Από το 2020 η Διεθνής Αμνηστία επισημαίνει με έκθεσή της με τίτλο  «ΑΝΑΝΗΨΗ ΤΩΡΑ: ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΓΕΙΑΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ» την κατάρρευση του Εθνικού Συστήματος Υγείας στην Ελλάδα λόγω των μνημονιακών περικοπών στην δημόσια περίθαλψη, σε συνδυασμό με την εξαθλίωση μεγάλου μέρους του πληθυσμού που κάνει την πρόσβαση σ’ αυτήν απαγορευτική.

Η έκθεση υπενθυμίζει μια πραγματικότητα, την οποία το πολιτικό σύστημα επιμένει να ξεχνά: Η Υγεία είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί έχουν δεσμευτεί με σειρά διεθνών συμβάσεων να κατοχυρώνουν. Και ότι η δημοσιονομικές περικοπές που πλήττουν το δικαίωμα αυτό εντάσσονται στην κατηγορία της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το κείμενο γίνεται ιδιαίτερα επίκαιρο, σε μα συγκυρία που έρχονται στη δημοσιότητα τα “όνειρα” της κυβέρνησης Μητσοτάκη για επιπλέον περικοπές στην Υγεία, η οποίες αντί για “ανάνηψη”, θα προκαλέσουν μόνιμη “διασωλήνωση” στο ελληνικό σύστημα υγείας.  Δεδομένου ότι η έκθεση αναφέρεται στην τελευταία δεκαετία, κατά την οποία όλο το πολιτικό σύστημα κυβέρνησε και φέρει τεράστιες ευθύνες επειδή εκτέλεσε τις καταστρεπτικές εντολές των δανειστών, αυτή δεν αναδείχθηκε ιδιαίτερα.

Oι επιπτώσεις των μνημονίων στη δημόσια περίθαλψη

Όπως τονίζεται στην εισαγωγή της έκθεσης

“Η οικονομική κρίση έπληξε σοβαρά τους ανθρώπους στην Ελλάδα, με τεράστιες αυξήσεις στην ανεργία και την φτώχεια. Οι επιπτώσεις της κρίσης ήταν διαρκείς, και ακόμα και σήμερα αυτά τα επίπεδα της ανεργίας και της φτώχειας παραμένουν χειρότερα από ό,τι πριν την έναρξη της κρίσης.

Για παράδειγμα, το 2009, το 27,6% του πληθυσμού της Ελλάδας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτό έφτασε σε ένα μέγιστο 36% το 2014, και ήταν 31,8% το 2018, όταν περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού παρέμενε σε αυτό το
επίπεδο κινδύνου.

Παρομοίως, κατά την διάρκεια των ετών της κρίσης, η ανεργία στην Ελλάδα αυξήθηκε δραματικά. Το 2008, το συνολικό ποσοστό ανεργίας – δηλαδή, ο αριθμός των ανθρώπων που είναι άνεργοι ως ποσοστό του συνολικού ενεργού πληθυσμού – ήταν 7,8%. Αυτό έφτασε σε ένα μέγιστο 27,5% το 2013, κάτι που σημαίνει ότι τουλάχιστον ένας στους τέσσερεις ανθρώπους που ήταν ικανοί για εργασία στην Ελλάδα ήταν άνεργος. Παρότι η κατάσταση έκτοτε έχει βελτιωθεί, το 2019 το ποσοστό ανεργίας ήταν ακόμα στο 17,3%,
περισσότερο από διπλάσιο σε σχέση με το ποσοστό πριν την κρίση.
Ως απάντηση στην οικονομική κρίση, ξεκινώντας από το 2010, η ελληνική κυβέρνηση άρχισε να μειώνει τις δημόσιες δαπάνες και να εισάγει μια σειρά μέτρων λιτότητας. Οι δημόσιες δαπάνες μειώθηκαν κατά 32,4%, μεταξύ άλλων όσον αφορά τους μισθούς και τις συντάξεις στον δημόσιο τομέα και κάποιοι φόροι αυξήθηκαν, πλήττοντας τα εισοδήματα των νοικοκυριών και επιδεινώνοντας την οικονομική ευαλωτότητα.

Οι δημόσιες δαπάνες για την υγεία μειώθηκαν κατά 42,8%, και οι κατά κεφαλήν δαπάνες για την υγεία (δηλ. ανά άτομο) μειώθηκαν κατά 40%. Περαιτέρω διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις εφαρμόστηκαν για να καταστήσουν το δημόσιο σύστημα υγείας «πιο αποδοτικό», κάποιες από τις οποίες είχαν ως αποτέλεσμα ασθενείς να πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο από το οικονομικό κόστος για την ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη.
Αυτά τα μέτρα εφαρμόστηκαν όταν οι άνθρωποι στην Ελλάδα αντιμετώπιζαν ήδη υψηλά επίπεδα ανεργίας και οικονομικής φτωχοποίησης, αυξάνοντας τους κινδύνους για προβλήματα υγείας και ταυτόχρονα περιορίζοντας την δυνατότητά τους να έχουν πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Περαιτέρω, στο πλαίσιο των μέτρων για την μείωση των δαπανών για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, οι μισθοί των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα υγείας περικόπηκαν. Τέθηκε ένα όριο στις προσλήψεις προσωπικού και για κάθε πέντε ανθρώπους που έφευγαν ή συνταξιοδοτούνταν, προσλαμβανόταν μόνο ένας.

Εργαζόμενοι/-ες στον τομέα της υγείας είπαν στην Διεθνή Αμνηστία ότι οι περικοπές στους μισθούς συνοδεύτηκαν από αύξηση του φόρτου εργασίας, εξαιτίας μικρότερης πλήρωσης θέσεων. Κάποιοι/-ες εργαζόμενοι/-ες στην υγεία εξήγησαν επίσης ότι ο αυξημένος φόρτος εργασίας και οι ελλείψεις προσωπικού μπορεί να είχαν επιπτώσεις στην ποιότητα της περίθαλψης που λάμβαναν οι άνθρωποι.

Καθώς αυτή η έκθεση βρισκόταν επί του πιεστηρίου, η πανδημία COVID-19 εξαπλωνόταν σε όλη την Ελλάδα και τον κόσμο. Η κυβέρνηση είχε υιοθετήσει μέτρα για να επιβραδύνει την εξάπλωσή της και είχε θέσει σε εφαρμογή κάποια οικονομική στήριξη για τον πληθυσμό της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων 450 εκατομμυρίων ευρώ προς υποστήριξη ατόμων, που περιλάμβαναν την καταβολή επιδόματος 800 ευρώ σε κάποιες ομάδες (συμπεριλαμβανομένων ελεύθερων επαγγελματιών και ανθρώπων των οποίων η εργασία είχε ανασταλεί αυτήν την περίοδο). Η κυβέρνηση είχε διαθέσει επίσης επιπλέον 200 εκατομμύρια ευρώ στο σύστημα υγείας για την αντιμετώπιση της πανδημίας.

Παρότι αυτά τα μέτρα είναι ευπρόσδεκτα, θα πρέπει να αξιολογηθούν ώστε να διασφαλιστεί ότι είναι επαρκή για αυτή την περίοδο και ότι κατευθύνονται προς εκείνους/-ες που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Πολλές από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι/-
ες στον τομέα της υγείας, οι οποίες περιγράφηκαν πιο πάνω, έχουν επιδεινωθεί σε αυτήν την συγκυρία της πανδημίας.

Η Διεθνής Αμνηστία συνομίλησε με εργαζόμενους/-ες στην υγεία οι οποίοι/-ες συμμετέχουν στην αντιμετώπιση της COVID-19 στην Ελλάδα. Εξήγησαν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν: δυσκολίες εξαιτίας των χαμηλών αριθμών του προσωπικού, ελλείψεις σε κατάλληλο προσωπικό προστατευτικό εξοπλισμό για τους εργαζόμενους/-ες στην υγεία, και ελλείψεις σε κατάλληλο ιατρικό εξοπλισμό συμπεριλαμβανομένων αναπνευστήρων και κλινών ΜΕΘ.

H πολιτική λιτότητας παραβίασε θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα

Η Ελλάδα έχει επικυρώσει μια σειρά από συμβάσεις του διεθνούς και περιφερειακού δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες απαιτούν τον σεβασμό, την προστασία και την εκπλήρωση του δικαιώματος στην υγεία.
Έχει την υποχρέωση για προοδευτική πραγμάτωση του δικαιώματος στην υγεία, η οποία απαιτεί οι υγειονομικές εγκαταστάσεις, τα αγαθά και οι υπηρεσίες:

  • να είναι διαθέσιμα με ποσοτική επάρκεια,
  • να είναι προσβάσιμα σε όλους τους ανθρώπους χωρίς διακρίσεις, κάτι που περιλαμβάνει την σωματική προσβασιμότητα, την οικονομική προσιτότητα, και την προσβασιμότητα της πληροφόρησης, να είναι αποδεκτά για όλα τα άτομα, δηλαδή, να σέβονται την ιατρική δεοντολογία και να είναι πολιτισμικά κατάλληλα,
  • και να είναι καλής ποιότητας.

Περαιτέρω, υπάρχει ισχυρό τεκμήριο ότι μέτρα οπισθοδρόμησης που λαμβάνονται σχετικά με το δικαίωμα στην υγεία δεν είναι επιτρεπτά. Τα μέτρα λιτότητας συνήθως συνεπάγονται μειώσεις στις δημόσιες δαπάνες και διαρθρωτικές αλλαγές στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας προς εξοικονόμηση κόστους. Αυτά συχνά έχουν ως αποτέλεσμα την πρόκληση οπισθοδρόμησης όσον αφορά την απόλαυση οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων.

Τα όργανα παρακολούθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν αναπτύξει κριτήρια για το πώς θα πρέπει να αναπτύσσονται και να εφαρμόζονται μέτρα λιτότητας.

Αυτά περιλαμβάνουν την απαίτηση τα μέτρα λιτότητας να είναι  προσωρινά, θεμιτά, αναγκαία, εύλογα, αναλογικά, να μην συνιστούν διάκριση, να προστατεύουν τον ελάχιστο πυρήνα του περιεχομένου των οικονομικών κοινωνικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων, και να βασίζονται στην διαφάνεια και στην πραγματική συμμετοχή των ομάδων που πλήττονται.
Η Ελλάδα εφάρμοσε τα μέτρα λιτότητας με τρόπο που δεν συνάδει με τις υποχρεώσεις της για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν διενεργήθηκαν μελέτες επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα, τα επίπεδα συμμετοχής και διαβούλευσης όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα μέτρα λιτότητας αναπτύχθηκαν και εφαρμόστηκαν ήταν ανεπαρκή, και δεν εξαντλήθηκαν όλες οι εναλλακτικές προτού η Ελλάδα εφαρμόσει μέτρα λιτότητας που συνιστούσαν οπισθοδρόμηση.

Οι υποχρεώσεις των δανειστών

Περαιτέρω, οι πιστωτές της Ελλάδας έχουν επίσης υποχρεώσεις όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, που σχετίζονται με τον δανεισμό της Ελλάδας κατά την διάρκεια της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Οι θεσμοί της Ε.Ε. – συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – δεσμεύονται από τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε., ο οποίος επιβεβαιώνει τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Επιπλέον, οι θεσμοί της Ε.Ε. θα πρέπει να σέβονται τις υποχρεώσεις των κρατών μελών της Ε.Ε. που απορρέουν από το περιφερειακό και το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ως μια ειδικευμένη υπηρεσία του ΟΗΕ, το ΔΝΤ δεσμεύεται από τους γενικούς σκοπούς και αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Περαιτέρω, το ΔΝΤ δεσμεύεται από υποχρεώσεις σύμφωνα με γενικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου, οι οποίοι περιλαμβάνουν τα ανθρώπινα δικαιώματα όπως αναφέρονται στην Οικουμενική Διακήρυξη Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τα οποία είναι μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου ή των γενικών αρχών δικαίου. Και τέλος, ως διεθνείς οργανισμοί που υπόκεινται στο διεθνές δίκαιο, οι υποχρεώσεις του ESM και του EFSF όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα πηγάζουν από το εθιμικό δίκαιο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου.

Όλα τα κράτη μέλη του ESM και του EFSF είναι συμβαλλόμενα σε ορισμένες συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένου του Διεθνούς Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτισμικά Δικαιώματα, και επομένως το EFSF και ο ESM οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα μέτρα που προτείνονται ή επιβάλλονται από αυτούς σέβονται τις υποχρεώσεις
ανθρωπίνων δικαιωμάτων που δεσμεύουν τα Κράτη μέλη τους.

Οι επιπτώσεις της κρίσης: Αύξηση της φτώχειας και των ανισοτήτων (ενότητα 3.2.1 της έκθεσης)

“Στο σπίτι έχουμε το μισό εισόδημα από αυτό που είχαμε παλιά. Στο τέλος του μήνα δεν μου μένει τίποτα.”
Γυναίκα, Αθήνα, Ιανουάριος 2019

Η οικονομική κρίση είχε πολύ σοβαρές επιπτώσεις στους ανθρώπους που ζουν στην Ελλάδα και τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν πως, κατά την τελευταία δεκαετία, η φτώχεια και οι ανισότητες έχουν αυξηθεί στη χώρα.
Όσον αφορά το αντικείμενο αυτής της έκθεσης, η φτώχεια και η έλλειψη οικονομικών πόρων προκαλεί επιπρόσθετα βάρη και καθιστά πιο δύσκολη για τους ανθρώπους την πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα όταν είναι αναγκαία, καθώς είναι λιγότερο πιθανό να μπορούν να πληρώσουν επισκέψεις σε γιατρούς και θεραπείες.
o Το 2009, το ποσοστό της φτώχειας ήταν 12,9%. Αυξήθηκε σε 14,4% το 2016.
o Το 2009, το 27,6% του πληθυσμού της Ελλάδας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτό έφτασε σε ένα μέγιστο 36% το 2014, και βρισκόταν στο 31,8% το 2018, κάτι που σημαίνει ότι σχεδόν το ένα τρίτο του πληθυσμού παρέμενε σε αυτόν τον κίνδυνο. Το 2018, αυτό το ποσοστό ήταν ελαφρά υψηλότερο για τις γυναίκες (32,9%) σε σχέση με τους άνδρες (30,9%).
o Το 2008, το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τους ανθρώπους που είναι άνεργοι ήταν 37,9%, και αυτό αυξήθηκε σε 43% το 2018.18
o Ο δείκτης σοβαρής στέρησης υλικών μέσων – μια εκτίμηση του ποσοστού των ανθρώπων των οποίων οι συνθήκες διαβίωσης πλήττονται σημαντικά από την έλλειψη πόρων – αυξήθηκε από 11% το 2010 σε 15,9% το 2018.
o Τα εισοδήματα των νοικοκυριών μειώθηκαν κατά την περίοδο αυτή. Το ακαθάριστο προσαρμοσμένο διαθέσιμο εισόδημα νοικοκυριού μειώθηκε περίπου κατά 13% από το 2009 (24.586 δολάρια ΗΠΑ) έως το 2018 (21.385 δολάρια ΗΠΑ).
o Το ποσοστό των νοικοκυριών που δεν δύνανται να αντιμετωπίσουν μια απρόσμενη οικονομική δαπάνη αυξήθηκε από 26,6% (2008) σε 47,8% (2019).
o Κατά την περίοδο αυτή σημειώθηκε επίσης αύξηση των ανισοτήτων.

Η ανεργία ως παράγοντας χειροτέρευσης της πρόσβασης στην περίθαλψη (ενότητα 3.2.2)

“Ψάχνω για δουλειά επί πέντε χρόνια. Αλλά πραγματικά είναι δύσκολο για μένα πλέον να βρω δουλειά, είμαι 54 ετών. Πιθανόν δεν θα λάβω σύνταξη όταν θα γεράσω επειδή δεν έχω αρκετές εισφορές. Ανησυχώ ότι θα είμαι φτωχός όταν θα γεράσω.”
Άνδρας 54 ετών, Αθήνα, Ιανουάριος 2019

Στα χρόνια της κρίσης, η ανεργία στην Ελλάδα αυξήθηκε δραματικά. Το 2008, το συνολικό ποσοστό ανεργίας–δηλαδή, ο αριθμός των ανθρώπων που είναι άνεργοι ως ποσοστό του συνολικού ενεργού πληθυσμού– ήταν  7,8%. Αυτό έφτασε σε ένα μέγιστο 27,5% το 2013, κάτι που σημαίνει πως πάνω από ένας στους τέσσερεις ανθρώπους που ήταν ικανός για εργασία στην Ελλάδα ήταν άνεργος. Παρότι τα πράγματα έχουν βελτιωθεί έκτοτε, το 2019 το ποσοστό της ανεργίας ήταν στο 17,3%, περισσότερο από διπλάσιο σε σχέση με το ποσοστό πριν την κρίση,24 και σχεδόν τριπλάσιο από τον μέσο όρο της Ε.Ε. των 28 για το 2019.
Το 2019, αυτό ήταν πολύ υψηλότερο για τις γυναίκες (21,5%) απ’ ό,τι για τους άνδρες (14%).26 Όσον αφορά απόλυτους αριθμούς 388.000 άνθρωποι ήταν άνεργοι στην Ελλάδα το 2008. Το 2019, αυτός ο αριθμός ανερχόταν στις 817.000. Το ποσοστό των μακροχρόνια ανέργων είχε ομοίως αυξηθεί κατά την ίδια περίοδο: ήταν στο 3,7% το 2008, αυξήθηκε έως ένα μέγιστο 19,5% το 2014, και υπολογίστηκε στο 13,6% το 2018, το οποίο είναι πάνω από τριπλάσιο σε σχέση με το ποσοστό πριν την κρίση. Και η τάση όσον αφορά την ανεργία των νέων είναι κι αυτή παρόμοια: ήταν 21,9% το 2008, 58,3% το 2013, και έχει βελτιωθεί στο 35,5% το 2019.
Η ανεργία μπορεί εν δυνάμει να επηρεάσει αρνητικά την υγεία των ατόμων. Αυξάνει τον κίνδυνο των ατόμων να έχουν προβλήματα υγείας, ιδιαίτερα όσον αφορά την ψυχική υγεία. Η μείωση του εισοδήματος ως αποτέλεσμα της απώλειας εργασίας μπορεί επίσης να καταστήσει πιο δύσκολη την πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη όταν είναι αναγκαία, όπως και να επηρεάσει την πρόσβαση σε άλλους καθοριστικούς παράγοντες για την υγεία (όπως θρεπτική τροφή και κατάλληλη στέγη) οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν περαιτέρω την υγεία ενός ατόμου.

Διάφορες μελέτες που διενεργήθηκαν στην Ελλάδα έχουν επισημάνει το πώς η ψυχική υγεία έχει επιδεινωθεί μετά την οικονομική κρίση. Μία μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2014 βρήκε επίσης ότι η αυτοαναφερόμενη υγεία και ψυχική υγεία επιδεινώθηκαν ως
αποτέλεσμα της ανεργίας στην Ελλάδα μεταξύ των ετών 2008 και 2013 Άλλες μελέτες έχουν κάνει συγκεκριμένες συνδέσεις μεταξύ της οικονομικής κρίσης και της επιδείνωσης της ψυχικής υγείας στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων συσχετίσεων μεταξύ της οικονομικής κρίσης και των αυξανόμενων αριθμών αυτοκτονιών. Κάποια από τα άτομα από τα οποία πήρε συνέντευξη η Διεθνής Αμνηστία είπαν ότι το γεγονός πως ήταν άνεργοι/-ες τα έκανε πιο αγχώδη και επιδείνωσε την ψυχική τους υγεία όπως στην περίπτωση του Τ* παρακάτω:

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ Τ*
Ο Τ* είναι ένας άνδρας 51 ετών με μια σειρά από προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένων χρόνιων
καρδιακών προβλημάτων, άγχους και διαβήτη. Συνήθιζε να δουλεύει ως οδηγός φορτηγού αλλά τώρα είναι
άνεργος για πάνω από μια δεκαετία, από τότε που ξεκίνησε η κρίση. Είναι επίσης ανασφάλιστος και
άστεγος. Είπε στην Διεθνή Αμνηστία ότι το άγχος του και η κατάθλιψή του συνδέονταν με το γεγονός ότι
δυσκολευόταν να βρει εργασία. Ο Τ* λαμβάνει ένα επίδομα 200 ευρώ από το κράτος, που είναι και η μόνη
πηγή εισοδήματός του. Παρότι έχει πρόσβαση στο δημόσιο σύστημα υγείας για να συμβουλεύεται γιατρούς,
εξαρτάται πλήρως από τα κοινωνικά φαρμακεία για τα φάρμακα που παίρνει τακτικά. Μίλησε στην Διεθνή
Αμνηστία ενόσω ζούσε σε έναν ξενώνα αστέγων μιας ομάδας της κοινωνίας των πολιτών. Εξήγησε πώς
ανησυχεί για το μέλλον, καθώς δεν θα μπορεί να μείνει στον ξενώνα για πάντα και δεν έχει την οικονομική
δυνατότητα για στέγαση. Ο Τ* είπε στην Διεθνή Αμνηστία ότι ήθελε πραγματικά μια δουλειά και να
εργάζεται, αλλά πίστευε ότι αυτό θα ήταν δύσκολο καθώς οι εργοδότες δύσκολα θα τον προσλάμβαναν
εξαιτίας της ηλικίας του.

Μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2013 συνέκρινε τάσεις υγείας πριν και μετά την οικονομική κρίση στην Ελλάδα με τάσεις σε πληθυσμό αναφοράς και βρήκε «ισχυρές ενδείξεις για μια στατιστικά σημαντική αρνητική επίδραση της οικονομικής κρίσης στις τάσεις υγείας», που σημαίνει ότι περισσότερα άτομα ανέφεραν προβλήματα υγείας εξαιτίας της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα.

Η έλλειψη στέγης (ενότητα 3.2.3)
Η Ελλάδα μόλις πρόσφατα άρχισε να συλλέγει συστηματικά στατιστικά στοιχεία για την αστεγία (υπήρξε ένα πιλοτικό πρόγραμμα σε κάποιες πόλεις το 2018), και επομένως είναι δύσκολο να χρησιμοποιηθούν ποσοτικά στοιχεία για να αναλυθούν οι μεταβολές στα επίπεδα αστεγίας στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της κρίσης Ωστόσο, ομάδες της κοινωνίας των πολιτών και ΜΜΕ αναφέρονται τακτικά σε αύξηση της αστεγίας στην Ελλάδα κατά την τελευταία δεκαετία.

Ένα ερευνητικό σημείωμα που ετοιμάστηκε για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήμανε πως η αστεγία αυξήθηκε κατά 20 με 25% στα πρώτα χρόνια της κρίσης Μια έρευνα του 2016 με ανθρώπους που ήταν άστεγοι στην Αθήνα διαπίστωσε ότι το 71% εξ αυτών είχε ξεκινήσει να ζει στους δρόμους τα προηγούμενα πέντε χρόνια, κάτι που συνέπιπτε με την κρίση. Και μια έρευνα σε ξενώνες αστέγων στην Ελλάδα διαπίστωσε μια αύξηση 58% στη ζήτηση για στεγαστική βοήθεια από το 2010, με το 40% των αναγκών
των αιτούντων να μην ικανοποιείται. Διαθέσιμα στοιχεία επιβεβαιώνουν επίσης το αυξανόμενο κόστος στέγασης στην Ελλάδα. Ο δείκτης υπερβολικού κόστους στέγασης – που μετρά το ποσοστό του πληθυσμού του οποίου το κόστος στέγασης υπερέβη το 40% του ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος – αυξήθηκε από 18,1% το 2010 σε 39,5% το 2018.

Τον Μάιο του 2018, το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (σήμερα Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων) διεξήγαγε μια πιλοτική μελέτη για ανθρώπους που ήταν άστεγοι σε επτά γεωγραφικά διαμερίσματα στην Ελλάδα. Κατέγραψε τις περιπτώσεις 3.290 ατόμων, και δύο από τους κύριους λόγους αστεγίας που αναφέρονταν ήταν οι οικονομικοί λόγοι και η ανεργία.
Η σταθερότητα και η ποιότητα της στέγασης είναι στενά συνδεδεμένες με την υγεία ενός ατόμου. Ακατάλληλες συνθήκες στέγασης μπορεί να προκαλέσουν ή να συμβάλλουν σε ασθένειες που θα μπορούσαν να προληφθούν και τραυματισμούς. Μια μελέτη του Lancet περιέγραψε το πώς άνθρωποι οι οποίοι είναι άστεγοι τείνουν να έχουν χειρότερη κατάσταση υγείας για διάφορους λόγους. Πρώτα από όλα, συχνά εκτίθενται σε παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένου του
σκληρού περιβάλλοντος διαβίωσης, της έκθεσης σε μεταδιδόμενες ασθένειες και της κακής διατροφής. Η αστεγία μπορεί επίσης να έχει επιπτώσεις στην ικανότητα ενός ανθρώπου να πληρώσει για ιατρική φροντίδα και να τηρήσει την λήψη φαρμάκων και την θεραπεία. Περαιτέρω, ο κίνδυνος έξωσης και αστεγίας μπορεί να οδηγήσει σε στρες, άγχος και άλλες παθήσεις της ψυχικής υγείας. Παρότι είναι λίγες οι συστηματικές μελέτες για την σύνδεση μεταξύ αστεγίας, ακατάλληλης στέγασης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στην Ελλάδα, αναφορές από ΜΜΕ έχουν εγείρει ανησυχίες που υποδεικνύουν ευρύτερους κινδύνους.46 Κατά τη διάρκεια
αυτής της έρευνας, η Διεθνής Αμνηστία συνομίλησε με ανθρώπους που ήταν άστεγοι και ζούσαν σε προσωρινούς ξενώνες. Πολλοί περιέγραψαν τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν όσον αφορά την πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και τις περαιτέρω ανησυχίες που εγείρονταν από την αστεγία τους.

Γιατί η λιτότητα είναι ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Η Ελλάδα έχει επικυρώσει μια σειρά από συμβάσεις του διεθνούς και περιφερειακού δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων που απαιτούν να σέβεται, να προστατεύει και να εκπληρώνει το δικαίωμα στην υγεία, μεταξύ άλλων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχει ευθεία υποχρέωση να λαμβάνει μελετημένα, συγκεκριμένα και στοχευμένα μέτρα προς την πλήρη πραγμάτωση του δικαιώματος στην υγεία. Η κυβέρνηση απαιτείται να χρησιμοποιεί το μέγιστο των διαθέσιμων πόρων της για να εκπληρώνει το δικαίωμα στην υγεία για όλους/-
ες. Υπάρχει ένα ισχυρό τεκμήριο, κατά το δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εναντίον οποιωνδήποτε σκόπιμων μέτρων οπισθοδρόμησης. Τα μέτρα λιτότητας συνήθως περιλαμβάνουν μειώσεις στις δημόσιες δαπάνες και διαρθρωτικές αλλαγές στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας ώστε να εξοικονομηθούν δαπάνες.
Αυτές μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα την οπισθοδρόμηση (δηλαδή επιδείνωση ή πισωγύρισμα) όσον αφορά την απόλαυση οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων.

Δεδομένων των κινδύνων για τα ανθρώπινα δικαιώματα που σχετίζονται με τα μέτρα λιτότητας, τα όργανα παρακολούθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή αυτών των μέτρων σύμφωνα με τις υποχρεώσεις των κρατών για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δικαιώματα. Αυτά τα κριτήρια περιλαμβάνουν την απόδειξη ύπαρξης ενός ισχυρού συμφέροντος εκ μέρους του κράτους∙ την αναγκαιότητα, το εύλογο, την προσωρινότητα και την αναλογικότητα των μέτρων λιτότητας και την εξάντληση εναλλακτικών και λιγότερο περιοριστικών μέτρων. Τέτοια μέτρα θα πρέπει επίσης να μην συνιστούν διάκριση και να προστατεύουν τον ελάχιστο πυρήνα του περιεχομένου των οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να διασφαλίζουν την γνήσια συμμετοχή των ομάδων και των ατόμων που πλήττονται στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Τα πρότυπα που διέπουν την ανάπτυξη και εφαρμογή μέτρων λιτότητας περιγράφονται πιο λεπτομερώς παρακάτω σε αυτήν την έκθεση.

Τα μέτρα λιτότητας στο στόχαστρο των οργάνων των συμβάσεων του ΟΗΕ 

Κατά την διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας, διάφορα όργανα των συμβάσεων του ΟΗΕ χρησιμοποίησαν αυτά τα πρότυπα για να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκαν τα μέτρα λιτότητας στην Ελλάδα και επεσήμαναν τις επιπτώσεις τους.

Το 2012, η Επιτροπή για τα δικαιώματα του παιδιού εξέφρασε «την βαθιά της ανησυχία για τις αρνητικές επιπτώσεις που [η κρίση] έχει στις δημόσιες δαπάνες που επηρεάζουν τις υπηρεσίες που παρέχονται σε παιδιά και στο κόστος διαβίωσης που υφίστανται οικογένειες για βασικές ανάγκες όπως τρόφιμα, καύσιμα και στέγαση, συμπεριλαμβανομένων των αυξανόμενων απαιτήσεων για πληρωμές για δημόσιες υπηρεσίες όπως η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη».

Το 2013, η Επιτροπή για την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών, εξέφρασε ανησυχία για το γεγονός «ότι οι περικοπές στον προϋπολογισμό για τον τομέα της υγείας θα πλήξουν κυρίως την υγεία γυναικών και παιδιών», και συνέστησε «την αύξηση του
ποσοστού του προϋπολογισμού υγείας που διατίθεται για υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας».

Το 2015, η Επιτροπή για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτισμικά δικαιώματα συνέστησε η Ελλάδα να επανεξετάσει μελλοντικές πολιτικές και προγράμματα σχετιζόμενα με την κρίση «με σκοπό να διασφαλίσει ότι τα μέτρα λιτότητας προοδευτικά θα αρθούν και η αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων κατά το Σύμφωνο θα ενισχυθεί». Και το 2016, η Επιτροπή για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων παρατήρησε ότι «τα μέτρα λιτότητας που ελήφθησαν για να αντιμετωπίσουν την οικονομική κρίση στο συμβαλλόμενο Κράτος προκάλεσαν δυσανάλογες επιπτώσεις σε μειονοτικές ομάδες, όπως Ρομά, μετανάστες/-ριες, πρόσφυγες και αιτούντες/-σες άσυλο» και συνέστησε «το συμβαλλόμενο Κράτος να διενεργήσει μελέτες επιπτώσεων προτού υιοθετήσει τέτοια μέτρα λιτότητας για να διασφαλίσει ότι δεν συνιστούν διάκριση για εκείνους που είναι ευάλωτοι/-ες σε φυλετικές διακρίσεις».
Περαιτέρω, ο Ανεξάρτητος Εμπειρογνώμονας του ΟΗΕ για τις επιπτώσεις του εξωτερικού χρέους δημοσίευσε δύο εκθέσεις για την Ελλάδα, που περιλάμβαναν τις παρατηρήσεις του για τις επιπτώσεις των μέτρων λιτότητας στο δικαίωμα στην υγεία. Το 2014, ο Ανεξάρτητος Εμπειρογνώμονας είπε ότι «θεωρεί ότι οι μαζικές περικοπές στην δημόσια χρηματοδότηση του τομέα υγείας και η επιβολή τελών στους χρήστες, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού να μην μπορεί να απολαύσει τα ελάχιστα απαραίτητα επίπεδα του δικαιώματος στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο υγείας, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 12 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτισμικά Δικαιώματα, συνιστούν μέτρα οπισθοδρόμησης».
Στην έκθεσή του του 2016, επεσήμανε ότι «Οι πρωτοφανείς περικοπές στο δημόσιο σύστημα υγείας έχουν ως αποτέλεσμα την κρίσιμη υποστελέχωση σε τομείς του δημόσιου συστήματος υγείας, μια αύξηση σε συνεισφορές και λίστες αναμονής, και δυσκολίες στην παροχή αποτελεσματικής και οικονομικά προσιτής πρόσβασης στο δικαίωμα σε κατάλληλη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη για όλους/-ες».
Το 2018, η Επίτροπος ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης δημοσίευσε μια έκθεση για τις επιπτώσεις των μέτρων λιτότητας στην πρόσβαση στην υγεία στην Ελλάδα και δήλωσε τα εξής: «Η Επίτροπος ανησυχεί για τις αναφερόμενες ελλείψεις σε προσωπικό και εξοπλισμό και τις διαταραχές στο ελληνικό σύστημα υγείας ως αποτέλεσμα των διαδοχικών μέτρων λιτότητας που υιοθετήθηκαν από την έναρξη της οικονομικής κρίσης. Θεωρεί ότι αυτά τα μέτρα και οι συγκεκριμένες επιπτώσεις τους υπονομεύουν το δικαίωμα στην υγεία όπως κατοχυρώνεται στο Άρθρο 11 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη, του οποίου η Ελλάδα είναι μέλος».
Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) έχει επισημάνει επανειλημμένα ότι οι επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα από τα μέτρα λιτότητας που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα δεν έχουν μελετηθεί, όπως θα έπρεπε «σε διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους φορείς».

Περιφερειακά όργανα και εθνικά δικαστήρια έχουν επίσης κρίνει ότι η Ελλάδα απέτυχε να διενεργήσει ενδελεχείς μελέτες πριν την επιβολή κάποιων μέτρων λιτότητας. Σε μία απόφαση του 2017 (ΓΣΕΕ κατά Ελλάδας), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων επεσήμανε ότι δεν βρήκε «… οποιαδήποτε στοιχεία, ιδιαίτερα από την πλευρά της Κυβέρνησης, ότι μία ενδελεχής ανάλυση των επιπτώσεων των νομοθετικών μέτρων έχει διενεργηθεί από τις αρχές, ιδιαίτερα για τις πιθανές επιπτώσεις τους στις πιο ευάλωτες ομάδες στην αγορά εργασίας, ούτε υπάρχουν οποιεσδήποτε ενδείξεις ότι διενεργήθηκε μια γνήσια διαβούλευση με τους περισσότερο πληττόμενους/-ες από τα μέτρα…».  Στην  Απόφαση Ολομέλειας του ΣτΕ Αριθμ. 2287/2015 για την κοινωνική ασφάλιση, συμπεριλαμβανομένων των περικοπών στις συντάξεις, το Δικαστήριο επεσήμανε ότι ο νομοθέτης δεν δικαιολογείτο να προχωρήσει σε σχετικές ρυθμίσεις χωρίς ειδική έρευνα προκειμένου να διαπιστώσει την συμβατότητά τους με τις σχετικές συνταγματικές δεσμεύσεις. Στις εκθέσεις της και σε μια συνάντηση με την Διεθνή Αμνηστία, η ΕΕΔΑ επεσήμανε πως παρότι η εθνική νομοθεσία (Νόμος 4048/2012) προέβλεπε κάποιες διαδικασίες μελέτης πριν από οποιοδήποτε σχέδιο νόμου, αυτό δεν ήταν αντίστοιχο με μια μελέτη επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα και είναι μια «τυπικότητα άνευ ουσίας». Επανέλαβε την έκκλησή της για την δημιουργία ενός
μόνιμου μηχανισμού που θα αξιολογεί και θα μελετά τις επιπτώσεις των μέτρων λιτότητας.
Οι πολιτικές λιτότητας της Ελλάδας αναφέρθηκαν επίσης κατά τον δεύτερο κύκλο Οικουμενικής Περιοδικής Αξιολόγησης (UPR) το 2016. Η Ελλάδα είπε ότι «τα μέτρα λιτότητας που χρειάστηκε να λάβει στο πλαίσιο του προγράμματος βοήθειας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είχαν κριθεί από διεθνή και ευρωπαϊκά όργανα συμβάσεων ότι παραβίαζαν συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Όπως ανέφερε και η Επιτροπή για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτισμικά Δικαιώματα: «Τα συστήματα υγείας και τα κοινωνικά προγράμματα έχουν αποδυναμωθεί μετά από δεκαετίες ανεπαρκών επενδύσεων στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας και σε άλλα κοινωνικά προγράμματα, που επιδεινώθηκαν από την οικονομική κρίση του 2007-2008. Συνεπώς, δεν είναι επαρκώς εξοπλισμένα για να ανταποκριθούν αποτελεσματικά και γρήγορα ώστε ανταπεξέλθουν στην σφοδρότητα της τωρινής πανδημίας».

Τα προγράμματα ανάκαμψης να μη βασιστούν στη λιτότητα

Τώρα, περισσότερο από ποτέ, υπάρχει ανάγκη να διασφαλιστεί ότι το δημόσιο σύστημα υγείας έχει επαρκείς πόρους και είναι ικανό να ανταποκριθεί στην επαπειλούμενη πρόκληση. Περαιτέρω, οι απαραίτητες επενδύσεις στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τον κοινωνικό τομέα και τα μέσα διαβίωσης των ανθρώπων σε αυτήν την περίοδο θα πρέπει να είναι το θεμέλιο της ανάκαμψης από αυτήν την κρίση. Δεν υπάρχει επιστροφή στις αδικίες του παρελθόντος. Τα σχέδια για την ανάκαμψη από αυτήν την κρίση δεν μπορούν να βασίζονται για μια ακόμα φορά σε μέτρα λιτότητας που θα εφαρμόζονται χωρίς τις απαραίτητες διασφαλίσεις
και την δέουσα μέριμνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αντίθετα, θα πρέπει να βασίζονται στην δικαιοσύνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την διασφάλιση της προστασίας όλων των ανθρώπων.

Οι συστάσεις της “Διεθνούς Αμνηστίας”

Περαιτέρω, υπό το φως των ευρημάτων και των συμπερασμάτων της παραπάνω έκθεσης, η Διεθνής Αμνηστία συνιστά:
Προς το Υπουργείο Οικονομικών της Ελλάδας:
o Να διερευνηθούν εναλλακτικές επιλογές πρόσβασης στους μέγιστους διαθέσιμους πόρους προκειμένου να εκπληρώνονται οι υποχρεώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης, για παράδειγμα, της αποτελεσματικής αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής και της φορολογικής απάτης.
o Να διασφαλιστεί ότι οι υποχρεώσεις της Ελλάδας όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, και το δημοσιονομικό περιθώριο που είναι απαραίτητο για τις δαπάνες που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, θα αποτελούν κομβικό παράγοντα στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις για το ελληνικό χρέος, μεταξύ άλλων κατά την εκτίμηση για πιθανή ελάφρυνση του χρέους και για αλλαγές στους όρους αποπληρωμής∙ και ότι οποιεσδήποτε μελλοντικές δεσμεύσεις αναφορικά με το ελληνικό χρέος δεν θα υπονομεύουν την ικανότητα της κυβέρνησης να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της για τα ανθρώπινα δικαιώματα. o Να διενεργηθεί ένας επίσημος δημόσιος έλεγχος του ελληνικού χρέους προκειμένου να εκτιμηθούν, μεταξύ άλλων, οι επιπτώσεις του στην εκπλήρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με διαφανή τρόπο, που θα συνεπάγεται την πραγματική συμμετοχή των ανθρώπων στην Ελλάδα.
Προς το Υπουργείο Υγείας της Ελλάδας:
o Να μειωθούν κατεπειγόντως οι ιατρικές ανάγκες που δεν ικανοποιούνται και το υψηλό οικονομικό βάρος των προσωπικών δαπανών για την υγεία, ιδιαίτερα όσον αφορά ανθρώπους με χαμηλότερα εισοδήματα, μεταξύ άλλων μέσω:
o της αναθεώρησης της ισχύουσας δομής συμμετοχών και τελών συνταγογράφησης προκειμένου να αυξηθούν οι κατηγορίες των ανθρώπων και των ασθενειών που εξαιρούνται.
o του ορισμού ενός πλαφόν στο ποσό που ένα άτομο θα πρέπει να πληρώνει για συμμετοχή σε έναν οποιονδήποτε μήνα.
o μιας μελέτης για το ποια μη καλυπτόμενα φάρμακα συνταγογραφούνται πιο συχνά και δεν έχουν οι άνθρωποι την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν, και λαμβάνοντας μέτρα για να τα καταστήσουν οικονομικά προσιτά.
o μιας αποτίμησης της εφαρμογής του Νόμου του 2016, και διασφαλίζοντας ότι δεν υπάρχει κόστος για ομάδες που έχουν εξαιρεθεί από τις συμμετοχές (όπως να πρέπει να πληρώνουν την διαφορά κόστους μεταξύ γενόσημων και πρωτότυπων φαρμάκων) και ότι η συμμετοχή τους είναι πραγματικά 0%.
o της διασφάλισης ότι οποιεσδήποτε ομάδες υφίστανται δυσανάλογες οικονομικές επιπτώσεις από τα μέτρα λιτότητας θα στηρίζονται μέσα από στοχευμένα μέτρα, ώστε τα έξοδα υγείας να παραμένουν οικονομικά διαχειρίσιμα και να μην προκαλούν υπερβολικά
οικονομικά βάρη.
o Να αρθούν κατεπειγόντως όλα τα διοικητικά και λοιπά εμπόδια τα οποία αντιμετωπίζουν άνθρωποι οι οποίοι δικαιούνται πρόσβασης στο δημόσιο σύστημα υγείας, όταν προσπαθούν να έχουν πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
o Να διασφαλιστεί ότι όλα τα άτομα είναι ενημερωμένα για τα δικαιώματά τους ως προς την πρόσβαση στο δημόσιο σύστημα υγείας, τα αποτελέσματα του Νόμου του 2016, και οποιεσδήποτε περαιτέρω αλλαγές σε δικαιώματα θεσπιστούν.
o Να ληφθεί κατεπείγουσα δράση για να μειωθούν σε μέγεθος οι λίστες αναμονής και οι αριθμοί των ανθρώπων που περιμένουν για περίθαλψη στο δημόσιο σύστημα υγείας, μεταξύ άλλων:
o διασφαλίζοντας ότι προσλαμβάνονται επαρκείς αριθμοί εργαζομένων στον τομέα της υγείας ώστε να υπάρχει ανταπόκριση στη ζήτηση για υπηρεσίες υγείας.
o παρακολουθώντας τους χρόνους αναμονής για πρόσβαση σε περίθαλψη που αφορούν συγκεκριμένες υπηρεσίες στο δημόσιο σύστημα υγείας
o Να διενεργηθεί άμεσα μελέτη επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα ώστε να εκτιμηθεί το πώς τα μέτρα λιτότητας έχουν επηρεάσει το δικαίωμα στην υγεία στην Ελλάδα, ιδιαίτερα τα δικαιώματα των περιθωριοποιημένων ομάδων και των ομάδων σε κίνδυνο μεγαλύτερων επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων που ζουν στην φτώχεια, ανθρώπων με χαμηλότερα εισοδήματα, ανθρώπων με αναπηρίες, ανθρώπων οι οποίοι είναι άνεργοι, ανθρώπων οι οποίοι είναι ανασφάλιστοι, ανθρώπων με χρόνια προβλήματα υγείας, και ηλικιωμένων ανθρώπων. Η μελέτη θα πρέπει να περιλαμβάνει ανάλυση κατά φύλο. Τα αποτελέσματα της μελέτης θα πρέπει να δημοσιευτούν.
o Να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας των εργαζομένων στην υγεία, συμπεριλαμβανομένων των συνθηκών που έχουν επιπτώσεις στην προσβασιμότητα και την ποιότητα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Ιδιαίτερα, να αποκατασταθούν επιδόματα, να μειωθεί η επισφάλεια των συμβολαίων των εργαζομένων στην υγεία, και να διασφαλιστεί ότι προσλαμβάνονται επαρκείς αριθμοί εργαζομένων στην υγεία ώστε να υπάρχει ανταπόκριση στη ζήτηση για υπηρεσίες υγείας.
o Να αυξηθούν τα ποσά του προϋπολογισμού που διατίθενται για το δημόσιο σύστημα υγείας, προκειμένου, κατ’ ελάχιστον, να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα οπισθοδρόμησης που εφαρμόστηκαν κατά την διάρκεια επιβολής της λιτότητας θα αναιρεθούν το συντομότερο δυνατό.
o Να αναπτυχθεί ένα σχέδιο ώστε να διασφαλιστεί ότι το δημόσιο σύστημα υγείας μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα θα χρηματοδοτείται επαρκώς. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει μια λεπτομερή εκτίμηση του ποσού των δημόσιων δαπανών για την υγεία που είναι απαραίτητες για να διασφαλίσουν ότι όλοι οι άνθρωποι στην Ελλάδα μπορούν να απολαμβάνουν το δικαίωμα στην υγεία,
και εναλλακτικές επιλογές χρηματοδότησης αυξημένων δημόσιων δαπανών για την υγεία.
o Να διασφαλιστεί ότι οποιαδήποτε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα στην παροχή υπηρεσιών υγείας συνάδει με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας για τα ανθρώπινα δικαιώματα: μεταξύ άλλων θεσπίζοντας ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει ότι η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη είναι προσβάσιμη και οικονομικά προσιτή σε όλους/-ες, έχοντας πάντα υπόψη τις ανάγκες των περιθωριοποιημένων ομάδων∙ θεσπίζοντας πρότυπα για τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς που εμπλέκονται στην ιδιωτικοποίηση ώστε να διασφαλίζεται ότι συλλέγονται και δημοσιεύονται στοιχεία για τις επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα∙ και αναπτύσσοντας αποτελεσματική παρακολούθηση και μηχανισμούς λογοδοσίας.
o Να διασφαλιστεί η συμμετοχή του πληθυσμού σε όλες τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που σχετίζονται με την υγεία και ότι μελλοντικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της υγείας θα βασίζονται σε αρχές λογοδοσίας και διαφάνειας και θα συνάδουν πλήρως με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
o Να διασφαλιστεί ότι στο μέλλον θα διενεργούνται μελέτες επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα όσον αφορά την ανάπτυξη και εφαρμογή μέτρων λιτότητας και / ή προγραμμάτων δημοσιονομικής εξυγίανσης, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που έχουν δημοσιευτεί από τον Εμπειρογνώμονα του ΟΗΕ για το εξωτερικό χρέος.
Προς το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων της Ελλάδας:
o Να ενισχυθεί και να διατεθούν επαρκείς πόροι στο πρόγραμμα Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης, να αυξηθεί το ποσό του επιδόματος και ο αριθμός των επωφελούμενων ανθρώπων.
Προς το ΔΝΤ, τον ESM, και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή:
o Να διασφαλιστεί ότι μελέτες επιπτώσεων των προγραμμάτων χρηματοδοτικής βοήθειας στα ανθρώπινα δικαιώματα θα ετοιμάζονται πριν, κατά την διάρκεια και μετά την εφαρμογή τους σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που έχουν εκδοθεί από τον Ανεξάρτητο Εμπειρογνώμονα για τις επιπτώσεις του εξωτερικού χρέους, και ότι τα προγράμματα χρηματοδοτικής βοήθειας θα επανεξετάζονται περιοδικά και θα αξιολογούνται, όχι μόνο σε σχέση με τους οικονομικούς και δημοσιονομικούς τους στόχους, αλλά και ως προς τις υποχρεώσεις των κρατών για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα αποτελέσματα των μελετών θα πρέπει να δημοσιεύονται.
o Η εμπλοκή σε διαπραγματεύσεις και συζητήσεις γύρω από προγράμματα οικονομικών μεταρρυθμίσεων και προγράμματα που είναι πιθανόν να έχουν επιπτώσεις στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δικαιώματα, θα πρέπει να γίνεται με διαφανή τρόπο.
o Να διασφαλιστεί ότι κατά τον σχεδιασμό, παρακολούθηση και εφαρμογή προγραμμάτων, οι κυβερνήσεις θα εφαρμόζουν διαδικασίες που επιτρέπουν την πραγματική και αποτελεσματική συμμετοχή όλων των ατόμων που δυνητικά μπορεί να επηρεάζονται από τέτοια μέτρα.
o Να περιληφθούν οι υποχρεώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις αναλύσεις για τη βιωσιμότητα του χρέους και να διασφαλιστεί ότι οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησης του χρέους δεν υπονομεύουν το δημοσιονομικό περιθώριο των Κρατών να διασφαλίζουν επαρκείς κοινωνικές δαπάνες για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων των κρατών ως προς τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά
δικαιώματα.
o Να διασφαλιστεί ότι οι υποχρεώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Ελλάδας, όσο και των διεθνών θεσμών που εμπλέκονται, λαμβάνονται υπόψη και είναι κομβικές για οποιεσδήποτε μελλοντικές δεσμεύσεις σχετικά με το ελληνικό χρέος, μεταξύ άλλων όταν θα γίνεται εκτίμηση για πιθανή ελάφρυνση του χρέους και αλλαγές στους όρους αποπληρωμής, και να διασφαλιστεί ότι αυτές οι μελλοντικές δεσμεύσεις δεν θα υπονομεύουν την ικανότητα της κυβέρνησης να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα.
o Να αποφεύγονται προβλέψεις στα προγράμματα οικονομικών μεταρρυθμίσεων, τις δανειακές συμβάσεις, τις εξοφλήσεις χρέους και σε άλλες πτυχές του προγραμματισμού της δημοσιονομικής πολιτικής, οι οποίες μπορεί να υπονομεύουν την ικανότητα των χωρών να εγγυηθούν οικονομικά,κοινωνικά και πολιτισμικά δικαιώματα∙ και να διασφαλιστεί ότι οι χώρες έχουν το απαραίτητο
δημοσιονομικό περιθώριο για αυτόν τον σκοπό.
Προς τον ESM:
o Να τεθούν σε εφαρμογή πολιτικές ανθρωπίνων δικαιωμάτων που θα ισχύουν για αποφάσεις χορήγησης και εφαρμογής χρηματοδοτικής βοήθειας με σκοπό τον μετριασμό δυσμενών επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα, και να γίνεται παρακολούθηση της εφαρμογής τους.
Προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή:
o Να αναθεωρηθούν οι υφιστάμενες Κατευθυντήριες Γραμμές για τις Μελέτες Κοινωνικών Επιπτώσεων ώστε να διασφαλιστεί ότι οι μελέτες επιπτώσεων αξιολογούν τον τρόπο με τον οποίο συγκεκριμένες πολιτικές θα επηρεάσουν την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας των χωρών να σέβονται, να προστατεύουν και να εκπληρώνουν το πλήρες φάσμα των υποχρεώσεών τους ως προς τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα.
Προς τα κράτη μέλη της Ε.Ε.:
o Η άσκηση των καθηκόντων ως μέλη του ESM, του ΔΝΤ και της Ε.Ε. να γίνεται σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων∙ να απαιτηθεί οι θεσμοί να έχουν πολιτικές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, όπου αυτές υπάρχουν, να γίνεται παρακολούθηση της εφαρμογής τους∙ να ασκηθεί πίεση για μελέτες επιπτώσεων των προγραμμάτων χρηματοδοτικής βοήθειας στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Κομισιόν: Η Ελλάδα έχει τον δημοσιονομικό χώρο για κοινωνικές δαπάνες (!!!)

Η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας προβάλλει την ανησυχία ότι οι δημοσιονομικοί περιορισμοί που έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα θα διαιωνίσουν τους περιορισμούς που αποστερούν τον πληθυσμό από το ανθρώπινο δικαίωμα της υγειονομικής περίθαλψης. Τονίζεται χαρακτηριστικά:

” Αν και οι εξελίξεις τα τελευταία χρόνια έχουν δείξει ότι η Ελλάδα είναι σε θέση να επιτύχει μεγάλα πλεονάσματα εφόσον απαιτείται, αλλά έχουν επίσης δείξει ότι αυτό επιβαρύνει σημαντικά την ανάπτυξη ».Η “Κομισιόν” ωστόσο, πιστεύει ότι αυτοί οι στόχοι είναι εφικτοί. Σε μια συνάντηση με τη Διεθνή Αμνηστία, δήλωσαν ότι η Ελλάδα είχε επιτύχει, και μερικές φορές ξεπεράσει αυτόν τον στόχο τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με αυτούς, η Ελλάδα είχε τον απαραίτητο δημοσιονομικό χώρο για τον κατάλληλο προϋπολογισμό για τις κοινωνικές δαπάνες, εάν έκανε αυτή την επιλογή”.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *
You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>