• ΟΧΙ ΣΤΗ ΜΟΙΡΟΛΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ-ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ-

τοῦ Γιάννη Ζερβοῦ*

Στὸ προηγούμενο φύλλο εἴχαμε τονίσει ὅτι οἱ δημοκρατικὲς ἐλευθερίες δὲν εἶναι ἀμελητέα «λεπτομέρεια». Διότι μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ἀντιμετωπίζονται ἀπὸ τὴν Πολιτεία καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς κρίσης τοῦ κορονοϊοῦ. Τονίσαμε ἐπίσης, μὲ ἀναφορὰ στὴ ρητὴ διατύπωση τοῦ ψηφίσματος τοῦ Εὐρωκοινοβουλίου, ὅτι «ἀκόμη καὶ σὲ κατάσταση ἔκτακτης ἀνάγκης, πρέπει νὰ ὑπερισχύουν οἱ θεμελιώδεις ἀρχὲς τοῦ κράτους δικαίου, τῆς δημοκρατίας καὶ τοῦ σεβασμοῦ τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων, καὶ ὅτι ὅλα τὰ μέτρα ἔκτακτης ἀνάγκης, οἱ παρεκκλίσεις καὶ οἱ περιορισμοὶ ὑπόκεινται σὲ τρεῖς γενικὲς προϋποθέσεις, τὴν ἀναγκαιότητα, τὴν ἀναλογικότητα μὲ τὴ στενὴ ἔννοια καὶ τὴν προσωρινότητα».
Ἐμεῖς ἔχουμε ἐξαρχῆς τονίσει, ὅτι τὸ κλείσιμο τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τῶν χώρων λατρείας γενικότερα, συνιστᾶ παράβαση τῆς συνταγματικὰ κατοχυρωμένης ἀρχῆς τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας. Ἡ ἐμπειρία ἀπὸ τὴ λειτουργία τῶν ἐκκλησιῶν μὲ τὰ κατάλληλα μέτρα προστασίας καὶ τοῦ ὁρίου παρουσίας πιστῶν ἀνάλογα μὲ τὴν ἐπιφάνεια τοῦ χώρου, ἀπὸ τὸν Μάιο μέχρι τὸ Νοέμβριο, ἔχει καταδείξει ὅτι ὁ πλήρης ἀποκλεισμὸς τῶν πιστῶν ἀπὸ τὶς ἱερὲς ἀκολουθίες δὲν εἶναι ἀναγκαῖο μέτρο γιὰ τὴν προστασία τῆς δημόσιας ὑγείας. Ἂν ἴσχυε τὸ ἀντίθετο, ἡ ἐπαναλειτουργία μὲ κόσμο, ἔστω καὶ λίγο, χιλιάδων χώρων λατρείας, θὰ εἶχε ἐκτοξεύσει τὸν ἀριθμὸ τῶν κρουσμάτων, πρᾶγμα ποὺ ἐπὶ μῆνες δὲν συνέβη.
Περαιτέρω, ὅσο καὶ ἂν καλλιεργοῦνται ἐλπίδες γιὰ τὸν τερματισμὸ τῆς κατάστασης ἔκτακτης ἀνάγκης ἀπὸ τὸν ἐμβολιασμό, παραμένει ἀσαφὲς καὶ ἀδιευκρίνιστο, πότε αὐτὸ θὰ ἐπιτευχθεῖ. Κατὰ συνέπεια, τὰ φερόμενα ὡς «ἔκτακτα» μέτρα μονιμοποιοῦνται.

Τὴν διάσταση αὐτὴ τῶν περιοριστικῶν μέτρων στὴ λατρευτικὴ ζωὴ τῶν πιστῶν ὡς παράβασης τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας, θελήσαμε νὰ ἀναδείξουμε στὴν ἐκδήλωσή μας μὲ θέμα «Κορονοϊὸς καὶ Δημοκρατία». Ὁ δικηγόρος Γιάννης Χατζηαντωνίου, διεξήγαγε μακροὺς καὶ ἐπίπονους δικαστικοὺς ἀγῶνες ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, γιὰ νὰ κηρυχθοῦν ἀντισυνταγματικὰ τὰ μέτρα τοῦ Μαρτίου. Τὸ ΣτΕ ἀπέρριψε τὰ ἀσφαλιστικὰ μέτρα, ἀλλὰ δὲν δίκασε τὴν ὑπόθεση ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἀφοῦ ἔκρινε ὅτι τὸν Μάιο εἶχαν ἀρθεῖ οἱ περιορισμοί. Ὅμως, στὸ σκεπτικὸ τῶν ἀποφάσεων τονίζεται ἡ ἀνάγκη ἐπιστημονικῆς τεκμηρίωσης τῶν περιοριστικῶν μέτρων.
Καὶ κατὰ τὴν ἀντιδικία, τέτοια τεκμηρίωση δὲν παρουσιάστηκε, ὅπως τόνισε ὁ Γιάννης Χατζηαντωνίου, παρουσιάζοντας τὰ πρακτικὰ ποὺ ἡ Διοίκηση προσκόμισε κατὰ τὴν ἀντιδικία. Ἀπὸ τὸ περιεχόμενό τους οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες ἐμφανίζονται ἁπλῶς νὰ ἐγκρίνουν τὶς εἰσηγήσεις τῆς Πολιτείας ὕστερα ἀπὸ διαλογικὴ συζήτηση, χωρὶς περαιτέρω αἰτιολόγηση καὶ ἐπιστημονικὴ τεκμηρίωση, ἰδίως ὡς πρὸς τὸν ἀντιμετωπιζόμενο κίνδυνο.
Τὴν ἐκδήλωση, ὅπου τοποθετήθηκαν ὁ ἐπίκουρος καθηγητὴς τῆς Νομικῆς Σχολῆς Πάνος Νικολόπουλος καὶ ὁ ὑποφαινόμενος καὶ συντόνισε ὁ Διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδας Κωνσταντίνος Μπλάθρας, σὲ μιὰ συζήτηση ποὺ ἐπεκτάθηκε στὸ σύνολο τῶν πληττομένων ἐλευθεριῶν, μπορεῖτε νὰ παρακολουθήσετε στὸ κανάλι τῆς Χ.Δ. στὸ youtube. (σύνδεσμος https://youtu.be/WCyO6yaDXnw), ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναρτημένος καὶ στὴν ἱστοσελίδα μας.
Στὴν κατεύθυνση τῆς ἀντισυνταγματικότητας τῶν περιορισμῶν συνηγοροῦν καὶ οἱ πρόσφατες ἀποφάσεις τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστηρίου τῶν ΗΠΑ, ἀλλὰ καὶ τοῦ Γαλλικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας.
Ὅπως τονίζεται στὸ σκεπτικὸ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστηρίου τῶν ΗΠΑ, «Τὰ μέλη τοῦ Δικαστηρίου αὐτοῦ δὲν εἶναι εἰδικοὶ σὲ θέματα ὑγείας καὶ πρέπει νὰ γίνονται σεβαστὲς οἱ κρίσεις τῶν εἰδικῶν στὸν τομέα αὐτόν, …ἀλλὰ ἀκὀμα καὶ σὲ μία πανδημία, τὸ Σύνταγμα δὲν μπορεῖ νὰ μπαίνει στὴν ἄκρη καὶ νὰ ξεχνιέται. Οἱ ἐδῶ κρινόμενοι περιορισμοί, ἐμποδίζοντας πολλοὺς νὰ παρίστανται στὶς θρησλευτικὲς ἀκολουθίες, πλήττουν τὸν πυρήνα τῆς Πρώτης Τροπολογίας τοῦ Συντάγματος περὶ κατοχύρωσης τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας». Ἡ ἀπόφαση λήφθηκε ὕστερα ἀπὸ προσφυγὴ τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς ἐκκλησίας καὶ ἑβραϊκῶν συναγωγῶν κατὰ τῶν περιορισμῶν τῆς Πολιτείας τῆς Νέας Ὑόρκης, μὲ ἐπιδημιολογικὸ φορτίο πολὺ μεγαλύτερο ἀπὸ τῆς Ἑλλάδας.
Τὸ Γαλλικὸ ΣτΕ, μὲ ἀπόφασή του στὶς 29 Νοεμβρίου, ἔκρινε ἀντισυνταγματικὸ τὸ διάταγμα τῆς 27ης τοῦ μηνός, ὡς πρὸς τὴ διάταξη μὲ τὴν ὁποία ἐπιτρεπόταν μόνο σὲ 30 πιστοὺς νὰ παρίστανται στὶς ἱερὲς ἀκολουθίες, ἄσχετα μὲ τὴν ἐπιφάνεια τοῦ χώρου λατρείας. Στὸ σκεπτικὸ τονίζεται ἰδιαίτερα ἡ βαρύτητα τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας καὶ ἡ κατὰ προτεραιότητα προστασία της, σὲ σχέση μὲ ἄλλες δραστηριότητες.
Βέβαια, στὶς πιὸ πάνω περιπτώσεις, προσέφυγαν οἱ ἴδιες οἱ θρησκευτικὲς κοινότητες. Στὴν Ἑλλάδα παρατηρήθηκε ἀξιοσημείωτη παθητικότητα στὸν κόσμο τῆς Ἐκκλησίας, ἀπὸ φορεῖς καὶ πρόσωπα ποὺ «ἐξεγείρονταν» μὲ τὸ παραμικρό, σὲ καιροὺς ποὺ δὲν κυβερνοῦσε ἡ Νέα Δημοκρατία.
Ἤδη, ἀκούγονται φωνὲς ἀπὸ τὸ χῶρο τῆς Ἱεραρχίας πρὸς τὴ σωστὴ κατεύθυνση:
Ὁ Μητροπολίτης Μεσογαίας καὶ Λαυρεωτικῆς κ. Νικόλαος τονίζει σὲ ἀνακοίνωσή του τῆς 1.12.2020: «Οἱ ναοὶ πρέπει νὰ ἀνοίξουν ἄμεσα. Μὲ ὅρους ἀσφαλῶς ὑγειονομικοὺς καὶ αὐστηρούς. Ἀλλὰ καὶ λογικούς. Σεβόμαστε τὴν κρίση καὶ τὴ λογικὴ τῆς προστασίας τῆς ὑγείας μας. Δὲν θέλουμε καθόλου νὰ γίνουμε ὑπεύθυνοι γιὰ τὴν κακὴ ὑγεία καὶ τὸν θάνατο συνανθρώπων μας. Οὔτε νὰ ἀσεβήσουμε στὴν εὐθύνη τῶν ἁρμοδίων. Ποτὲ καὶ καθόλου. Ἂς ἀναλάβουμε κι ἐμεῖς ὡς Ἐκκλησία τὴν εὐθύνη ποὺ μᾶς ἀναλογεῖ.»
Στὸ ἴδιο μῆκος κύματος ὁ Μητροπολίτης Λήμνου καὶ Ἁγίου Εὐστρατίου κ. Ἱερόθεος, μὲ δήλωση σύντομη ἀλλὰ περιεκτική: «Πρέπει νὰ κατανοηθεῖ ἄμεσα ἡ ἀνάγκη νὰ ἀνοίξουν οἱ Ἱεροὶ Ναοί, μὲ εὐθύνη της (Ἐκκλησίας) γιὰ τὴν τήρηση τῶν μέτρων, ὅπως καὶ ἄλλοι ἀναγκαῖα λειτουργοῦντες χῶροι, προκειμένου ἐπιτέλους νὰ πάψουμε νὰ ζοῦμε κλειδωμένοι στὰ σπίτια μας σὰν ἀσθενεῖς ποὺ θὰ πεθάνουν ὑγιεῖς». Μὲ πρωτοβουλία τοῦ Μητροπολίτη, ἔγιναν τὲστ ἀνίχνευσης τοῦ ἰοῦ σὲ ὅλο τὸ προσωπικὸ τῆς Μητρόπολης καὶ στὸν ἴδιο (βρέθηκε «ἀρνητικός»).
Ὁ Μητροπολίτης Κυθήρων κ. Σεραφείμ, σὲ ἐπιστολή του στὴν Ἱερὰ Σύνοδο στὶς 13 Νοεμβρίου, ἐπίσης ζητᾶ ν’ ἀνοίξουν οἱ ναοί, καὶ κατηγορεῖ τὴν Πολιτεία ὅτι παραβιάζει τὸ Σύνταγμα. (δές καί σελ. 5)
Στὴν ἀπὸ 15.11.2020 ἐπιστολή του πρὸς τὴν Ἱερὰ Σύνοδο, ὁ «Ἱερὸς Σύνδεσμος Κληρικῶν Ἑλλάδος (Ι.Σ.Κ.Ε.) τονίζει ὅτι «Μὲ τὴν παντελῆ ἀπαγόρευση τῆς παρουσίας πιστῶν στὶς λατρευτικὲς συνάξεις καταστρατηγεῖται ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναλογικότητας, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἡ κρατικὴ διοίκηση, γιὰ τὴν πραγματοποίηση τῶν σκοπῶν της, ὀφείλει νὰ ἐπιλέγει τὰ λιγότερο ἐπαχθῆ γιὰ τὸν πολίτη μέτρα καὶ ταυτόχρονα πρέπει νὰ ὑπάρχει εὔλογη σχέση μεταξύ τοῦ συγκεκριμένου διοικητικοῦ μέτρου καὶ τοῦ ἐπιδιωκόμενου σκοποῦ καὶ νὰ μὴν εἶναι ὑπερβολικά.»
Οἱ θρησκευτικὲς ἐλευθερίες, ποὺ προστατεύονται μὲ τὸ ἄρθρο 13 τοῦ Συντάγνματος δὲν εἶναι οἱ μόνες ποὺ παραβιάζονται. Καὶ τὸ ἄρθρο 11 ποὺ κατοχυρώνει τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι καὶ μόνο κατ’ ἐξαίρεση καὶ κατὰ περίπτωση ἐπιτρέπει ἀπαγόρευση ἔχει παραβιαστεῖ, μὲ τὴν καθολικὴ ἀπαγόρευση τῶν συναθροίσεων κατὰ τὴν ἐπέτειο τοῦ Πολυτεχνείου καὶ τῆς δολοφονίας τοῦ Ἀλέξη Γρηγορόπουλου.
Ὅμως, οἱ πολιτικὲς δυνάμεις τῆς Ἀριστερᾶς ποὺ εὐαισθητοποιήθηκαν γιὰ τὴν ὡς ἄνω ἐκτροπή, παραμένουν ἀπὸ ἀναίσθητες ἕως καὶ ὑπερθεματίζουσες στὴν παραβίαση τοῦ ἄρθρου 13.
Κατὰ τὴν ἄποψή μας γιὰ ὅλες τὶς περιπτώσεις παραβίασης τοῦ Συντάγματος, ταιριάζει ἡ ἐπισήμανση τοῦ Προέδρου τῆς Ἕνωσης Δικαστῶν καὶ Εἰσαγγελέων, τοῦ Ἐφέτη κ. Χριστόφορου Σεβαστίδη στὴν ἱστοσελίδα τῆς ἕνωσης στὶς 7 Δεκεμβρίου: «Ἡ περίοδος τῆς πανδημίας –ἐποχὴ σκληρῆς δοκιμασίας γιὰ τὴν ἀνθρωπότητα- κρύβει τὸν κίνδυνο μιᾶς μόνιμης διολίσθησης στὸ δίκαιο τῆς ἀνάγκης, μιᾶς ὑποταγῆς στὴν ἀρχὴ ex facto oritur ius, τῆς ὁριστικῆς ὑποχώρησης ἀπὸ συλλογικὲς κατακτήσεις δύο αἰώνων, μιᾶς οἰκειοθελοῦς καὶ μοιρολατρικῆς παραίτησης τοῦ κυρίαρχου Λαοῦ ἀπὸ τὰ δικαιώματά του.»
Ἂν ὑπάρχει πολιτικὴ βούληση, ὑπάρχει περιθώριο, μὲ διάλογο τῶν ἁρμοδίων νὰ βρεθεῖ τρόπος προστασίας τῆς δημόσιας ὑγείας καὶ διαφύλαξης τοῦ πυρήνα τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων, ὅπως ἄλλωστε ὑποδεικνύουν καὶ τὰ ἀνώτατα Δικαστήρια χωρῶν ποὺ ἐπίσης πλήττονται ἀπὸ τὴν πανδημία.

*Πρωτοσέλιδο “Χριστιανικῆς” 10.12.2020