• Στις 2 Αυγούστου τιμάται η μνήμη του αγίου Βασιλείου του δια Χριστόν σαλού.

Εφέτος κλείνουν 460 χρόνια από την ολοκλήρωση της κατασκευής της εκκλησίας της Αγίας Σκέπης της Θεοτόκου, της πιο εμβληματικής κατασκευής στην “Κόκκινη Πλατεία” της Μόσχας, το πιο αναγνωρίσιμο κτήριο σε όλη τη Ρωσία. Η εκκλησία διαθέτει δέκα παρεκκλήσια, στο καθένα από τα οποία αντιστοιχεί ένας από τους δέκα τρούλους, έντεκα συνολικά. Ένα από αυτά, το μόνο αρχικά με θέρμανση, είναι αφιερωμένο στον Άγιο Βασίλειο τον ευλογημένο, τον δια Χριστόν σαλό, πολιούχο της Μόσχας, η μνήμη του οποίου τιμάται στις 2 Αυγούστου. Εκεί τελούνταν για το λόγο αυτό οι πιο πολλές ακολουθίες, με αποτέλεσμα όλη η εκκλησία να είναι πιο γνωστή σαν εκκλησία του Αγίου Βασιλείου παρά με το επίσημο όνομα. Η εκκλησία χτίστηκε από τον Τσάρο Ιβάν Γ’ τον τρομερό, που σύμφωνα με την παράδοση τύφλωσε τους δύο αρχιτέκτονες που την κατασκεύασαν, για να μη φτιάξουν άλλο οικοδόμημα ανάλογης ομορφιάς.

Ο άγιος Βασίλειος έζησε από το 1468 έως το 1557.Η μεγάλη του άσκηση και αγιότητα καλυπτόταν από τη γύμνια, τις μωρίες και το δυνατό του γέλιο. Στοιχεία του βίου του, επίκαιρα και σήμερα, παρουσιάζουμε πιο κάτω.      

Η εκκλησία στο διάβα της ιστορίας της υπέστη ζημιές από πυρκαγιές, με αποτέλεσμα να ανακατασκευασθεί αρκετές φορές, ενώ προσθέτονταν σταδιακά τα παρεκκλήσια. Η ιστοσελίδα Russia Beyond  σε αφιέρωμά της, παρουσιάζει ενδιαφέρουσα σειρά φωτογραφιών του ναού ως μουσείου πριν 80-100 χρόνια (ασπρόμαυρες) συγκρινόμενες με τη σημερινή κατάσταση (έγχρωμες).

Το μεγαλύτερο κίνδυνο διέτρεξε το ιστορικό οικοδόμημα από τον αντιθρησκευτικό και εκσυγχρονιστικό ζήλο των Μπολσεβίκων, που κατέλαβαν την εξουσία το 1917. Ασκήθηκε πίεση, η εκκλησία να κατεδαφιστεί, όπως έγινε με άλλα θρησκευτικά οικοδομήματα. Κάποια, όπως η εκκλησία του Σωτήρος που κατεδαφίστηκε το 1930, ανοικοδομήθηκαν μετά το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης. Άλλα χάθηκαν οριστικά. Από την τύχη αυτή σώθηκε η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου χάρη στην παρέμβαση ιστορικών και αρχιτεκτόνων που επικαλέστηκαν τη μεγάλη αρχιτεκτονική και ιστορική αξία του κτηρίου. Ας μη ξεχνάμε, ότι ανάλογο κίνδυνο διέτρεξε η Καπνικαρέα στην Αθήνα, ενώ πολλά βυζαντινά μνημεία χάθηκαν στα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια.

Η εκκλησία μετατράπηκε σε ιστορικό και αρχιτεκτονικό μουσείο, ενώ στο υπόγειο λειτουργούσε έκθεση αθεϊστικής προπαγάνδας. Πολλές τοιχογραφίες αιώνων καταστράφηκαν, προκειμένου να αναδειχθεί η τοιχοδομή του κτηρίου.

Ήδη, το κτήριο έχει αποδοθεί στην Εκκλησία και λειτουργεί ως ορθόδοξος ναός. Ταυτόχρονα, εξακολουθεί να λειτουργεί και ως μουσείο.

Ο άγιος Βασίλειος ο δια Χριστόν σαλός

Ο άγιος Βασίλειος ο δια Χριστόν σαλός γεννήθηκε το 1468 στο Ελόχοβ, τότε χωριό έξω από τη Μόσχα και ήδη τώρα συνοικία της ρωσικής πρωτεύουσας. Μέχρι τα 16 του χρόνια, δούλευε βοηθός σε υποδηματοποιό. Μια μέρα, ένας σιτέμπορος παράγγειλε ένα ζευγάρι μπότες, τις οποίες ήθελε ειδικής κατασκευής και δήλωσε ότι θα τις παραλάμβανε τον επόμενο χρόνο, όταν θα ξαναρχόταν στη Μόσχα να πουλήσει στάρι. Ο Βασίλειος τότε τον προέτρεψε κλαίγοντας να ακυρώσει την παραγγελία, γιατί δεν θα προλάβαινε να τις φορέσει. Ο μάστορας προβληματισμένος τον ρώτησε για ποιο λόγο είπε τέτοια πράγματα κι εκείνος έδωσε την απάντηση ότι ο πελάτης δεν θα φορούσε τις μπότες, επειδή σύντομα θα πέθαινε. Πράγμα που έγινε σε λίγες μέρες.

Από τότε, ο άγιος αφιερώθηκε στο Χριστό, προβληματισμένος για το γεγονός ότι οι άνθρωποι έδιναν προτεραιότητα στα ασήμαντα και παραμελούσαν τη σωτηρία της ψυχής τους.

Η μεγάλη του άσκηση και αγιότητα καλυπτόταν από τη γύμνια, τις μωρίες και το δυνατό του γέλιο. Τριγύριζε ανυπόδητος και γυμνός, όποιες κι αν ήταν οι καιρικές συνθήκες. Η συμπεριφορά του έμοιαζε αλλόκοτη και του στοίχιζε ύβρεις, ακόμα και ξυλοδαρμούς. Πάντοτε όμως αποκαλυπτόταν ότι ήταν αποτέλεσμα προορατικού χαρίσματος. Για παράδειγμα, αναποδογύρισε πάγκο αρτοποιού με ψωμιά. Αποκαλύφθηκε, ότι το αλεύρι με το οποίο παρασκευάσθηκαν ήταν νοθευμένο με ασβέστη και κιμωλία. Άλλη φορά έχυσε ένα βάζο με ποτό, που αποδείχθηκε κακής ποιότητας.

Βοηθούσε τους φτωχούς με όσα χρήματα συγκέντρωνε από πιστούς. Μπορούσε να αντιλαμβάνεται και ανθρώπους που είχαν ανάγκη και πεινούσαν, αλλά για λόγους αξιοπρέπειας δεν επαιτούσαν, ούτε φανέρωναν την τραγική τους κατάσταση. Συχνά επισκεπτόταν τις ειδικές φυλακές για αποτοξίνωση αλκοολικών και στήριζε τους τροφίμους ψυχολογικά. Επιδιώκοντας τη σωτηρία του πλησίον, ο άγιος επισκεπτόταν τις ταβέρνες, για να ενθαρρύνει προς το καλό ακόμα και ανθρώπους απελπισμένους και παραιτημένους, που είχαν πολύ ξεστρατίσει.

Επέκρινε δριμύτατα όσους κατέφευγαν στην ελεημοσύνη με τρόπο συμβατικό, όχι από συμπόνοια στους φτωχούς και τους στερημένους, αλλά για να την χρησιμοποιήσουν ως μέσο για να κερδίσουν την εύνοια του Θεού για τις υποθέσεις τους. Εντόπισε, μάλιστα, στα σκαλιά μιας εκκλησίας, τον διάβολο με τη μορφή ζητιάνου, να παίρνει τέτοιου είδους ελεημοσύνη και να βοηθάει σε αντάλλαγμα την ταχεία διεκπεραίωση των υποθέσεων των “ελεούντων”, κερδίζοντας με τον τρόπο αυτό την ψυχή τους. Ο άγιος φανέρωσε το τέχνασμα κι έδιωξε το διάβολο μακριά.

Ένας έμπορος που προσπαθούσε να χτίσει μια εκκλησία και το οικοδόμημα για ανεξήγητους λόγους γκρεμιζόταν, τον συμβουλεύτηκε. Ο άγιος τον έστειλε στο Κίεβο, σε συγκεκριμένο άνθρωπο, όπου θα έβρισκε την απάντηση. Όταν τον βρήκε, τον είδε σ’ ένα σπίτι ερειπωμένο, να θρηνεί κουνώντας μια άδεια κούνια. “Θρηνώ για την αγαπημένη μου μητέρα, που έμεινε φτωχή για να με γεννήσει και να με αναθρέψει”, είπε. Τότε ο έμπορος κατάλαβε, ότι η εκκλησία δεν μπορούσε να τελειώσει, γιατί ο ίδιος είχε διώξει τη μητέρα του από το σπίτι. Με την επιστροφή του στη Μόσχα, έφερε πίσω στο σπίτι τη μητέρα του, ζήτησε συγχώρεση κι έτσι μπόρεσε να τελειώσει την εκκλησία.

Δεν δίσταζε να επικρίνει και τον Τσάρο Ιβάν τον Τρομερό, όταν αδιαφορούσε για την εκκλησία και φερόταν βίαια σε αθώους. Κάποτε, σε περίοδο νηστείας, πρόσφερε στον Τσάρο κρέας, λέγοντάς του ότι δεν πείραζε να καταλύσει, αφού είχε διαπράξει τόσος δολοφονίες.

Πέρα από το προορατικό χάρισμα, του δόθηκε από το Θεό και το χάρισμα να θαυματουργεί. Ένας Ρώσος ναυτικός σε περσικό καράβι που κινδύνεψε στην Κασπία θάλασσα, επικαλέσθηκε τη βοήθειά του. Τότε ό γυμνός σαλός εμφανίστηκε περπατώντας στα κύματα, μπήκε στο πλοίο, άρπαξε το τιμόνι και αφού οδήγησε το καράβι σε ασφαλισμένα νερά εξαφανίστηκε. Αργότερα, όταν οι Πέρσες έμποροι βρέθηκαν στη Μόσχα για δουλειές, αναγνώρισαν το σωτήρα τους, που προσπάθησε να τους αποφύγει κάνοντας διάφορες μωρίες.

Ο Τσάρος Ιβάν, μαθαίνοντας για τη φήμη του αγίου, κάλεσε το Βασίλειο στο παλάτι σε κάποια δεξίωση του. Ο Τσάρος θύμωσε όταν τον είδε να χύνει το ποτήρι με κρασί που του έβαλαν, τρεις φορές από το παράθυρο. «Μη θυμώνεις Τσάρε». Του λέει. «Μία μεγάλη πυρκαγιά μόλις ξέσπασε στο Νόβγκοροντ και προσπαθώ να τη σβήσω». Ο Τσάρος έστειλε αμέσως απεσταλμένους, που επιβεβαίωσαν το γεγονός. Οι κάτοικοι του Νόβγκοροντ μαρτύρησαν ότι τις φλόγες έσβηνε κάποιος γυμνός μ’ ένα ποτήρι στο χέρι. Όταν αργότερα ήρθαν στη Μόσχα αναγνώρισαν το Βασίλειο.

Ο άγιος εκοιμήθη ειρηνικά στις 2 Αυγούστου 1557. Ο Τσάρος, που παρά τις επικρίσεις, τον τιμούσε και τον σεβόταν, συγκαταλέχθηκε σ’ αυτούς που μετέφεραν το φέρετρο με το λείψανό του.

: