Όπως ανακοίνωσε ο Πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Σίριλ Ραμαφόζα, απεβίωσε τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, σε ηλικία 90 ετών, ο  αρχιεπίσκοπος της αγγλικανικής Εκκλησίας Ντέσμοντ Τούτου. Ο Τούτου είχε πρωταγωνιστήσει στον αγώνα κατά των φυλετικών διακρίσεων στη Νότια Αφρική. Αξιοποίησε για το σκοπό αυτό τη δυνατότητα που του έδινε η ιδιότητα του εκπροσώπου θρησκευτικής κοινότητας με παγκόσμια δικτύωση και στη συνέχεια η απονομή του βραβείου Νόμπελ. Ήταν ο πρώτος που είχε την ευκαιρία να ζητήσει ευθέως από τον Πρόεδρο της Νότιας Αφρικής την κατάργηση του Απάρτχαϊντ, που είχαν καθιερώσει οι Λευκοί το 1948. Κεντρικό σημείο αναφοράς της θεολογικής θεμελίωσης του αντιχριστιανικού χαρακτήρα των φυλετικών διακρίσεων από τον Ντέσμοντ Τούτου, είναι η ιδιότητα του κάθε ανθρώπου ως εικόνας του Θεού. Θα μπορούσε κανείς να εντάξει τις προσεγγίσεις του Ντέσμοντ Τούτου στο ευρύτερο πλαίσιο της “Θεολογίας της Απελευθέρωσης”           

Ο ΝΤΕΣΜΟΝΤ ΤΟΥΤΟΥ ΚΑΙ Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Ο Ντέσμοντ Τούτου, προκειμένου να αναδείξει τον αντιχριστιανικό χαρακτήρα του ρατσιστικού καθεστώτος που πολεμούσε, επικαλέσθηκε στοιχεία της θεολογίας του προσώπου: Του ανθρώπινου προσώπου ως εικόνας Θεού. Τονίζει χαρακτηριστικά η αμερικανίδα θεολόγος Τρέισι Ρίγκλ *σε άρθρο της το 2007 στο περιοδικό “Ντένισον Τζέρναλ οφ Ρελίτζιον” του Πανεπιστημίου Ντένισον με θέμα:  Ντέσμοντ Τούτου, ένα θεολογικό πρότυπο για τη δικαιοσύνη υπό τις συνθήκες του Απάρτχαϊντ:  (Desmond Tutu: A Theological Model for Justice in the Context of Apartheid) :

Η έννοια της αγάπης του Θεού για την ανθρωπότητα είναι κεντρική στην αντίληψη του Τούτου για τον Θεό και είναι η ρίζα όλων των θρησκευτικών του πεποιθήσεων. Ο Θεός, ο Δημιουργός, έφτιαξε τον άνθρωπο κατά δική του εικόνα (Imago Dei) και διακήρυξε ότι αυτή η δημιουργία «ήταν καλή». Η βιβλική αφήγηση της Δημιουργίας στη Γένεση (α’), συγκεκριμένα στο χωρίο Γένεση α’  26-27, παρέχει την αντίληψη του Imago Dei (εικόνας Θεού). Σύμφωνα με τον Tούτου, είμαστε όλοι παιδιά του Θεού που δημιουργήθηκαν
εξίσου μέσω της αγάπης του Θεού, η οποία είναι απέραντη και δεν εξαρτάται από τη δική μας δράση ή τις επιτυχίες στον κόσμο. Δεν πρέπει να εκτιμάται κανείς με βάση εξωτερικούς παράγοντες όπως η φυλή, η εθνικότητα, η θέση ή ο πλούτος γιατί τελικά στα μάτια του Θεού είμαστε όλοι ίδιοι, ο καθένας αναπόσπαστο τμήμα της κοινής ανθρωπότητας που αγαπά ο Θεός. Ο Θεός αγαπά εξίσου τον αμαρτωλό και τον άγιο. Ο Τούτου τονίζει με έμφαση: «Δεν υπάρχει τρόπος να κάνεις τον Θεό να σε αγαπά λιγότερο – απολύτως τίποτα, γιατί ο Θεός ήδη σε αγαπά θα σε αγαπά για πάντα» («Όνειρο του Θεού» 32). Η αγάπη του Θεού είναι πάντα
παρούσα, σε όλες τις περιστάσεις, ανεξάρτητα από το πόσο η μεγάλη ελευθερία των ανθρώπων να αμαρτάνουν τη συγκαλύπτει. Πρέπει να αγαπάμε ο ένας τον άλλον με τον ίδιο τρόπο που μας αγαπά ο Θεός και να ενωθούμε μια κοινή ανθρωπότητα προκειμένου ο Θεός τη μεταμορφώσει. Σύμφωνα με τον Τούτου, αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αντιμετωπισθεί ένας κόσμος τόσο κατακλυσμένος από το κακό με  πάρα πολλά από τα καλά του στοιχεία καλυμμένα.
Ο  Τούτου βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα κείμενα της ” Γενέσεως”  για να προβάλει την ισχυρισμό ότι ο Θεός δημιούργησε όλα τα πρόσωπα κατ’ εικόνα Του για να βασίζεται το ένα στο άλλο και να συνυπάρχουν. Επικρίνει το Απαρτχάιντ επειδή απέτυχε να εκτιμήσει  αυτή την αντίληψη, δίνοντας αδικαιολόγητη έμφαση στη σημασία της φυλής, την οποία ο Τούτου θεωρεί ασύμβατη με την επιστήμη της βιολογίας και με την οποία ουδέποτε ο Θεός ασχολήθηκε κατά τη δημιουργία.

• Η Τρέισι Ριγκλ (1968-2021) απεβίωσε από καρκίνο τον περασμένο Μάρτιο.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Ο Ντέσμοντ Τούτου γεννήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 1931 στο Κλέρκσντορπ του Τρανσβάαλ της Νότιας Αφρικής. Οι γονείς του ανήκαν στις φυλές Ξόσα και Τσουάνα. Σε ηλικία 12 ετών, η οικογένειά του μετακομίζει στο Γιοχάνεσμπουργκ. Αρχικά ήταν δάσκαλος, αλλά παραιτήθηκε από τη θέση του όταν ένας νέος ρατσιστικός νόμος περιόρισε τους μαύρους σε μια δεύτερης κατηγορίας εκπαίδευση. Το 1961 στράφηκε στις θεολογικές σπουδές. Προσχώρησε στην αγγλικανική εκκλησία επηρεασμένος από τις θέσεις στελεχών της κατά του συστήματος του Απάρτχαϊντ. Το 1961 χειροτονήθηκε αγγλικανός ιερέας. Στα τέλη της δεκαετίας του 60 εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο με την οικογένειά του, όπου  έλαβε διδακτορικό του δίπλωμα από το King’s College. Στη δεκαετία του ’70, διετέλεσε υποδιευθυντής του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών.

Το 1975-1976 διορίστηκε ο πρώτος μαύρος Πρωθιερέας του Γιοχάνεσμπουρκ. Από το 1976 ως το 1978 διατελεί επίσκοπος του Λεσότο. Αμέσως μετά διορίστηκε γενικός γραμματέας του Νοτιοαφρικανικού Συμβουλίου Εκκλησιών και από αυτή τη θέση (μέχρι το 1985) αναδείχθηκε σε εμβληματική εθνική και παγκόσμια φιγούρα για τα δικαιώματα των Μαύρων της Νότιας Αφρικής, αν και ήταν ήδη γνωστός για τους αγώνες του στις επαρχίες των μαύρων.

Ο Τούτου στήριξε μια μαχητική πολιτική μη βίας, με στόχο «μια δημοκρατική και δίκαιη κοινωνία χωρίς φυλετικές διαφορές» και στα κηρύγματά του ζητούσε συγκεκριμένες αλλαγές στην κατεύθυνση αυτή. Προέτρεψε τη διεθνή κοινότητα να επιβάλει οικονομικές κυρώσεις στη νοτιοαφρικανική κυβέρνηση, εξέλιξη που συνέβαλε στην ανατροπή του ρατσιστικού καθεστώτος.

Η νοτιοαφρικανική κυβέρνηση αρνούμενη να του χορηγήσει διαβατήριο για πολλά χρόνια, παρεμπόδιζε την επικοινωνία του με τη διεθνή κοινότητα.

Το 1984, ο Ντέσμοντ Τούτου έλαβε το Νόμπελ Ειρήνης,(φωτο) “για τη συνεισφορά του στην αντιμετώπιση του απαρτχάιντ”. Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε το κύρος του αγώνα των Μαύρων στη διεθνή κοινότητα και συνέβαλε στην κλιμάκωση των κυρώσεων κατά του ρατσιστικού καθεστώτος.

Το 1986 εκλέχθηκε αρχιεπίσκοπος του Κέιπ Τάουν, αξίωμα που διατήρησε μέχρι το 1996.

Ο Τούτου υποδέχτηκε ένθερμα τις μεταρρυθμίσεις του Προέδρου Φρεντερίκ Ντε Κλερκ μετά την εκλογή του το 1989, με την άρση της απαγόρευσης λειτουργίας του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου και την απελευθέρωση του Νέλσον Μαντέλα από τη φυλακή. Συνέβαλε στις διαπραγματεύσεις για την ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας στην μαύρη πλειοψηφία με την εκλογή του Νέλσον Ματέλα το 1994 και στήριξε την “πολιτική συγχώρησης”  του τελευταίου απέναντι στη λευκή μειοψηφία.

Παρενέβη κατά καιρούς σε διάφορα διεθνή θέματα, καταδικάζοντας τον πόλεμο στο Ιράκ, χαρακτηρίζοντας πολιτική Απάρτχαϊντ την συμπεριφορά των Ισραηλινών έναντι των Παλαιστινίων και επικρίνοντας και την πολιτική ανοχής της χώρας του έναντι της χούντας του Μιανμάρ.  .

Τα τελευταία χρόνια προσβλήθηκε από καρκίνο.