• ΑΠ’ ΤΗ ΝΙΚΑΙΑ ΣΤΗΝ ΑΚΑΜΠΑ Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ

του Κωνσταντίνου Μπλάθρα

Αντίστροφα μικρότατη, σε σύγκριση με τη μέγιστη δημοσιότητα της συνάντησης του Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον Πάπα Λέοντα, παρουσία του Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόδωρου στην Κωνσταντινούπολη, υπήρξε η δημοσιότητα της συνάντησης των Πατριαρχών Αντιοχείας Ιωάννη, Ιεροσολύμων Θεόφιλου και Βελιγραδίου Πορφύριου, στις 8, 9 και 10 Δεκεμβρίου, στην Ιορδανία. Ωστόσο, η σημασία της είναι το ίδιο σπουδαία.
Μπορεί οι Πατριάρχες Αντιοχείας και Ιεροσολύμων να μην ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τη συμμετοχή τους στους εορτασμούς της χιλιοστής επτακοσιοστής επετείου από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας, αλλά συνευρέθησαν με την ευκαιρία του συνεδρίου «Λειτουργία Al-Aqaba – Βαλκανικός Διάλογος Μεταξύ Θρησκειών». Κατ’ αναλογίαν της δέησης πάνω στα ερείπια της βασιλικής που βρέθηκε στη Νίκαια, στην Άκαμπα της Ιορδανίας λειτουργήθηκε για πρώτη φορά μετά από αιώνες αρχαία εκκλησία του 4ου αιώνα, τα ερείπια της οποίας ανακαλύφθηκαν επίσης πρόσφατα. Θα έλεγε κανείς ότι, στη γραμμή που ξεκινάει βόρεια από Κωνσταντινούπολη και Νίκαια και που καταλήγει νότια στον Ιορδάνη και στην Άκαμπα, στον μυχό της Ερυθράς Θάλασσας, εν μέσω πυκνού μουσουλμανικού κόσμου, η χριστιανική παρουσία μένει ζωντανή και αναδύεται συνεχώς από τα ερείπια, σε μια πραγμάτωση του ευαγγελικού λογίου «και οι λίθοι κεκράξονται».
Οι προκαθήμενοι της Ανατολής και ο Πατριάρχης Σερβίας συναντήθηκαν στις όχθες του Ιορδάνη, όπου τους υποδέχτηκε ο βασιλιάς της Ιορδανίας Αμπντάλα, ο οποίος, όπως αναφέρει σχετικό ρεπορτάζ («Βήμα Ορθοδοξίας», 9/12), δεσμεύτηκε «για προστασία των Προσκυνημάτων, συνέχιση της ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα, και για εμμονή στην παύση εχθροπραξιών». Εν τω μεταξύ, οι Πατριάρχες συμφώνησαν στη δική τους Σύνοδο σε κοινή γραμμή «στήριξης των χριστιανικών κοινοτήτων στη Μέση Ανατολή, διασφάλισης πρόσβασης στους προσκυνηματικούς τόπους και την προώθηση διαλόγου με όλες τις θρησκευτικές πλευρές». Σύμφωνα πάντα με το ρεπορτάζ και τις ελάχιστες ειδήσεις που αλιεύσαμε, «ο Πατριάρχης Αντιοχείας φέρεται να υπογράμμισε το δικαίωμα όλων των πιστών να ασκούν απρόσκοπτα τα θρησκευτικά τους καθήκοντα, ενώ ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων επανέφερε το ζήτημα προστασίας των προσκυνηματικών σταθερών έναντι πιέσεων. Ο Πατριάρχης Σερβίας αναφέρθηκε στον διαθρησκειακό ρόλο των Βαλκανίων ως διαύλου επικοινωνίας Ανατολής-Δύσης». Δεν είμαστε μακρυά από την αλήθεια, αν πούμε ότι ζητούμενο και στις δύο Συνόδους ήταν η ενότητα.
Στην ανάρτηση της Αρχιεπισκοπής του Αμμάν διαβάζουμε (στα αραβικά σε αυτόματη μετάφραση) ότι οι Πατριάρχες «επισκέφθηκαν τον καθεδρικό Ναό Εισοδίων του Κυρίου και τον Ιερό Ναό της Μονής Αγίου Νεκταρίου, όπου άναψαν τα κεριά σε επίσημη πομπή υπό τους προσκόπους του Καθεδρικού Ναού, και μετά κατευθύνθηκαν προς την αίθουσα υποδοχής του Αρχιεπισκόπου για να πάρουν μέρος στο δείπνο». Όλα αυτά φαίνεται πως έγιναν στην Κυριακούπολη, το Αλ Καράκ. Η συνάντηση, βέβαια, αγνοήθηκε από τα ελληνικά Μέσα Ενημέρωσης, δείγμα κι αυτό τής, ακατανόητης για τους καιρούς που ζούμε, εσωστρέφειας στα ελληνικά ορθόδοξα πράγματα, που αγνοεί τους ελληνορθόδοξους εκτός των συνόρων μας.
Αλήθεια επίσης είναι ότι η –βεβιασμένη, όπως αποδείχθηκε– παραχώρηση ουκρανικής αυτοκεφαλίας έχει δημιουργήσει μια κάποια αποξένωση ανάμεσα στις «ελληνικές» εκκλησίες (Οικουμενικό Πατριαρχείο, Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, Εκκλησία της Ελλάδος, Κύπρου, Κρήτης) και στην Εκκλησία της Ρουμανίας, που συνευδοκεί σε χαμηλότερους ίσως τόνους, και στις άλλες Εκκλησίες που εξακολουθούν να έχουν διαύλους επικοινωνίας με την Εκκλησία της Ρωσίας, τα Πατριαρχεία Αντιοχείας, Ιεροσολύμων και Σερβίας, παρ’ ότι δεν έχει υπάρξει –ευτυχώς– ανοιχτή ρήξη. Οι δύο Σύνοδοι, που έγιναν σχεδόν ταυτόχρονα, η Σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη και η Σύνοδος στο Αμμάν, κατά τη γνώμη μας θα πρέπει να σημάνουν ένα πανορθόδοξο καμπανάκι για την εύθραυστη ενότητα των Ορθοδόξων Εκκλησιών σε μια εποχή που, αντιθέτως, η ενότητα θα έπρεπε να είναι το κυρίως ζητούμενο.
Τέλος, μια ανόητη ίσως, δεδομένων των περιστάσεων, πρόταση, πάντως επείγουσα: Άμεση σύγκληση Πανορθόδοξης Συνόδου Πατριαρχών και Αρχιεπισκόπων. Ίσως αυτό να φαίνεται σήμερα εκτός τόπου και χρόνου, πλην όμως, με τη συνεχώς δυσχερέστερη θέση των χριστιανών στον κόσμο, που περιγράψαμε στο προηγούμενο φύλλο μας, και την ολοένα πιο δύσκολη θέση των Ορθοδόξων στην Ανατολή, στην Αφρική και –γιατί όχι;– στις παραδοσιακά ορθόδοξες χώρες στην Ευρώπη, η διακήρυξη της ορθόδοξης ενότητας θα ήταν δείγμα ευαγγελικής και εκκλησιαστικής πιστότητας. Μήπως είναι καιρός Φανάρι και Μόσχα να αφήσουν κατά μέρος το πρόσκομμα του Ουκρανικού (που, δεν αντιλέγω, πυργώνεται από έναν αιματηρότατο πόλεμο και από γιγάντια γεωπολιτικά συμφέροντα) και να προχωρήσουν σε μιαν, έστω κατ’ αρχήν, συνεννόηση; Αλλιώτικα, τι νόημα έχουν οι εορτασμοί για τα 1700 χρόνια της Συνόδου της Νίκαιας ή η, χάριν των διεθνών Μέσων Ενημέρωσης μάλλον, (επιφανειακή) προσέγγιση Ανατολικής-Δυτικής Εκκλησίας με τραυματισμένη την ενότητα των Ορθοδόξων; Ή μήπως περιμένουμε να ανοίξει περαιτέρω, ώς να φτάσει, σε σημείο ανεπίστρεπτο, νέο ιστορικό χάσμα, αυτή τη φορά μεταξύ Ορθοδόξων και Ορθοδόξων; Θυμίζω ότι σε μια τέτοια, κατά τα κοσμικά «ανόητη», πρόταση επέμενε και ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, χλευαζόμενος κάποτε γι’ αυτό. Καταλαβαίνουμε ότι αυτή η πρόταση αυτή τη στιγμή μοιάζει εντελώς ανέφικτη. Μήπως, ωστόσο, ίσα-ίσα θα ήταν μια ευκαιρία να δοθεί από τους εκκλησιαστικούς μας ηγέτες ένα παράδειγμα ειρήνευσης και καταλλαγής, ενάντια στα δεσποτικά νατοϊκά ή πουτινικά δόγματα; Στα δικά μας μάτια πάντως, οι δύο διαφορετικές Σύνοδοι Πατριαρχών, μόνο δάκρυα προκαλούν.

Κωνσταντίνος Μπλάθρας