27 Ιανουαρίου 1945: Ο σοβιετικός στρατός, προελαύνοντας στην Πολωνία, απελευθερώνει τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Άουσβιτς. Οι Ρώσοι στρατιώτες έρχονται αντιμέτωποι με τα αποτελέσματα των ναζιστικών φρικαλεότητες. Ο 21χρονος τότε υπολοχαγός, Ivan Martynushkin είχε αναφέρει: “Ήταν δύσκολο να τους αντικρίσεις. Θυμάμαι τα πρόσωπά τους, ιδίως τα μάτια τους που πρόδιδαν τις δοκιμασίες που είχαν περάσει…Μας καλωσόριζαν και μας φώναζαν ότι δεν υπήρχαν Γερμανοί ή φύλακες πίσω από τα συρματοπλέγματα, μόνο κρατούμενοι…Είδαμε αδύναμους, βασανισμένους, φτωχούς ανθρώπους που ήταν χαρούμενοι που είχαν σωθεί από την κόλαση, που δεν απειλούνταν με θάνατο σε κρεματόριο, χαρούμενοι που ήταν ελεύθεροι”
Το Άουσβιτς λειτουργούσε ως στρατόπεδο εξόντωσης όσων επιλέγονταν ως “περιττοί” και “άχρηστοι” και στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας όσων μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως υπόδουλο εργατικό δυναμικό. Είναι το σύμβολο της οργανωμένης φυσικής εξόντωσης των Εβραίων από το ναζιστικό καθεστώς, φάσης του ναζιστικού σχεδίου που οργανώθηκε το 1942 στη σύσκεψη στελεχών της λίμνης Βάνζεε. Προηγουμένως, ιδίως όταν φάνταζε ως πιθανή η νίκη στον πόλεμο, φαίνεται να επιθυμούσαν ολική εκτόπιση από την Ευρώπη, με τη δημιουργία ενός τεράστιου “γκέτο” στη νήσο Μαδαγασκάρη, ή και στην Παλαιστίνη.
Ως “Εβραίοι” λογίσθηκαν νομικά οι πολίτες με βάση τους “Νόμους της Νυρεμβέργης” του 1935, όχι μόνον με κριτήριο το θρήσκευμα, αλλά και την καταγωγή, καθιερώνοντας την έκδοση ανάλογου πιστοποιητικού. Το χιτλερικό καθεστώς από την ανάδειξή του στην εξουσία προχώρησε σταδιακά στην εξόντωση των Εβραίων. Σε πρώτη φάση τους αποστέρησαν από τα πολιτικά και αστικά τους δικαιώματα, τους απαγόρευσαν κάθε οικονομική δραστηριότητα εξαναγκάζοντάς τους να πουλήσουν “κοψοχρονιά” επιχειρήσεις και περιουσίες σε “Αρείους”. Στη συνέχεια προχώρησαν στην εκτόπισή τους σε περιχαρακωμένες συνοικίες, τα “γκέτο”. Επόμενη φάση ήταν τα στρατόπεδα, όπου όσοι δεν κρίνονταν “χρήσιμοι” ως εργατικό δυναμικό εξοντώνονταν μαζικά, ενώ οι υπόλοιποι χρησιμοποιήθηκαν για καταναγκαστική εργασία υπό φρικαλέες συνθήκες, με αποτέλεσμα και αυτή η δουλοκτητική “εργασία” να αποτελέσει μέθοδο εξόντωσης.
Πολλές γερμανικές εταιρίες, που λειτουργούν και ακμάζουν μέχρι σήμερα, επωφελήθηκαν από τέτοιου είδους εργασία. Τους μειωμένους “μισθούς” των δυστυχισμένων εισέπρατταν τα SS, που είχαν την ευθύνη των στρατοπέδων.
Ανατριχίλα προκαλεί η μεθοδικότητα με την οποία οι Γερμανοί δεσμοφύλακες “αξιοποιούσαν” τα λεηλατημένα προσωπικά είδη των δυστυχισμένων. Οι Ρώσοι βρήκαν χωριστούς σωρούς από κομμένα μαλλιά, ρούχα, ρούχα παιδικά, ματογυάλια, παπούτσια,… προοριζόμενους για ανακύκλωση και αξιοποίηση.
Οι Ναζί επιφύλαξαν ανάλογη μεταχείριση και σε άλλες φυλές ή κοινωνικές ομάδες τις οποίες θεωρούσαν “κατώτερες” ή ανεπιθύμητες οι οποίες επίσης πέρασαν από το Άουσβιτς και τα άλλα στρατόπεδα εξόντωσης.
“Η Ορθοδοξία δεν αναγνωρίζει διακρίσεις με βάση τη φυλή ή το θρήσκευμα”
Η εξόντωση των Εβραίων ήταν γνωστή στη Γερμανία παρά τους περί του αντιθέτου ισχυρισμού. Απόδειξη γι’ αυτό είναι και το φυλλάδιο του “Λευκού Ρόδου” που συνίδρυσε ο άγιος Αλέξανδρος Σμορέλ με τον Χάνς Σολ, στο οποίο γίνεται αναφορά, ήδη από το 1942. Στο κείμενο γίνεται αναφορά και σε όψεις της οργανωμένης εξόντωσης της πολωνικής ιθύνουσας τάξης, του κλήρου και της διανόησης, προκειμένου ο λαός να απομείνει δουλοκτητικό εργατικό δυναμικό χωρίς ηγεσία. Η περιοχή της Βάρταλαντ, που μετά την εισβολή στην Πολωνία προσαρτήθηκε στη ναζιστική Γερμανία, ήταν το “πειραματικό εργαστήριο” για την εξόντωση των ανεπιθύμητων Πολωνών.
Παρά το γεγονός ότι όλο το μέγεθος του εγκλήματος αναδείχθηκε με την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας, σε πολλές κατεχόμενες χώρες, η Αντίσταση αγωνίστηκε να σώσει τους Εβραίους πολίτες από τις εκτοπίσεις. Στην Ελλάδα, μόλις έγιναν γνωστά τα γερμανικά σχέδια, ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός απεύθυνε στις ναζιστικές αρχές Κατοχής κείμενο διαμαρτυρίας, όπου καταγράφεται η αντίθεση της Ορθοδοξίας σε κάθε μορφή φυλετικού διαχωρισμού:
«’Η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία και ο ακαδημαϊκός κόσμος του Ελληνικού Λαού, διαμαρτύρεται κατά της δίωξης των Εβραίων. Ο ελληνικός λαός, είναι βαθιά λυπημένος όταν έμαθε πως οι γερμανικές αρχές Κατοχής, έχουν ήδη θέσει σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα σταδιακής απέλασης των Ελλήνων της εβραϊκής κοινότητας και ότι οι πρώτες ομάδες των εκτοπισμένων, βρίσκονται ήδη καθ’ οδόν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Πολωνίας. Σύμφωνα με τους όρους της ανακωχής, όλοι οι Έλληνες πολίτες, χωρίς διακρίσεις, φυλής ή θρησκείας, θα έπρεπε να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης από τις κατοχικές αρχές. Οι Έλληνες Εβραίοι έχουν αποδείξει την αξία τους. Έχουν συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας, είναι νομοταγείς πολίτες και κατανοούν πλήρως τα καθήκοντά τους, ως Έλληνες. Έχουν κάνει θυσίες για την Ελλάδα και ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή της πάλης του ελληνικού έθνους, για την υπεράσπιση των αναφαίρετων ιστορικών δικαιωμάτων του.
Στην εθνική μας συνείδηση, όλα τα παιδιά της Μητέρας Ελλάδας αποτελούν μια αναπόσπαστη ενότητα: είναι ισότιμα μέλη του εθνικού σώματος, ανεξαρτήτως θρησκείας. Η αγία Ορθόδοξη θρησκεία μας δεν αναγνωρίζει ανώτερη ή κατώτερη ποιότητα με βάση τη φυλή ή τη θρησκεία και η θρησκεία μας αναφέρει πως: «Δεν υπάρχει ούτε Εβραίος, ούτε Έλληνας» και συνεπώς καταδικάζει κάθε απόπειρα διακρίσεων ή δημιουργίας φυλετικών ή θρησκευτικών διαφορών. Είναι κοινή η μοίρα μας τόσο στις μέρες της δόξας όσο και σε περιόδους εθνικής ατυχίας και είναι άρρηκτοι οι δεσμοί μεταξύ όλων των Ελλήνων πολιτών, χωρίς εξαίρεση, ανεξάρτητα από τη φυλή.
Σήμερα, ανησυχούμε βαθύτατα για την τύχη των 60.000 συμπολιτών μας, οι οποίοι είναι Εβραίοι. Έχουμε ζήσει μαζί και οι δύο την δουλεία και την ελευθερία και εκτιμούμε τα συναισθήματά τους, την αδελφική τους στάση, την οικονομική τους προσφορά και το πιο σημαντικό, τον πατριωτισμό τους.
Αθήνα 23η Μαρτίου 1943»
Η άποψη που κυριάρχησε στη δίκη της Νυρεμβέργης και υποστηρίζουν διαπρεπείς ιστορικοί, είναι ότι εφόσον οι Χιτλερικοί κέρδιζαν τον πόλεμο, θα κλιμάκωναν τις διώξεις και κατά των Χριστιανών, ώστε αν όχι να αφανίσουν, να περιορίσουν στο ελάχιστο την επιρροή των χριστιανικών Εκκλησιών.
Τιμούμε τη μνήμη των συνανθρώπων μας που κατά τρόπο εγκληματικό είτε έχασαν τη ζωή τους, είτε επιβίωσαν με τρόπο μαρτυρικό και επώδυνο. Συμπάσχουμε τον πόνο που ένοιωσαν. Και χωρίς τη φυσική εξόντωση και το ολοκαύτωμα που επακολούθησε με τα 6.000.000 θύματα, άκρως εγκληματική ήταν εξαρχής η προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που υπέστησαν.
Το ναζιστικό παράδειγμα διδάσκει σε ποιο σημείο εξαχρείωσης μπορεί να οδηγηθεί ο άνθρωπος από ιδεολογίες μίσους, αποκλεισμού, εκτόπισης και εξόντωσης άλλων λαών.
Το Άουσβιτς είναι ο εμβληματικότερος από τους τόπους μαρτυρίου και ολοκαυτώματος. Γι’ αυτό και η 27η Ιανουαρίου, επέτειος απελευθέρωσής του, έχει επιλεγεί ως ημέρα μνήμης.
