Του Ηρακλή Κανακάκη
Πόσοι και πόσες γνωρίζουν ότι ο Σκαραμαγκάς και η ευρύτερη περιοχή, πριν καταστεί ζώνη βαριάς βιομηχανίας, ήταν μια παραθαλάσσια εξοχική τοποθεσία, ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και αναψυχής για όλη τη Δυτική Αττική; Λαϊκό θέρετρο που δεχόταν λουόμενους, κυρίως από τα δυτικά λαϊκά προάστια της Αθήνας; Από την άλλη, η Ελευσίνα ήταν από τους πλέον σημαντικούς και γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους στον κόσμο. Μία από τις πέντε ιερές πόλεις της αρχαίας Ελλάδας, όπου βρισκόταν το ιερό της θεάς Δήμητρας –σπουδαίο λατρευτικό κέντρο της αρχαιότητας– και τελούνταν τα Ελευσίνια μυστήρια.
Πόσοι και πόσες ξέρουν ότι η 20ετία 1954-1974, που τόσο υμνήθηκε και δοξάστηκε ως περίοδος βιομηχανικής άνθισης και ανάπτυξης, ήταν ταυτόχρονα και περίοδος κοινωνικής, οικονομικής και οικολογικής καταστροφής της Δυτικής Αττικής και προνομιακής μεταχείρισης του εφοπλιστικού και επιχειρηματικού κεφαλαίου, στο πλαίσιο μιας αδύναμης, καχεκτικής και «νόθας» Δημοκρατίας, η οποία καταργήθηκε από τη δικτατορία των συνταγματαρχών; Ότι η καταστροφή του Θριάσιου Πεδίου ήταν ένα κρατικό-εταιρικό έγκλημα, που παρέμεινε –σε μεγάλο βαθμό– αθέατο. Κι όταν αποκαλύφθηκε, η Ποινική Δικαιοσύνη δεν ενήργησε ως αμερόληπτος και ουδέτερος μηχανισμός, που εξασφαλίζει ισονομία και ισοπολιτεία σε όλους τους πολίτες. Ο δε κοινωνικός έλεγχος αδρανοποιήθηκε.
Το ιστορικό της καταστροφής
Η περιοχή, μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, φιλοξενούσε δραστηριότητες ήπιας όχλησης: σαπωνοποιεία και οινοποιητικές εταιρείες. Ακολούθησε ο μετασχηματισμός των ιστορικών και αγροτικών αυτών περιοχών σε τόπο εγκατάστασης βαριάς βιομηχανίας, ιδιαίτερα ρυπογόνας, χωρίς σχεδιασμό και πρόνοιες για την προστασία του περιβάλλοντος.
Αρχικά, εγκαταστάθηκε η βιομηχανία τσιμέντων «Τιτάν», δίπλα ακριβώς στον αρχαιολογικό χώρο. Απέναντι, σε μικρή απόσταση ήταν η Χαλυβουργική και το Διυλιστήριο πετρελαίου. Συνολικά, το 1939 στο Θριάσιο ήταν εγκατεστημένες δεκαεννέα βιομηχανίες.
Μεταπολεμικά, στην ήδη κορεσμένη βιομηχανικά περιοχή, συνεχίστηκε η αλόγιστη βιομηχανοποίησή της. Η απόλυτη καταστροφή, όμως, της ευρύτερης περιοχής της Ελευσίνας, του Σκαραμαγκά και της παράκτιας ζώνης του Σαρωνικού Κόλπου συντελέστηκε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, όταν η περιοχή παραδόθηκε στην εφοπλιστική βουλιμική κερδοσκοπία και μετατράπηκε σε χώρο βιομηχανικών αποβλήτων και ρύπανσης: Ναυπηγεία Ελευσίνας (Στρατής Ανδρεάδης), Διυλιστήρια της Motor Oil (Β.Ν. Βαρδινογιάννης), Διυλιστήριο της ΠΕΤΡΟΛΑ (Ι. Λάτσης) και Γ’ Διυλιστήριο (Ι. Λάτσης). Απόπειρα να κατασκευασθεί και το Διυλιστήριο Πάχης Μεγάρων από τον Στρατή Ανδρεάδη ματαιώθηκε, λόγω της αντίδρασης των κατοίκων αλλά στο μεταξύ είχε εκριζωθεί ένας τεράστιος ελαιώνας.
Το οικονομικό θαύμα
Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, επίσης ισόβιος επίτιμος Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών και οφειλέτης του Ωνάση, για τη βίλα που του είχε παραχωρήσει στο Λαγονήσι, με νόμο επεξέτεινε στη ναυτιλία τα θηριώδη προνόμια που εξασφάλιζε στους ξένους επενδυτές, ήτοι: φοροαπαλλαγές που έτειναν στον μηδενισμό, δάνεια στις ναυτιλιακές επιχειρήσεις για ναυπηγήσεις, αγορές πλοίων και καλύψεις κεφαλαίων κίνησης που κάλυπταν το 70% έως 80% του συνολικού κόστους. Πώς, μετά ταύτα, η Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών να μην είχε ακραιφνή φιλοδικτατορική στάση; Να μην ήταν στο πλευρό της χούντας;
Ευτυχώς, οι πραξικοπηματίες δεν πρόλαβαν να ολοκληρώσουν το τουριστικό όραμα, το οποίο παραπέμπει στα καραμανλικά κατασκευαστικά εκτρώματα της δεκαετίας του 1960 τύπου Μον Παρνές, που αργότερα έγινε καζίνο. Μετά την πτώση τους, τερατώδεις και πρόχειρες κατασκευές που έγιναν με «θαλασσοδάνεια» και έρχονταν σε αντίθεση με το φυσικό και ιστορικό περιβάλλον έμειναν κουφάρια διάσπαρτα στον ελλαδικό χώρο.
Το 1966 το συνολικό δημόσιο χρέος ήταν 32.074,1 δισ. δρχ. Το 1973 94.086,3 δισ. δρχ., και το 1974 114.113,9 δισ. δρχ. Αυτό είναι το οικονομικό θαύμα της χούντας.
Ξαναπιάνουμε το νήμα απ’ εκεί που το αφήσαμε: Σήμερα, με τη λειτουργία του Κέντρου Επεξεργασίας Λυμάτων της Ψυττάλειας, υπάρχει βελτίωση. Και, όπως διαβάζουμε, επιστρέφει δειλά η θαλάσσια ζωή στον Σκαραμαγκά και στον Κόλπο της Ελευσίνας. Το δε οικοσύστημα της λίμνης Κουμουνδούρου στον Σκαραμαγκά αναγεννάται.
Η παλιά φωτογραφία με την παραλία του Σκαραμαγκά τη δεκαετία του 1950 γεμάτη κόσμο από το Militaire Ο Στρατής Ανδρεάδης δήλωνε το 1973 ότι η περιοχή επρόκειτο να γίνει “Ρουρ” και καλούσε τους “καλοπερασάκηδες” να πάνε αλλού. ΓΖ
