Ἡ μαύρη έπέτειος τῆς 2ης ἅλωσης τῆς Πόλης μοιάζει νὰ σημαίνει τὸ τέλος. Στὴν πραγματικότητα, φέρει τὸν σπόρο μιᾶς καινούριας ἀρχῆς. Ἡ ἀντίσταση τοῦ τελευταίου Αὐτοκράτορα ἐνέπνευσε τοὺς ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος ἀγῶνες τετρακοσίων χρόνων γιὰ τὴν ἀποκατάσταση τῆς ἐλευθερίας, μὲ ἀποκορύφωμα τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης ἐπαναλαμβάνει τὸν Κωνσταντίνο ΙΑ’ Παλαιολόγο.
“Εὐγενέστατοι ἄρχοντες καὶ ἐκλαμπρότατοι δήμαρχοι καὶ στρατηγοὶ καὶ γενναιότατοι στρατιῶται καὶ πᾶς ὁ πιστὸς λαός…Λέγω καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα στῆτε ἀνδρείως καὶ μετὰ γενναίας ψυχῆς, ὡς πάντοτε ἕως τοῦ νῦν ἐποιήσατε, κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς πίστεως ἡμῶν. Παραδίδωμι δὲ ὑμῖν τὴν ἐκλαμπροτάτην καὶ περίφημον ταύτην πόλιν καὶ πατρίδα ἡμῶν καὶ βασιλεύουσαν τῶν πόλεων. Καλῶς οὖν οἴδατε, ἀδελφοί, ὅτι διὰ τέσσερα τινὰ ὀφείλεται κοινῶς ἐσμεν πάντες ἵνα προτιμήσωμεν ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῆν, πρῶτον μὲν ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν καὶ εὐσεβείας, δεύτερον δὲ ὑπὲρ πατρίδος, τρίτον ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ὡς Χριστοῦ Κυρίου, καὶ τέταρτον ὑπὲρ συγγενῶν καὶ φίλων. Λοιπόν, ἀδελφοί, ἐὰν χρεῶσται ἐσμεν ὑπὲρ ἑνὸς ἐκ τῶν τεσσάρων ἀγωνίζεσθαι ἕως θανάτου πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ πάντων ἡμεῖς, ὡς βλέπετε προφανῶς, καὶ ἐκ πάντων μέλλομεν ζημιωθῆναι”.
Ἀπὸ τὸ Χρονικὸν τοῦ Μεγάλου Λογοθέτη Γεωργίου Σφραντζῆ ἢ Φραντζῆ
Ὁ αὐτοκράτορας καλεῖ σὲ πάνδημη ἀντίσταση τοὺς κατοίκους τῆς Πόλης. Ἀκόμα καὶ στὶς παραμονὲς τῆς 2ης Ἅλωσης, στὴ Νέα Ρώμη, ἐκτὸς ἀπὸ τὸν Αὐτοκράτορα, λειτουργοῦσαν αἰώνων θεσμοὶ τῆς Παλαιάς, ἀπὸ τὸν καιρὸ τῆς Δημοκρατίας: Ἡ Σύγκλητος καὶ οἱ Δήμαρχοι. Μιὰ βάρβαρη καὶ ληστρικὴ τάξη ἐπρόκειτο νὰ σαρώσει μιὰ ἔννομη τάξη αἰώνων.
“Εἶναι καιρὸς νὰ ἀποτινάξωμεν τὸν ἀφόρητον τοῦτον Ζυγόν, νὰ ἐλευθερώσωμεν τὴν Πατρίδα, νὰ κρημνίσωμεν ἀπὸ τὰ νέφη τὴν ἡμισέληνον νὰ ὑψώσωμεν
τὸ σημεῖον, δι’ οὗ πάντοτε νικῶμεν! λέγω τὸν Σταυρόν, καὶ οὕτω νὰ ἐκδικήσωμεν τὴν Πατρίδα, καὶ τὴν Ὀρθόδοξον ἡμῶν Πίστιν ἀπὸ τὴν ἀσεβῆ
τῶν ἀσεβῶν Καταφρόνησιν.”. Ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης στὴν προκήρυξη μὲ τίτλο “Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος” ( 24 Φεβρουαρίου 1821)
” Ὅταν ἐπιάσαμε τἀ ἅρματα εἴπαμε πρῶτα ὑπὲρ πίστεως καὶ ἔπειτα ὑπὲρ πατρίδος”. Ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στὸ λόγο του στὴν Πνύκα. (8 Ὀκτωβρίου 1838).
