγραφικό έργο που στηρίζεται στους αρχαίους ή εκκλησιαστικούς συγγραφείς, δεν υπάρχουν πληροφορίες για την πηγή, τουλάχιστον τους δύο πρώτους αιώνες, από όπου προμηθεύονταν χειρόγραφα και βιβλία τα οποία μετέφραζαν ή σχολίαζαν. Αυτά ήταν πολύ ακριβά για την δύσκολη αυτή εποχή και ο μόνος τρόπος να τα προμηθευτούν δωρεάν οι μαθητές ήταν από την Βιβλιοθήκη. Από τους δασκάλους της Σχολής και το συγγραφικό έργο τους μπορούμε να υποθέσουμε τι βιβλία υπήρχαν στην Βιβλιοθήκη.
Οι Δάσκαλοι της Σχολής μετά την άλωση έως τα τέλη του 16ου αιώνα ήταν με χρονολογική σειρά οι: Ματθαίος Καμαριώτης, Μανουήλ Κορίνθιος, δίδαξε περίπου το 1530, Αντ. Καρμαλίκης, μαθητής του. Αναφέρονται δύο βιβλία που αγόρασε το 1537 του Θωμά Ακινάτη. Στην συνέχεια ο Παχώμιος Ρουσάνος που δίδαξε από το 1534, ο Μανουήλ Γαλησιώτης, δίδαξε περί το 1549, ακολουθεί ο Θεοφάνης Ελεαβούλκος, ο Μιχαήλ Λήσταρχος, ο Ι. Ζυγομαλάς με έργα “Επιτομή της καθ’ Ελληνας γραμματικής”, “Σημειώσεις εις τον Δημοσθένη” που δίδαξε αρχαία ελληνικά πιθανόν γύρω στο 1576. Ο γιός του, Θεοδόσιος Ζυγομαλάς υπήρξε και αντιγραφέας κωδίκων.
Ο Συμεών Καβάσιλας διδάσκει από το 1577. Το 1590 ζητά από τον λόγιο Μάξιμο Μαργούνιο να του προμηθεύσει έντυπα. Έργα του, η μετάφραση των Μύθων του Αισώπου, η μετάφραση στην καθομιλουμένη των «Λόγων του Ισοκράτη». Συνεχίζουν ο Λεονάρδος Μινδόνιος, ο Γεώργιος Αιτωλός, στα τέλη του 16ου αι. με έμμετρη απόδοση των μύθων του Αισώπου στην δημώδη γλώσσα. Μετά την άλωση, για το μάθημα της γραμματικής, την ψυχή της διδασκαλίας, χρησιμοποιήθηκε η Γραμματική του Θεόδωρου Γαζή, Έλληνα λόγιου στην Ιταλία που τυπώθηκε από τον Αλδο Μανούτιο στην Βενετία το 1495 και γνώρισε πολλές εκδόσεις.
Η Πατριαρχική Σχολή έγινε πνευματικό εργαστήριο. Με κινδύνους, με οικονομική δυσπραγία Μέχρι τα τέλη του 16ου αι. άρχισε σιγά σιγά να βγάζει μορφωμένους δασκάλους μοχθώντας να κερδίσουν την μάχη κατά της αμάθειας. Το Έθνος δεν έμεινε απαίδευτο εντελώς. Έπεσε σε νάρκη στη μετάβαση από τον 15ο στον 16ο αι.
Το 1593 μετά από Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη μαζί με τον Σωφρόνιο Πατριάρχη Ιεροσολύμων, Μελέτιο Αλεξανδρείας, Ιωακείμ Αντιοχείας, ο Πατριάρχης Ιερεμίας Β’ έστειλε στους επισκόπους των περιοχών της Ελλάδας το περιεχόμενο του 7ου κανόνος “κάθε Επίσκοπος να βοηθά ώστε τα ιερά γράμματα διδάσκεσθαι … και καταλήγει …να βοηθά τους δασκάλους κ όσους δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν. Οι δάσκαλοι βρίσκονταν στους κόλπους της εκκλησίας. Το Πατριαρχείο ήταν και είναι υπεύθυνο για την μόρφωση των ορθόδοξων χριστιανών στις μουσουλμανικές χώρες.
Η Σχολή συνεχίζει την λειτουργία της και τον 17ο αιώνα. Στην διδασκαλία ακολουθεί ο Θεόφιλος Κορυδαλλεύς (Σκοριαλός) από την Αθήνα που δίδαξε μεταξύ 1622-1640. Μαθητής του, ο Ευγένιος Γιαννούλης ο Αιτωλός. Ο Κ. διδάσκει Λογική και χρησιμοποιεί πολλά έργα του Αριστοτέλη. Έργο του “Εις άπασαν την λογικήν του Αριστοτέλους”, το οποίο εκδόθηκε στην Βενετία από το ελληνικό τυπογραφείο του Γλυκύ, το 1792. Έως την έκδοση του έργου κυκλοφορούσαν πολλά χειρόγραφά του για τη διδασκαλία του μαθήματος (Γριτσόπουλος, 1966, 1ος τ., σ.180). Διδάσκει Φυσική στηριζόμενος στα Φυσικά του Αριστοτέλη. Έργα του επίσης τα “Περί ουρανού, “Περί ψυχής” . Επίσης στην ύλη που διδάσκει εξετάζονται προβλήματα ψυχολογίας. Υπήρχαν πολλά διάσπαρτα χειρόγραφα και δεν ξέρουμε την τύχη αυτών των χειρογράφων στην Βιβλιοθήκη της Μ. Γ. Σχολής. Διδάσκει ποιητική και ρητορική . Εισήγαγε το μάθημα της γεωγραφίας και αστρονομίας. Στα έργα του περιλαμβάνονται Θεολογικά και άλλων περιεχομένων. Ο Κ. έφερε τομή εισάγοντας νέα στοιχεία στην έως τότε διδασκαλία της Πατριαρχικής Σχολής.
Ακολουθούν οι δάσκαλοι: Μελέτιος Συρίγος, δίδαξε από το 1630, Ι. Καρυοφύλλης, μαθητής του Κορυδαλλέα, δίδαξε από το 1641-1664. Μαθητές του η Ρωξάνδρα Μαυροκορδάτου, γυναίκα λογία, με πολύ μεγάλη μόρφωση όχι μόνο για την εποχή της και ο γιός της Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος που θεωρείται ο πρώτος Φαναριώτος λόγιος.
Το 1663 αρχίζει να λειτουργεί η Σχολή Μανωλάκη η οποία είναι συνέχεια της Πατριαρχικής Σχολής σε άλλες πιο γερές βάσεις. Είχε 3 βαθμίδες εκπαίδευσης, η 3η βαθμίδα ήταν η ανωτέρα. Η Πρώτη, για τα κοινά γράμματα, η Δεύτερη με κυκλοπαίδεια, γραμματική, ρητορική, λογική, η Τρίτη με φιλοσοφία και θεολογία. Υπήρχαν πλέον τρεις δάσκαλοι, ένας για κάθε βαθμίδα. Πρώτος δάσκαλος των ανώτερων γραμμάτων ο Αλ. Μαυροκορδάτος δίδαξε από το 1665 έως το 1672. Διευθυντής του 3ου κύκλου σπουδών. Πρόσφερε πολλά. Δίδαξε όσα μαθήματα και ο Κορυδαλλέας. Ένα από τα έργα του, “Γραμματική περί συντάξεως”, εκδόθηκε στην Βενετία από τον Γλυκύ, το 1745. Κυκλοφορούσε σε πολλά χειρόγραφα και χρησιμοποιήθηκε πολύ στα σχολεία.
Ακολουθεί ο Σεβαστός Κυμινήτης. Μαθητής του Καρυοφύλλη και του Μαυροκορδάτου. Δίδαξε για 10 χρόνια. Πολλά χειρόγραφα προερχόμενα από την Σχολή δηλώνουν ότι δίδασκε και Πίνδαρο.
Από το 1663-1690 η Πατριαρχική Σχολή έγινε ανώτερη. Στην ύλη περιλαμβανόταν η Ψυχολογία και η Μουσική, Βυζαντινή Μουσική, με θεωρητικά μαθήματα και πρακτικά για τις ανάγκες της Εκκλησίας. Πιθανώς ο Μαυροκορδάτος να δίδασκε και στοιχειώδη ιατρική (Γριτσόπουλος, σ.270). Η ΕΒΕ έχει χειρόγραφα και για τα μαθήματα και για το κείμενο. Διδάσκονταν από τα κείμενα του Ομήρου η Ιλιάδα, ραψωδίες Α’,Β’, η Βατραχομυομαχία. Επίσης Πλούταρχος, Ευριπίδης, οι Μύθοι του Αισώπου και αφθονία θεολογικής ύλης.
Η Σχολή συνεχίζει αδιάλειπτα την λειτουργία της τον 18ο αι. και ακολουθεί μεγάλη σειρά δασκάλων. Ο 18ος, αιώνας δυναμικής ανόδου των Ελλήνων στο εμπόριο, στην οικονομία, Σημειώνεται η σχολαρχία του Ευγένιου Βούλγαρη στην Σχολή 1759-1761. Και αυτός έφερε καινοτομίες στην διδασκαλία. Δίδαξε «Γραμματικά», το 1758 . Δίδαξε επίσης Λογική. Το σύγγραμμά του που εκδόθηκε το 1766 στη Λειψία, κυκλοφορούσε σε χειρόγραφα και ήταν το κύριο σύγγραμμα της διδασκαλίας του. Δίδαξε και μαθηματικά. Έργα του επίσης και φιλολογικά και θεολογικά.
Το 1769 έχουμε την πρώτη επίσημη πληροφορία για την ύπαρξη Βιβλιοθήκης της Σχολής. Ο Διερμηνέας Νικ. Σούτσος δώρισε όλη την βιβλιοθήκη του στην Μεγάλη του Γένους Σχολή με αξιόλογα, όπως γράφει ο τότε Πατριάρχης, βιβλία.
Το 1803 μεταφέρεται η Πατριαρχική Σχολή στην Ξηροκρήνη (περιοχή στην Κωνσταντινούπολη). Των μαθημάτων πάντα βάση η γραμματική. Η περίοδος από τα τελευταία χρόνια του 18ου αι. έως το 1821 θεωρείται η πιο ευτυχισμένη της Πατριαρχικής Σχολής. Τότε λήφθηκε πρόνοια για την επίσημη λειτουργία της Βιβλιοθήκης μέσα στην Σχολή με βιβλιοθηκάριο που προερχόταν από τους μαθητές. Αυτός αναλάμβανε την ευθύνη της διαφυλάξεως των βιβλίων κ εξυπηρετήσεως των μαθητών…» έχων ανά χείρας κατάλογον ενσφραγίστων βιβλίων, υπογεγραμμένον παρά των επιτρόπων και ενσεσημασμένον τη της Σχολής σφραγίδι”. Των βιβλίων επιτρεπόταν η χρήση σε όσους έμεναν στη Σχολή και απαγορευόταν ο δανεισμός εκτός της Σχολής. Τα βιβλία ήταν στο “λιθόκτιστο οίκημα”. Υπήρχε κώδικας με αλφαβητική αναγραφή των υπαρχόντων βιβλίων, τον είχε ο βιβλιοθηκάριος και ήταν υπεύθυνος να προσθέτει όσα βιβλία αποκτούσε η Βιβλιοθήκη με αγορά ή δωρεά. Άλλη πληροφορία για την Βιβλιοθήκη ήταν η μεταφορά όλης της βιβλιοθήκης του Νικηφόρου Θεοτόκη που είχε αφήσει στην Μ. Ιβήρων για την Βιβλιοθήκη της Αθωνιάδας, στην Βιβλιοθήκη της Σχολής.
Δραστήριος σχολάρχης της Σχολής, ο Δωρόθεος Πρώιος από την Χίο, ο οποίος διδάσκει Μαθηματικά, Φιλοσοφία, Γεωμετρία. Ενδιαφέρεται για την Βιβλιοθήκη. Στέλνονται αντίτυπα βιβλίων από το εξωτερικό. Αλληλογραφεί με τον Κοραή για εμπλουτισμό της Βιβλιοθήκης. Μάλλον ανταποκρίνεται. Μαζί με την βιβλιοθήκη του Ν. Σούτζου η Βιβλιοθήκη πλουτίζει. Το 1805 οι μαθητές οικότροφοι και εξωτερικοί είναι 160. Επιπλέον δεκάδες συνέρρεαν στην Σχολή εκτός από τους μαθητές, για να παρακολουθήσουν τα μαθήματα και δεν χωρούσαν στις αίθουσες. Με την έναρξη της Επανάστασης του 1821 ο ιδιοκτήτης του κτιρίου θανατώνεται από τους Τούρκους, η Σχολή στην Ξηροκρήνη δημεύεται και πωλείται σε Τούρκο. Τα μαθήματα έγιναν χάρη στον Δάσκαλο οπό το 1820, Σαμουήλ τον Κύπριο, ο οποίος με 18 μαθητές με μυστικότητα συνέχισε να διδάσκει έως το 1825, μάλλον στο Φανάρι. Από το 1825-1830 οι μαθητές γίνονται ξανά 100.

  • Η ανάπτυξη δεν μυρίζει ζωή∙ μυρίζει εγκατάλειψη

Η Δυτική Μακεδονία αργοπεθαίνει. Όχι ξαφνικά, όχι με πάταγο, αλλά αργά, σιωπηλά, βασανιστικά. Όπως πεθαίνει ένας άνθρωπος που τον άφησαν να μαραθεί μέσα στη λήθη. Όπως σβήνει μια φωτιά που κάποτε ζέσταινε και φώτιζε, κι έπειτα ξεχάστηκε στη στάχτη. Τα βουνά της στέκουν ακόμη περήφανα, μα τα χωριά στις πλαγιές τους μαραίνονται. Οι δρόμοι που άλλοτε έβριθαν από κίνηση και ζωή, τώρα ακούνε μόνο τον άνεμο.
Οι καμινάδες της Πτολεμαΐδας και της Κοζάνης, που έδιναν φως σε όλη τη χώρα, στέκουν σαν μάρτυρες μιας εποχής που τελείωσε βίαια, σχεδόν απάνθρωπα. Οι εργάτες των λιγνιτωρυχείων, εκείνοι που κάποτε έδιναν το σώμα τους στο σκοτάδι για να φωτίζουν την Ελλάδα, τώρα κάθονται στις πλατείες και κοιτούν το κενό. Κανείς δεν τους μιλά πια. Κανείς δεν τους ευχαρίστησε.
Μιλούν για «πράσινη ανάπτυξη», για «δίκαιη μετάβαση». Μα τι δίκαιη μετάβαση είναι αυτή που αφήνει πίσω νεκρές πόλεις, άδεια σχολεία, φτωχές οικογένειες, και νέους που φεύγουν χωρίς επιστροφή; Η ανάπτυξη δεν μυρίζει ζωή∙ μυρίζει εγκατάλειψη. Και πάνω απ’ όλα, η σιωπή των κυβερνώντων. Μια σιωπή εκκωφαντική. Σιωπή που πονάει, που προσβάλλει, που μοιάζει με ενοχή. Σιωπή που γίνεται συνενοχή.
Και μέσα σ’ αυτή τη σιωπή, το Βόιο αναστενάζει. Η Σιάτιστα, η αρχόντισσα με τα πετρόχτιστα αρχοντικά, νιώθει τον χρόνο να τη ραγίζει σαν ρίζα παλιάς πέτρας. Η Νεάπολη μετρά μέρες και ανθρώπους∙ το Τσοτύλι, η Εράτυρα και ο Πεντάλοφος φυλάνε ακόμη με πείσμα τα σχολεία τους, μην τα κλείσει κι αυτά η αδιαφορία. Ο Αυγερινός, η Δαμασκηνιά, η Κορυφή – όλα κουβαλούν στις σιωπηλές πλατείες τους το βάρος της εγκατάλειψης. Οι ήχοι που κάποτε έδιναν ζωή –παιδικά γέλια, γλέντια, πανηγύρια – χάθηκαν.
Ακόμη κι οι καμπάνες ηχούν πιο βαριά, σαν να ξέρουν πως δεν τις ακούει κανείς. Στο Βόιο, κάθε πέτρα έχει μνήμη. Κάθε γεφύρι θυμάται χέρια μαστόρων, ιδρώτα, όνειρα. Τώρα οι πέτρες μένουν μόνες, χωρίς ανθρώπινη φωνή, και τα γεφύρια δεν ενώνουν πια τίποτα∙ μόνο εποχές που χάθηκαν.
Η φύση ξαναπαίρνει τη γη της πίσω: τα μονοπάτια σβήνουν, τα σπίτια ρημάζουν, οι αυλές γεμίζουν αγριόχορτα και σιωπή. Κι όμως, οι άνθρωποι του Βοΐου δεν έμαθαν να σκύβουν. Κουβαλούν μέσα τους την περηφάνια των προγόνων τους – εκείνων που δούλευαν πέτρα την πέτρα, που ύψωναν σχολεία, εκκλησίες, γέφυρες, χωρίς να ζητούν αντάλλαγμα. Και οι λίγοι που μένουν, κρατούν την τιμή του τόπου όπως κρατά κανείς αναμμένο κερί μέσα σε θύελλα.

Η εγκατάλειψη είναι πιο βαριά από τη φτώχεια

Τώρα τους λένε «πληθυσμιακό πρόβλημα», «περιφέρεια σε μετάβαση». Όμως αυτοί ξέρουν: δεν είμαστε αριθμοί. Είμαστε ρίζες. Η εγκατάλειψη είναι πιο βαριά από τη φτώχεια. Γιατί η φτώχεια, όσο κι αν πονά, αφήνει χώρο για ελπίδα. Η εγκατάλειψη όμως σκοτώνει την ψυχή του τόπου. Και αυτό είναι το αληθινό έγκλημα. Οι κυβερνώντες δεν ακούν. Μιλούν με χαρτιά, με προγράμματα, με «οδικούς χάρτες», λες και μπορεί κανείς να χαρτογραφήσει την ερήμωση.
Δεν βλέπουν τους ηλικιωμένους που περιμένουν ένα λεωφορείο που δεν περνά ποτέ, τα σχολεία που έκλεισαν επειδή δεν γεννιούνται παιδιά, τα καφενεία που σβήνουν το φως γιατί δεν υπάρχει κανείς να παραγγείλει έναν καφέ. Δεν ακούν τον ήχο του ανέμου στα άδεια χωριά. Δεν ακούν τον βουβό θρήνο των βουνών. Η Δυτική Μακεδονία αργοπεθαίνει. Αλλά ο θάνατός της δεν είναι φυσικός∙ είναι πολιτικός. Είναι αποτέλεσμα απόφασης, αδιαφορίας, υποκρισίας. Η σιωπή των κυβερνώντων είναι πιο βαριά από οποιονδήποτε νόμο. Κι όταν ένα κράτος σωπαίνει απέναντι στην αδικία, γίνεται συνένοχο στη λήθη.
Κι όμως, κάτω απ’ όλα αυτά, κάτι ακόμη ανασαίνει. Μέσα στις πέτρες του Βοΐου υπάρχει φλόγα – μικρή, αλλά ανθεκτική. Η φλόγα εκείνων που δεν θέλουν να ξεχάσουν. Η φλόγα εκείνων που αρνούνται να φύγουν. Η φλόγα των παιδιών που ίσως μια μέρα θα επιστρέψουν. Γιατί αυτή η γη δεν πεθαίνει. Αναστενάζει, περιμένει, ελπίζει.
Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν το Βόιο, που αγαπούν τη Δυτική Μακεδονία, που υψώνουν φωνή μέσα στη σιωπή, ο τόπος αυτός θα ζει – έστω πληγωμένος, έστω κουρασμένος, μα ζωντανός. Η Δυτική Μακεδονία αργοπεθαίνει. Αλλά κάθε φορά που κάποιος τολμά να το πει δυνατά, κάθε φορά που ένα φως ανάβει σ’ ένα άδειο σπίτι, κάθε φορά που μια πέτρα του Βοΐου θερμαίνεται ξανά από ανθρώπινη παρουσία, τότε ο θάνατος υποχωρεί λίγο, και η ζωή ξαναπαίρνει ανάσα.
Μπορεί να σωπαίνουν οι κυβερνώντες, αλλά δεν θα σωπάσει η γη αυτή. Γιατί τα βουνά θυμούνται, οι πέτρες μαρτυρούν, κι οι άνθρωποι, ακόμη κι αν λιγοστεύουν, κρατούν μέσα τους τη φλόγα της αξιοπρέπειας. Η Δυτική Μακεδονία δεν ζητά λύπηση. Ζητά δικαιοσύνη. Ζητά να ακουστεί. Να θυμηθούν πως εδώ, σε αυτά τα χώματα, γεννήθηκαν άνθρωποι που δεν λύγισαν ούτε με χιόνια ούτε με πολέμους ούτε με ανέχεια. Αλλά τώρα λυγίζουν από την αδιαφορία.
Και το Βόιο, εκεί στην καρδιά της Δυτικής Μακεδονίας, στέκει σαν φάρος μέσα στο σκοτάδι – όχι για να φωτίσει πια, αλλά για να θυμίζει ότι το φως αυτό κάποτε ανήκε εδώ. Ίσως αυτή η φλόγα να ’ναι το τελευταίο αποκούμπι, το τελευταίο “όχι” στην αργή λήθη. Γιατί, αν κάτι μας έμαθε αυτή η γη, είναι πως οι άνθρωποί της ξέρουν να ξαναχτίζουν από στάχτες και ότι κανένας τόπος δεν πεθαίνει στ’ αλήθεια όσο υπάρχουν ψυχές που τον αγαπούν.

Βοϊακή Εστία Θεσσαλονίκης
Βασίλης Παπαδημούλης

ΦΩΤΟ:Το έρημο χωριό Γάβρος

Χριστιανική 20 Νοεμβρίου 2025

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ» ΣΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ- ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΠΛΑΘΡΑ

____ ο ____

Το θέμα μας είναι η καινοφανής θεότητα της αγοράς. Μπορώ να το πω και πιο λαϊκά, όπως θα το έλεγε ο αείμνηστος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, σε μια πασίγνωστη αποστροφή των λόγων του, λέγοντας ότι «η πλουτοκρατία ήτο και θα είναι ο διαρκής Αντίχριστος». Γιατί, όταν μιλάμε για μια καινοφανή θρησκεία, μιλάμε για μια αντιστροφή του ευαγγελικού μηνύματος. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, μιλάμε για την πλήρη αντιστροφή του ευαγγελικού μηνύματος: του Σταυρού και της Αναστάσεως. Άρα, μιλάμε για τον Αντίχριστο.

Ο φίλος Θανάσης Παπαθανασίου θυμάμαι ότι είχε κάνει κάποτε ένα μικρό σημειωματάκι, τότε που είχε πεθάνει ο αείμνηστος Θανάσης Βέγγος, σχετικά με την ατάκα του «Αντίχριστοι!». Θυμάστε που ο Θανάσης Βέγγος, πολλές φορές, στη ρύμη του λόγου του, έλεγε: «Αντίχριστοι!». Δεν ήταν ιδίωμα, βέβαια, μόνο του Θανάση Βέγγου, παρ’ ό,τι ο διπλανός εδώ Θανάσης διαπίστωσε ότι ήταν εκτός κειμένου και εκτός σεναρίου ατάκα που αυτοσχεδίαζε ο ηθοποιός, προφανώς δασκαλεμένη από τα πατρώα και μητρικά δόγματα, με το γάλα της μάνας του. Θεωρείται αντίχριστο ο,τιδήποτε είναι αντίθετο στο Ευαγγέλιο, σ’ αυτό που γνωρίζουμε ως ήθος ευαγγελικό. Η ατάκα, να προσθέσω, αυτή χρησιμοποιείται και από άλλους ηθοποιούς, στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο. Θα σας πω μια σκηνή από μια ταινία του Νίκου Τσιφόρου, «Ο λεφτάς»: στους ρόλους ο Φέρμας και ο Διανέλλος, δύο αναγνωρίσιμοι λαϊκοί τύποι του παλιού σινεμά. Ο Διανέλλος είναι δικηγόρος και ο Φέρμας ένας μπατίρης που παίρνει ξαφνικά μια κληρονομιά. Τι γίνεται όμως; Η κληρονομιά αυτή ανήκει σε μεγάλο μέρος της στον επιστήθιο φίλο του, αλλά κατά έναν περίεργο κύκλο της τύχης και της σεναριακής φαντασίας του Τσιφόρου έφτασε στα χέρια του. Ρωτάει, λοιπόν, ο μπατίρης τον δικηγόρο: «Και θα πάρω εγώ τα λεφτά του φίλου μου;». Ο δικηγόρος απαντά: «Μα, έτσι είναι ο νόμος». Και πετάει μάγκικα τη φοβερή ευαγγελική ατάκα ο Φέρμας: «Να τον βράσω εγώ το νόμο». Αφού είναι άδικο, να βράσω εγώ το νόμο!

 

Μιλάμε για τον Καπιταλισμό

 

Μιλάμε για τη θεότητα της αγοράς. Στην πραγματικότητα, μιλάμε για αυτόν καθ’ εαυτόν τον Καπιταλισμό. Και μη μας φοβίζουν οι λέξεις. Έτσι έχουν τα πράγματα. Από την εποχή που ιδρύθηκε η Τράπεζα της Αγγλίας, το 1694, στη δύση του 17ου αιώνα και στην αυγή του 18ου. Αυτό το σύστημα που βλέπουμε εμείς σήμερα, που με καθυστέρηση ερχόμαστε σε επαφή εμείς σήμερα, ως αρχαϊκή πολιτεία – γιατί η Ελλάδα μέχρι προχθές ήταν μια αρχαϊκή πολιτεία και οι Έλληνες ήταν, στην πραγματικότητα, τουλάχιστον οι παππούδες μας, αρχαίοι Έλληνες ακόμα. Ζούσαν δηλαδή στη νοοτροπία μιας άλλης πραγματικότητας, μιας άλλης εποχής από τη σύγχρονη. Αυτό, λοιπόν, με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή σήμερα, η Αγορά, στην πραγματικότητα είναι ο γυμνός Καπιταλισμός. Δηλαδή, Καπιταλισμός –Κεφαλαιοκρατία, κατά το ελληνικόν–, το λέει η λέξη, είναι η συγκέντρωση του Κεφαλαίου, το οποίο διατίθεται επί τόκω, και μάλιστα ικανώ τόκω, για να χρησιμοποιηθεί με σκοπό την οικονομική, και όχι μόνο, επέκταση, για επενδύσεις, όπως ακούμε να λέγεται συνήθως.

Στη συγκεκριμένη ιστορική περίπτωση, με την ίδρυση της Τράπεζας της Αγγλίας, ο Βασιλιάς δανείστηκε από τους τραπεζίτες, από τους κεφαλαιούχους, για να χρηματοδοτήσει τις εκστρατείες του στις Αποικίες και όλες τις χρυσοφόρες επεκτάσεις της Αυτοκρατορίας. Οι οποίες επεκτάσεις, όπως ξέρετε, γίνονταν με τη μορφή Εταιρείας. Στις Ινδίες, η Μεγάλη Βρετανία είχε ιδρύσει μια Εταιρεία, την «Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών», μέσω της οποίας κατείχε την Ινδία και το Πακιστάν σήμερα και η οποία Εταιρεία ήταν η αιχμή του δόρατος της αποικιοκρατίας. Δηλαδή της υποδούλωσης, δηλαδή της εκμετάλλευσης, της αδικίας, ενός νόμου που δεν είναι δίκαιος.

Πάνω σε αυτή τη βάση ιδρύθηκε ο σύγχρονος κόσμος, η βιομηχανική επανάσταση, που ήρθε μετά, ή μάλλον απ’ εκείνες τις ημέρες και λίγο μετά, η αποικιοκρατική επέκταση κ.λπ. Που δεν ήταν, βέβαια, πρωτότυπο εφεύρημα των Βρετανών του 17ου αιώνα. Είχε προηγηθεί, ας μην ξεχνάμε, πάλι χάριν κεφαλαίων και τόκων, η περιβόητη και πολυθρήνητη Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1204, που έγινε ακριβώς επειδή οι Βενετσιάνοι «Έμποροι των Εθνών», για να θυμηθώ πάλι τον Σκιαθίτη γέροντα, ήθελαν να πάρουν τα λεφτά τους με τόκο πίσω. Όσα κεφάλαια είχαν δώσει ν’ αρματωθούν και να μισθωθούν τα πλοία που έφεραν τους Σταυροφόρους μέχρι την Πόλη. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Πάνω σ’ αυτή τη λογική, σ’ αυτό το μοντέλο, του Κεφαλαίου και της λεηλασίας μέσω του τόκου, στηρίζεται αυτό που ξέρουμε σήμερα ως σύγχρονο Καπιταλισμό ή Αγορά ή Φιλελευθερισμό, και πάει λέγοντας. Που είναι πάντοτε επεκτατικός, αποικιοκρατικός, πάντοτε έχει ως βάση του την εκμετάλλευση και πολύ λίγο νοιάζεται αν στο πέρασμά του καταστρέφονται ζωές, λαοί, κοινότητες, Ήπειροι ολόκληροι, η Γη ολόκληρη, που κινδυνεύει αυτή τη στιγμή να ισοπεδωθεί, να ερημοποιηθεί, σ’ αυτή τη λογική της επέκτασης του Κεφαλαίου διά του τόκου. Δηλαδή, με το να εκμεταλλευτούμε ασύδοτα κάθε παραμικρό πόρο των ανθρώπων και της Γης, ακόμα κι αν καταστρέφουμε την ίδια τη Γη, την ύπαρξή της. Πολύ περισσότερο, βέβαια, καταστρέφουμε την ύπαρξη του ανθρώπου. Ξεπουλάμε την ψυχή του στον Μαμωνά.

 

Στροφή στη δουλοπαροικία

 

Τις τελευταίες δεκαετίες, στη δύση του 20ού αιώνα μέχρι λίγο πριν τη δεύτερη δεκαετία του 21ου, το παγκοσμιοποιημένο πλέον Κεφάλαιο, ανεξάρτητο –φαινομενικά τουλάχιστον– και ασύδοτο, σταδιακά ισχυρότερο δυναστικά από όλα τα βασίλεια της Γης, διογκώθηκε αποθησαυρίζοντας κάθε σταλαγματιά του δημόσιου και ιδιωτικού πλούτου και επενδύοντας χρήμα στο χρήμα, ακόμα και στο εικονικό χρήμα, με το Χρηματιστήριο, τα ανεμοδάνεια, τα «φαντς» και όλα τα λοιπά. Η κρίση του 2008 έφερε την κατάρρευση αυτού του χρυσού πυρετού της παγκόσμιας επέκτασης, προς ζημίαν όχι του Κεφαλαίου προφανώς, αλλά του υλικού ακόμα και του άυλου δημόσιου και ιδιωτικού πλούτου που λεηλατήθηκε ανηλεώς, σε μια λεηλασία που, τηρουμένων των αναλογιών, προσομοιάζει στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης, οκτώ αιώνες πριν.

Σήμερα, όπως διάβαζα με την ευκαιρία αυτής της εκδήλωσης, υπάρχει μια αντιστροφή. Ενώ τις προηγούμενες δεκαετίες είχαμε μια διόγκωση της αγοράς του χρήματος, και αυτό που λέμε κεφάλαιο και τόκος γινόταν με βάση το ίδιο το χρήμα (εικονικό εν πολλοίς), σήμερα υπάρχει μια αντιστροφή, θα τη λέγαμε αντιστροφή ρεαλισμού. Η επέκταση και ο δανεισμός γίνονται με βάση εμπράγματες αξίες. Θα έλεγα ότι αυτή τη στροφή την είδαμε, και ίσως να ήταν και η πρώτη πολύ φανερή και πολύ χτυπητή τέτοια συνθήκη, στην περίπτωση του ελληνικού Μνημονίου, όπου τι; Η Ελλάδα του 2010 δανείστηκε όχι έναντι κεφαλαίων, αλλά έναντι εμπράγματου ενεχύρου. Αυτή τη στιγμή ολόκληρη η χώρα είναι ενεχυριασμένη, όπως ξέρετε, για 99 χρόνια. Δηλαδή, εμείς δεν θα ζήσουμε για να δούμε την αποπληρωμή του χρέους, το οποίο εν τω μεταξύ έχει πολλαπλασιαστεί μετά από τις χρεωστικές συνθήκες των αλλεπάλληλων Μνημονίων, ενώ υποτίθεται ότι χρεωθήκαμε για να το απομειώσουμε. Σήμερα, για να συντομεύω, γίνεται μια ρεαλιστική στροφή του Κεφαλαίου στις εμπράγματες αξίες, το οποίο είναι μάλλον πιο επικίνδυνο από ό,τι ήταν η προηγούμενη φάση του. Βλέπετε τη διαπραγμάτευση που γίνεται σήμερα για την Ουκρανία, όπου οι ισχυροί νοιάζονται όχι για την ύπαρξη της ίδιας της χώρας ή τους ανθρώπους που σκοτώνονται αδίκως εκεί, κατά χιλιάδες δυστυχώς, αλλά για τις σπάνιες γαίες, για τα μέταλλα και τα καύσιμα που παρέχει η Ουκρανία και για τα υλικά ζωτικά αγαθά – μην ξεχνάμε ότι η Ουκρανία είναι ένας τεράστιος σιτοβολώνας, εκτός των άλλων.

Γι’ αυτό σας λέω ότι αυτή η στροφή του Κεφαλαίου προς εμπράγματες αξίες (να ενεχυριάζονται εμπράγματες αξίες, μαζί και οι άνθρωποι που τις παράγουν, όπως η Ελλάδα το 2010) είναι πιο επικίνδυνη. Γιατί όλοι είμαστε ενεχυριασμένοι αυτή τη στιγμή, όχι μόνο η χώρα, τα ακίνητά της, οι πλουτοπαραγωγικές πηγές της, αλλά και εμείς ως εργαζόμενοι, είμαστε αυτή τη στιγμή δουλοπάροικοι ενός χρέους το οποίο, στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται να ξεπληρωθεί ποτέ. Αυτή η στροφή μοιάζει ολοένα και περισσότερο με επιστροφή στην εποχή της απροκάλυπτης αποικιοκρατίας του Κεφαλαίου, των ισχυρών Δυνάμεων, που ήδη έχουν ξεθηκαρώσει τα πυρηνικά τους σπαθιά. Επιστροφή, δυστυχώς, σε έναν 18ο αιώνα δουλοπαροικίας, στο δίκαιο του ισχυρού, που στις μέρες μας κατ’ ευφημισμόν και πονηρά ονομάζεται «Φιλελευθερισμός».

 

Κωνσταντίνος Μπλάθρας

 

Από την εισαγωγή στην εκδήλωση της «Χριστιανικής» στη Μητρόπολη Περιστερίου, με θέμα: «Οι Χριστιανοί ενώπιον της καινοφανούς θεότητας των αγορών και των αξιών / αξιώσεών της», στις 11 Νοεμβρίου 2025

Χριστιανική 20 Νοεμβρίου 2025.

Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 11 Νοεμβρίου η εκδήλωση της «Χριστιανικής», σε συνεργασία με τη Μητρόπολη Περιστερίου, με θέμα: «Οι Χριστιανοί ενώπιον της καινοφανούς θεότητας της Αγοράς και των αξιών / αξιώσεών της». Η εκδήλωση έγινε στην αίθουσα εκδηλώσεων του Επισκοπείου Περιστερίου, στο ισόγειο του Μεγάρου, όπου βρίσκεται επίσης το παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Ήταν ιδιαίτερη μάλιστα η ευλογία, καθώς η εκδήλωση έγινε στα προεόρτια της γιορτής του μεγάλου αυτού αγίου και διδασκάλου και για τον λόγο αυτό στην είσοδο εκτίθονταν και μας υποδέχονταν τα ιερά λείψανα που φυλάσσονται στο Επισκοπείο. Η εκδήλωση συγκέντρωσε το ενδιαφέρον αναγνωστών και φίλων της εφημερίδας μας, αλλά και κατοίκων της περιοχής.

Στην εκδήλωση μίλησαν, κατά τη σειρά που έλαβαν τον λόγο, ο Κώστας Καμαριάρης, τέως Αντιπρόεδρος της Χριστιανικής Δημοκρατίας, καλλιτέχνης του Θεάτρου Σκιών και συγγραφέας, ο Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, αναπληρωτής καθηγητής στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας και διευθυντής του περιοδικού «Σύναξη», και ο π. Ευάγγελος Παπανικολάου, ιερέας, θεολόγος, ιατρός και συγγραφέας. Την εκδήλωση προλόγισε ο πρόεδρος του Κινήματος Χριστιανικής Δημοκρατίας Γιάννης Ζερβός, ο οποίος μίλησε για την πνευματική ρίζα της οικονομικής εκμετάλλευσης (βλέπε διπλανές στήλες), και συντόνισε ο Κωνσταντίνος Μπλάθρας, διευθυντής της εφημερίδας μας.

Ο Μητροπολίτης Περιστερίου κ. Γρηγόριος, καλωσορίζοντας τους ομιλητές, αναφέρθηκε στην από τα φοιτητικά του χρόνια γνωριμία με αρκετούς από τους παρευρισκομένους και θύμισε ότι η εκδήλωση, σε συνεργασία με τη Μητρόπολη, εντάσσεται στον κύκλο διαλόγου, συζητήσεων και συναντήσεων που επιχειρείται στον χώρο εκδηλώσεων του Επισκοπείου.

Συγκεκριμένα, ο  Σεβασμιώτατος είπε: «Σας καλωσορίζω στους χώρους του Επισκοπείου της Ιεράς Μητροπόλεως Περιστερίου, ένας χώρος που έγινε χώρος διαλόγου, συζητήσεων, συναντήσεων. Χαίρομαι που και η σημερινή εκδήλωση που οργανώνει η Χριστιανική εντάσσεται μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο. Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος για έναν επιπλέον λόγο, γιατί είδα και φίλους παλαιούς, π. Ευάγγελε, τους οποίους είχα συναντήσει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, πριν από περίπου σαράντα χρόνια. Στα φοιτητικά μας χρόνια. Λόγω τού ότι εγώ απουσίασα στο εξωτερικό, χάσαμε λίγο την επαφή και χαίρομαι τώρα που ξανανταμώνουμε και με αφορμή αυτή την εκδήλωση. Σήμερα, λοιπόν, η εκδήλωση της εφημερίδας “Χριστιανική”, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Περιστερίου, θα παρουσιάσει το θέμα το τόσο ενδιαφέρον, το οποίο ήλκυσε και πιστούς από εδώ, από την τοπική μας Εκκλησία. Δεν θέλω να πω ή να προσθέσω κάτι άλλο. Απλώς θα σας καλωσορίσω και να σας πω ότι συμπληρώνω μόλις τέσσερα χρόνια ως επίσκοπος εδώ στη Μητρόπολη Περιστερίου. Οπότε στο τέλος θα υπάρχει και ένα κέρασμα για όλους. Να είστε όλοι καλά».

Εκ των οργανωτών, ο Κων. Μπλάθρας έκανε μια μικρή εισαγωγή στο θέμα, δίνοντας ένα ιστορικό διάγραμμα αυτού που ονομάζουμε Καπιταλισμό / Κεφαλαιοκρατία, από τον 18ο αιώνα έως σήμερα. Στη συνέχεια, ο Κ. Καμαριάρης μίλησε για το θέμα της Αγοράς, για τον «πραγματισμό και τη χρησιμοθηρία» της, με αναφορά σε κείμενα του Νικολάι Μπερδιάγιεφ και του Χρήστου Γιανναρά: «Η Αγορά έχει πράγματα. Και ο Πραγματισμός είναι πλέον μια φιλοσοφία, όπου τα πάντα αξίζουν αν είναι χρήσιμα. Εκεί επέμενε ο Χρήστος Γιανναράς στα άρθρα του, αλλά με το δικό του λεξιλόγιο και τη δική του νοητική και φιλοσοφική προσέγγιση». Θυμίζοντας στη συνέχεια την αποστροφή του Μπερδιάγιεφ από το βιβλίο του «Πέντε στοχασμοί περί υπάρξεως», ότι «το πρόσωπο είναι η εικόνα και η ομοίωση του Θεού μέσα στον άνθρωπο», ο ομιλητής στάθηκε στο γεγονός ότι η Αγορά αγνοεί το πρόσωπο: «Τώρα στην Αγορά δεν συμμετέχεις. Είσαι απλώς ένας αριθμός. Σε βάζουν μέτοχο στο Χρηματιστήριο ή ως μια κάρτα που είναι πιστωμένη και πληρώνεις λογαριασμούς και τίποτα άλλο. Η Αγορά κάνει τους ανθρώπους από πρόσωπα αριθμούς, αντικείμενα, πράγματα, χρήσιμα ή άχρηστα. Χρήσιμα λιγώτερο ή περισσότερο, λιγώτερο ή περισσότερο άχρηστα». Κατέληξε δε λέγοντας: «η θεολογία του προσώπου είναι μια κομβική θεώρηση ως αντιμετώπιση του προβλήματος της Αγοράς, των συλλογικοτήτων που είναι ψευδείς. Διότι και στη δική μας παράδοση [υπάρχουν συλλογικότητες] με τον Κοινοτισμό, ο οποίος προέρχεται όμως από την ενοριακή ζωή. Στην ενορία συναντούμε σύνολο ανθρώπων όχι ως μάζα και όχι ως απρόσωπη κατάσταση πραγμάτων, αντικειμένων. Αυτό, μόνο η Εκκλησία μπορεί με τον μυστηριακό της τρόπο να το μεταδώσει. Αλλά βέβαια, και εδώ είναι το θέμα, στην ελληνική κατάσταση που βρισκόμαστε, στη νεοελληνική ζωή, στην κρίση την οποία διερχόμαστε και που είναι πάρα πολύ διαλυτική και μας υποβαθμίζει, είναι όλα πάρα πολύ δύσκολα».

Ο Θανάσης Παπαθανασίου ξεκίνησε τη δική του παρέμβαση, κατά τον τίτλο της εκδήλωσης, που ονομάζει την Αγορά «καινοφανή θεότητα», ξεχωρίζοντάς τα από το «πέλαγος των βιβλικών και πατερικών αναφορών», όπως είπε, με δύο χωρία του Αποστόλου Παύλου, όπου ο Απόστολος ξεχωρίζει από τα άλλα παραπτώματα την πλεονεξία και την ονομάζει ειδωλολατρεία: «τὴν πλεονεξίαν, ἥτις ἐστίν εἰδωλολατρία» (Κολ. 3:5) και: «πλεονέκτης ὅς ἐστιν εἰδωλολάτρης». Εξήγησε δε ότι «αίφνης αυτά τα, ας το πούμε, ηθικά παραπτώματα, στην περίπτωση της πλεονεξίας [ο Παύλος] βάζει έναν προσδιορισμό θρησκειολογικό. Ότι αποτελεί λατρεία άλλου θεού». Στη συνέχεια, για το θέμα της αδικίας αναφέρθηκε σε όσα λέει ο άγιος Νικόδημος σχετικά, ότι «όποιος έχει αποκτήσει περιουσία με αδικίες δεν συγχωρείται απλώς με το να μετανιώσει. Ακόμα και αν μετά τη διάπραξη αυτής της αδικίας, δηλαδή της εκμετάλλευσης, βαπτιστεί. Ο άγιος Νικόδημος λέει ότι στην περίπτωση αυτή πρέπει να αποκατασταθεί η δικαιοσύνη. Πρέπει να επιστραφούν τα αρπαγέντα. Και ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός λέει ότι, αν έχουμε έναν εκμεταλλευτή, ακόμα και αν τον συγχωρέσουν όλοι οι πνευματικοί και όλοι οι ιερείς και όλοι οι επίσκοποι και όλοι οι πατριάρχες, ασυγχώρητος μένει εάν δεν τον συγχωρήσει αυτός που αδικήθηκε, είτε ο αδικηθείς είναι ορθόδοξος Χριστιανός είτε δυτικός Χριστιανός είτε Εβραίος. Αρκεί το ότι είναι αδικημένος». Οι Πατέρες επίσης, πριν τους κοινωνιολόγους, με σαφήνεια λένε: «Δεν είναι θέλημα Θεού η ταξική διάρθρωση της κοινωνίας, η αδικία που παράγεται. Σταμάτα να παράγεις αδικία και μη χρησιμοποιείς την ελεημοσύνη ως άλλοθι». Ο κ. Παπαθανασίου αναφέρθηκε στη συνέχεια στα βασικά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού, καθώς, όπως είπε, «η θεολογία μας πρέπει να αναμετρηθεί με το σήμερα».

Τέλος, ο π. Ευάγγελος Παπανικολάου, κάνοντας μια βαθύτερη ανάλυση της ιστορίας του προφήτη Ιωνά, από την Παλαιά Διαθήκη, εξήγησε ότι το αμάρτημα των Νινευϊτών ήταν ακριβώς η πλεονεξία.

Χριστιανική 20 Νοεμβρίου 2025

ΦΩΤΟ [Από τ’  αριστερά] : Θανάσης Παπαθανασίου, Κωνσταντίνος Μπλάθρας, Κώστας Καμαριάρης, π. Ευάγγελος Παπανικολάου

 

 

Αὔριο Παρασκευὴ γιορτάζουμε «τὴν προσαγωγὴ τῆς κόρης στὸν ναὸ καὶ τὴν εἰσαγωγή της στὰ Ἅγια τῶν ἁγίων. Τί παράξενο γεγονός, τί παράξενο πρᾶγμα ἀκοῦμε! Ἕνα μικρὸ κορίτσι νὰ ζεῖ στὰ ἄδυτα καὶ ἀθέατα τοῦ Θεοῦ… Ἀκόμη κι ἂν μία φορὰ τὸν χρόνο ἔμπαινε στὰ Ἅγια τοῦ ναοῦ, κι αὐτὸ θὰ ξεπερνοῦσε πάρα πολὺ τὴν ταπεινὴ θέση τῆς γυναίκας.

  • Τώρα ὅμως, περνώντας τὴν αὐλή, διασχίζοντας τὸ δεύτερο χώρισμα καὶ φτάνοντας στὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, ὁρίζεται νὰ μένει συνεχῶς μαζὶ μὲ τὸν Θεό, κι αὐτὸ εἶναι ἕνας ἀρραβώνας μεταξὺ τῆς ἀνθρώπινης φύσης καὶ τῆς χάρης τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἐμφανίζεται ἀργότερα. Δείχνει μ’ αὐτή της τὴν ἐνέργεια ἡ Θεοτόκος προφητικὰ πρὸς ἐμᾶς καὶ ἀνοίγει τὸν δρόμο σ’ ὅλο τὸ ἀνθρώπινο γένος γιὰ τὴν ἄνοδο καὶ εἴσοδό του στὰ οὐράνια καὶ ἀληθινὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, καὶ ἔτσι, μετὰ ἀπ’ αὐτό, φαίνεται ὅτι καταργεῖ τὸν μωσαϊκὸ νόμο, ὁ ὁποῖος, ἐπειδὴ δὲν μποροῦσε νὰ μᾶς δικαιώσει καὶ νὰ μᾶς καθαρίσει ἀπὸ τὴν ἁμαρτία, σχεδὸν μᾶς ἐμπόδιζε ὅλους νὰ μετέχουμε σὲ κάθε μορφὴ ἁγιότητας» (Θεοφυλάκτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀχρίδος, «Λόγος στὴν ἑορτὴ τῆς Ὑπεραγίας Δέσποινάς μας Θεοτόκου ὅταν ὁδηγήθηκε ἀπὸ τοὺς γονεῖς της στὸν Ναό». Ἀπὸ τὴν ἱστοσελίδα τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίου Ἰωάννου Καρέα).
  • Μεγάλη γιορτὴ ἡ αὐριανὴ καὶ μεστὴ νοημάτων. Ἕνα κρίσμο στάδιο τοῦ σχεδίου τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ κόσμου, τὸ ὁποῖο μὲ τὴ θέλησή της καὶ μὲ κίνδυνο τῆς ζωῆς της ἀργότερα ὑπηρέτησε ἡ Παναγία. Μέσω τῆς ὁποίας προσέλαβε τὴν ἀνθρώπινη φύση ὁ Θεός, γιὰ νὰ τὴν ξαναφέρει στὰ οὐράνια καὶ νὰ καταργήσει τὸ χάσμα τῆς Πτώσης.
  • Ἡ ἀναβάθμιση τῆς θέσης τῆς γυναίκας μέσω τῆς Θεοτόκου εἶναι μιὰ βασικὴ συνέπεια τῆς ἀναβάθμισης συνολικὰ καὶ τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν ἐρχομὸ τοῦ Χριστοῦ στὸν κόσμο. Τὸ «ἐκ τῆς γυναικὸς πηγάζει τὰ κρείττω» τῆς Κασσιανῆς, μὲ ἀναφορὰ στὴ Θεοτόκο, ἀνατρέπει τὴν ἀντίθετη ρήση τοῦ εἰκονομάχου Θεόφιλου γιὰ τὸ ἀντίθετο.

“Χριστιανική” 20 Νοεμβρίου 2025. Στήλη “Τὰ τοῦ Καίσαρος”.