Χθες, 16 Φεβρουαρίου, αναγνώστηκε στους Ναούς ως ευαγγελικό ανάγνωσμα η Παραβολή του Ασώτου. Βάσει της ερμηνείας ορισμένων Πατέρων της Εκκλησίας, εάν χανόταν όλο το υπόλοιπο Ευαγγέλιο, θα αρκούσε η συγκεκριμένη Παραβολή για να το συνοψίσει.
Ο άγιος Ιουστίνος ο Φιλόσοφος και Μάρτυρας γράφει για περιστατικά της αρχαιοελληνικής γραμματείας, όπου αρχαίοι Σοφοί προσεγγίζουν το χριστιανικό ιδεώδες ανεξικακίας και αγάπης προς τους εχθρούς. Έτσι, αναφερόμενος στον Σωκράτη, θα μιλήσει για εκείνο το περιστατικό όπου, ενώ κάποιος τον χαστούκισε στην αγορά, αυτός δεν αντέδρασε. Αυτό σύμφωνα με τον άγ. Ιουστίνο είναι κάτι εφικτό, αλλά η τέλεια ανεξικακία, όπως εκφράζεται στην αγάπη του εχθρού ή το να στρέψει κανείς και την άλλη σιαγόνα (που είναι πράξη του ιδίου πνεύματος) μπορεί να είναι μόνο έργο της Χάρης. Παρόμοια, κάποιος Χριστιανός συγγραφέας ισχυριζόταν ότι, εάν υποθέσουμε ότι για τα άλλα περιεχόμενα του Ευαγγελίου υπάρχουν ενδεχομένως κάποιες αντιστοιχίες στην αρχαία γραμματεία, για την Παραβολή του Ασώτου, τη συνόψιση του Ευαγγελίου, δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο πουθενά.
Και τούτο προφανώς οφείλεται στην καλοσύνη και αγάπη του Πατέρα, που βέβαια είναι ο Τριαδικός Θεός, η οποία είναι ασύλληπτη τόσο με τα δεδομένα της τότε εποχής, αλλά καθόλου λιγότερο και με τα σημερινά. Μεγάλη όμως αξία και σημαντικότητα έχουν οι διάφοροι χαρακτήρες που απεικονίζονται στην Παραβολή, οι οποίοι, στην πρώτη Πατερική ανάγνωση είναι:
1)Ο καλός πατέρας είναι βέβαια ο Τριαδικός Θεός, ο οποίος αφού προικίσει καλά τα παιδιά Του με αμετάκλητα μάλιστα δώρα (το “επιβάλλον μέρος της ουσίας”), τα αφήνει ως ανενδεής που είναι να αφήνουν μακριά Του, εκφράζοντας μια αγάπη ολόθερμη που όμως δεν εκπίπτει και εκφυλίζεται σε ανάγκη, χρήση, κτητικότητα και ασφυκτικό γάντζωμα στο άλλο πρόσωπο. Η επιστροφή του ασώτου ασφαλώς είναι αποτέλεσμα και της καλοσύνης Του αυτής, στην οποία ο Πατέρας απαντά με το να τρέξει από μακριά να τον προϋπαντήσει, “καταφιλήσει” και σφάξει το καλύτερο του ζώο για να γιορτάσουν και να χαρούν στο σπίτι.
2)Ο άσωτος υιός είναι βέβαια ο ειλικρινής αμαρτωλός. Αυτός ο οποίος έχει μια μεγάλη ελευθερία πνεύματος, που αρχικά εκφράζεται με το φευγιό από το Πατρικό σπίτι και στη συνέχεια από τη μεταμέλεια ή τη μετάνοια και την επιστροφή σε αυτό. Ο άσωτος τελικά εκφράζει μια φιλοτιμία και αυτεπίγνωση, με το να προσφερθεί να είναι όπως ένας από τους δουλευτές του Πατέρα του, ο οποίος όμως βέβαια δε δέχεται κάτι τέτοιο και τον αποκαθιστά πλήρως.
3)Η τραγικότερη μορφή είναι ο μεγαλύτερος γιος, ο “πρεσβύτερος υιός” της Παραβολής, ο “δίκαιος” κατά τις τυπικές διατάξεις και τη θρησκευτική δικαιοσύνη, ο οποίος όμως δεν έχει καμία σχέση με τον Πατέρα ουσιαστική, αφού δεν είναι σε θέση να ζήσει και να χαρεί αυτή τη σχέση. Αποτέλεσμα του εσωτερικού του κενού η διαμόρφωση φθονερής (άγ. Ιωάννης Χρυσόστομος) συμπεριφοράς έναντι στον αδελφό του που γύρισε και η ψύχρανση των σχέσεων, πιθανώς μόνιμη πλέον, και με τον Πατέρα. Ο πρεσβύτερος υιός είναι η χαρακτηριστική περίπτωση του συνήθους τύπου του θρήσκου ανθρώπου που όμως δεν έχει γίνει πνευματικός και δεν έχει εν Χριστώ ζωή ούτε γεύση των καρπών του Αγίου Πνεύματος αλλά αισθάνεται εσωτερικά και πικρία και φθόνο έναντι των “ζώντων ασώτως”, ενώ ο ίδιος δε γεύεται τίποτα λόγω της υποκριτικής του καρδιάς, ούτε τους καρπούς της αμαρτίας αλλά ούτε και της Χάρης. Ο πρεσβύτερος υιός μοιάζει πάρα πολύ με τον Φαρισαίο. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς λέει χαρακτηριστικά:
“Εννόησε εδώ τους Ιουδαίους που οργίζονταν για την κλήση των
εθνικών, καθώς και τους Γραμματείς και Φαρισαίους, που σκανδαλίζονταν
διότι ο Κύριος δεχόταν και συνέτρωγε με αμαρτωλούς. Αν όμως θέλης να
αναγάγης τη φράση αυτή και για τους δικαίους, μήπως είναι παράδοξο αν
και ο δίκαιος αγνοή τον ασύλληπτο πλούτο της καλωσύνης του Θεού;”
Για τους τυπικά δίκαιους, η καλοσύνη του Θεού αποβαίνει σκάνδαλο, σε βαθμό που χάνουν κάθε επαφή μαζί Του.
Με αυτές τις σκέψεις, ευχόμαστε καλή 2η εβδομάδα του Τριωδίου, με πλούσια ευλογία.
