• Κίνδυνος η Ουκρανία να γίνει συντρίμμια και να οδηγηθούμε σε πυρηνικό πόλεμο

Ως “την πιο επικίνδυνη διεθνή σύγκρουση μετά την κρίση των πυραύλων της Κούβας το 1962” θεωρεί τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Αμερικανός καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, Τζον Τζόζεφ Μερσχάιμερ, σε άρθρο του προσωπικής άποψης στο -βρετανικό περιοδικό “Εκόνομιστ”. Γι’ αυτό και επισημαίνει ότι πρέπει να γίνουν κατανοητά τα αίτια της σύγκρουσης, προκειμένου, όχι μόνο να αποφευχθεί η επιδείνωσή της, αλλά και να βρεθεί τρόπος να τερματιστεί. Επισημαίνει ότι “Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν άρχισε τον πόλεμο και φέρει την ευθύνη για την εξέλιξή του. Όμως, ο λόγος για τον οποίο έκανε αυτή την επιλογή είναι ένα άλλο ζήτημα. Η συστημική άποψη στη Δύση είναι ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο παράλογο, ασυνεννόητο και επιθετικό που έχει στόχο να δημιουργήσει μια μεγαλύτερη Ρωσία στη θέση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Κατά συνέπεια, εκείνος φέρει την πλήρη ευθύνη για την ουκρανική κρίση. Όμως, αυτή η εκδοχή είναι λανθασμένη. Η Δύση είναι εκείνη και ειδικά η Αμερική, που είναι ο κύριος υπεύθυνος για την κρίση, η οποία ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2014. Και εξελίχθηκε σε πόλεμο που όχι μόνον απειλεί να καταστρέψει την Ουκρανία, αλλά έχει και τη δυναμική να εξελιχθεί σε πυρηνικό πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ” 

Ο Τζ. Μέρσχάιμερ εντοπίζει την εξέλιξη της κρίσης στα ακόλουθα στάδια:

• Έναρξη των προβλημάτων με τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι το 2008,όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Τζορτζ Μπους ο νεώτερος ανακοίνωσε ότι η Ουκρανία και η Γεωργία επρόκειτο να γίνουν μέλη της Συμμαχίας. “Σύμφωνα με αξιόπιστο Ρώσο δημοσιογράφο, ο κ. Πούτιν ξέσπασε σε οργή και προειδοποίησε ότι “εάν η Ουκρανία μπει στο ΝΑΤΟ, θα το κάνει χωρίς την Κριμαία και τις ανατολικές περιφέρειες. Θα διασπαστεί.”  Ο αρθρογράφος επισημαίνει ότι οι ΗΠΑ, όχι μόνον αγνόησαν τις ρωσικές “κόκκινες γραμμές”, αλλά και χάραξαν στρατηγική να μετατρέψουν την Ουκρανία σε προπύργιο της Δύσης στα ρωσικά σύνορα. Με δύο στοιχεία: την προσέγγιση με την Ε.Ε. και τη μετατροπή της σε “φιλοαμερικανική δημοκρατία”.
• Φεβρουάριος 2014 με την εξέγερση του Μαϊντάν που υποστήριξαν οι ΗΠΑ, ως αποτέλεσμα της πιο πάνω στρατηγικής. Ο φιλορώσος πρόεδρος Γιανούκοβιτς ανατράπηκε και η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία και υποκίνησε την εμφύλια διαμάχη στο Ντονμπάς.
• Δεκέμβριος 2017. Η κυβέρνηση Τραμπ αρχίζει να πουλά “αμυντικά όπλα” στην Ουκρανία. “Είναι δύσκολο να ξεκαθαριστεί ποια όπλα λογίζονται ως “αμυντικά”. Όμως τα όπλα αυτά σίγουρα φαίνονταν επιθετικά στη Μόσχα και στους συμμάχους της στην περιοχή του Ντονμπάς”, τονίζει ο αρθρογράφος. Ο ίδιος ευφημισμός ισχύει για τα όπλα που έστειλαν η Ελλάδα και άλλες χώρες μέλη της Ε.Ε. στην Ουκρανία τώρα. Και άλλες χώρες του ΝΑΤΟ ακολούθησαν, με πώληση όπλων, εκπαίδευση των ενόπλων δυνάμεων, συμμετοχή σε κοινές ναυτικές και στρατιωτικές ασκήσεις.
• Επί κυβέρνησης Μπάιντεν οι δεσμοί ΗΠΑ-Ουκρανίας ενισχύονται ακόμη περισσότερο. 
• Ιούλιος 2021.  Η άσκηση “Θαλάσσια αύρα” στη Μαύρη Θάλασσα, που φιλοξένησε η Ουκρανία σε συνεργασία με τις ΗΠΑ και τη συμμετοχή 32 χωρών, παραλίγο να καταλήξει σε θερμό επεισόδιο, όταν βρετανικό πολεμικό πλοίο εισήλθε στα ρωσικά χωρικά ύδατα.
• Νοέμβριος 2021. Οι υπουργοί εξωτερικών Μπλίνκεν και Κουλέμπα υπογράφουν τη Συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας ΗΠΑ-Ουκρανίας με στόχο “να εφαρμοστούν στην Ουκρανία οι βαθιές και ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται για την πλήρη ένταξή της στους Ευρωπαϊκούς και Ευρω-ατλαντικούς θεσμούς.”  Η Ρωσία, με την υπογραφή του εγγράφου αυτού,  αρχίζει να συγκεντρώνει στα σύνορα της Ουκρανίας στρατό για να δείξει την αποφασιστικότητά της προς την Ουάσιγκτον.
• Δεκέμβριος 2021. Η Ρωσία αντιδρά δυναμικά με τη διπλωματική οδό. Όπως το έθεσε ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών κ. Λαβρόφ, “Έχουμε φτάσει στο σημείο βρασμού”. Η Ρωσία ζήτησε έγγραφες εγγυήσεις ότι η Ουκρανία δεν θα γινόταν ποτέ μέλος του ΝΑΤΟ και να αποσυρθούν οι εξοπλισμοί της συμμαχίας που αναπτύχθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη από το 1997.” Χωρίς αποτέλεσμα.
• Ακολούθησε η ρωσική εισβολή.

Ο αρθρογράφος καταρρίπτει το σαθρό επιχείρημα ότι “το ΝΑΤΟ είναι αμυντική συμμαχία που δεν απειλεί τη Ρωσία, αντιτείνοντας ότι το ζήτημα δεν είναι τι ισχυρίζονται οι Δυτικοί για τις προθέσεις και σκοπούς του ΝΑΤΟ, αλλά πώς η Μόσχα βλέπει τις πράξεις του ΝΑΤΟ. Ότι ο Πούτιν γνωρίζει πως είναι απαγορευτική για τη Ρωσία η κατοχή πολλών εδαφών στην Ανατολική Ευρώπη. Επικαλείται ότι ο Πούτιν είχε πει πως ” Όποιος δεν τού λείπει η Σοβιετική Ένωση δεν έχει καρδιά. Όποιος όμως θέλει να την ανασυστήσει δεν έχει μυαλό”. Παρά την επιθυμία τους για στενούς δεσμούς με την Ουκρανία, ο Πούτιν και όσοι χαράσσουν πολιτική στη Ρωσία θεωρούν ότι η κατάκτηση όλης της Ουκρανίας είναι σαν να επιχειρεί η Ρωσία να καταπιεί ολόκληρο σκαντζόχοιρο. Ενώ, ιδίως μετά το 2008, έχουν δηλώσει σε όλους τους τόνους ότι η ύπαρξη της Ρωσίας απειλείται από την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ποτέ δεν έχουν κάνει λόγο για προσάρτηση νέων εδαφών, την ανασύσταση της Σοβιετικής Ένωσης ή τη δημιουργία Μεγάλης Ρωσίας. Όπως δήλωσε ο κ. Λαβρόφ τον Ιανουάριο, ” το κλειδί για τα πάντα είναι να μην επεκταθεί το ΝΑΤΟ στα ανατολικά”.

Ομοίως και είναι σπάνιες οι αναφορές δυτικών ηγετών για ρωσικό κίνδυνο πριν το 2014. Ο αρθρογράφος επικαλείται τη μαρτυρία του πρώην Αμερικανού πρεσβευτή στη Μόσχα Μάικλ Μακφόλ, ότι η κατάκτηση της Κριμαίας από τον κ. Πούτιν δεν ήταν από καιρό σχεδιασμένη, αλλά αντίδραση που προκλήθηκε από την ανατροπή του φιλορώσου Ουκρανού Προέδρου το 2014. Έκτοτε, οι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί δεν θέλησαν να παραδεχθούν ότι προκλήθηκε κρίση από το δικό τους λάθος και την απέδωσαν σε ρωσικό ρεβανσισμό.

Ο κ. Μέρσχαϊμερ θεωρεί ότι η θέση του επιβεβαιώνεται από τις προειδοποιήσεις πολλών διαπρεπών Αμερικανών ειδικών σε θέματα εξωτερικής πολιτικής κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ στα ανατολικά, ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1990. Επισημαίνει ότι στη σύνοδο κορυφής του Βουκουρεστίου του 2008, ακόμα και ο τότε Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Ρόμπερτ Γκέιτς  είχε θεωρήσει ως “πράγματι υπερβολική” την ένταξη στο ΝΑΤΟ της Ουκρανίας και της Γεωργίας, ενώ είχαν επίσης διαφωνήσει η Γερμανίδα καγκελάριος Μέρκελ και ο Γάλλος πρόεδρος Σαρκοζί.

Ο κ. Μέρσμαϊερ τονίζει ότι “Το συμπέρασμα της δικής μου ερμηνείας είναι ότι βρισκόμαστε σε εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση και ότι η πολιτική της Δύσης επιτείνει τους κινδύνους αυτούς. Για τους ηγέτες της Ρωσίας, αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία ελάχιστη σχέση έχει με τον περιορισμό των αυτοκρατορικών τους φιλοδοξιών. Αντιμετωπίζουν την κατάσταση ως απειλή για το μέλλον της Ρωσίας. Μπορεί ο κ. Πούτιν να έκανε κακή εκτίμηση των ρωσικών στρατιωτικών δυνατοτήτων, την αποτελεσματικότητα της ουκρανικής αντίστασης και την ταχύτητα και το εύρος της αντίδρασης της δυτικής αντίδρασης. Όμως, κανείς δεν πρέπει να υποτιμά πόσο αδίστακτες γίνονται οι μεγάλες δυνάμεις όταν στριμώχνονται. Κι όμως, η Αμερική και οι σύμμαχοί της, επαυξάνουν τα πλήγματα, ελπίζοντας να επιβάλουν μια ταπεινωτική ήττα στον κ. Πούτιν, ή ακόμα και να προκαλέσουν την ανατροπή του. Αυξάνουν τη βοήθεια στην Ουκρανία  και χρησιμοποιούν τις οικονομικές κυρώσεις για να επιβάλουν συντριπτική τιμωρία στη Ρωσία, ένα στάδιο που o Πούτιν βλέπει “ισοδύναμο με κήρυξη πολέμου” “.

Επισημαίνει ότι ακόμα και αν αποτραπεί ρωσική νίκη στην Ουκρανία, η χώρα θα πληγεί σοβαρά και ίσως να διαμελισθεί. Ενώ φοβάται τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης πέρα από την Ουκρανία, ακόμα και σε πυρηνικό πόλεμο. Εάν η Δύση, όχι μόνον καταβάλει τη Μόσχα στα ουρανικά πεδία μάχης, αλλά και επιφέρει σοβαρά και μακροχρόνια πλήγματα στη ρωσική οικονομία, θα σπρώξει μια μεγάλη δύναμη στο χείλος του γκρεμού. “Και τότε, ίσως ο κ. Πούτιν στραφεί στα πυρηνικά όπλα”.

Και καταλήγει ο κ. Μέρσχάιμερ: “Στο σημείο αυτό είναι αδύνατο να  γνωρίζουμε τους όρους με τους οποίους η σύγκρουση μπορεί να επιλυθεί. Όμως, αν δεν καταλάβουμε τη βαθύτερη αιτία της, δεν θα μπορέσουμε να την τερματίσουμε, πριν η Ουκρανία μεταβληθεί σε συντρίμμια και το ΝΑΤΟ καταλήξει σε πόλεμο με τη Ρωσία.”

Εμείς έχουμε εξαρχής θέσει το θέμα της αυτοδιάλυσης του ΝΑΤΟ, ταυτόχρονα με τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Αυτό που ο κ. Μερσχάιμερ θεωρεί λάθος εκτίμηση της Δύσης, εμείς το θεωρούμε ηθελημένη πρόκληση μόνιμης εστίας έντασης, προκειμένου να προκληθεί νέος ψυχρός πόλεμος και το ΝΑΤΟ να αποκτήσει λόγο ύπαρξης ξανά. Αν το ΝΑΤΟ είχε εγκαίρως αυτοδιαλυθεί, δεν θα είχαμε φτάσει στο σημείο να κινδυνεύει η ανθρωπότητα ξανά με αφανισμό από πυρηνικό πόλεμο. Όσο και αν συμφωνούμε ότι μια μεγάλη δύναμη δεν επιτρέπεται να επιβάλει τη θέλησή της σε πιο αδύναμα κράτη, το “όφελος” του ουκρανικού λαού από την ένταξη στο ΝΑΤΟ είναι ανύπαρκτο, σε σχέση με το μέγεθος της ζημίας που ο στόχος αυτός έχει προκαλέσει. Και εδώ εμπλέκεται η ουκρανική πολιτική ηγεσία, που μέχρι την τελευταία στιγμή έπαιζε νατοϊκά και αμερικανικά “παιχνίδια” και δεν φρόντισε να προφυλάξει τον ίδιο της το λαό από τις καταστρεπτικές συνέπειας.

Σε κάθε περίπτωση, η φωνή του κ. Μέρσχαϊμερ για το Ουκρανικό, είναι μία από τις λίγες φωνές λογικής στη Δύση, εν μέσω του ωκεανού των υστερικών κραυγών, ενός παραληρήματος που οδηγεί τον κόσμο στην καταστροφή.

——————————–

Ο John J. Mearsheimer είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Είναι γνωστός για την ανάπτυξη της θεωρίας του “επιθετικού ρεαλισμού” βάσει της οποίας οι σχέσεις των μεγάλων δυνάμεων ρυθμίζονται από την επιθυμία τους να πετύχουν περιφερειακή ηγεμονία σε ένα αναρχούμενο διεθνές σύστημα. Στη βάση αυτής της θεωρίας, πιστεύει ότι η αυξανόμενη ισχύς της Κίνας μπορεί να την οδηγήσει σε σύγκρουση με τις ΗΠΑ. Το 2007, με το βιβλίο του “Το ισραηλινό λόμπι και η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, επισημαίνει τη δυσανάλογη επιρροή του ισραηλινού λόμπι στην αμερικανική εξωτερική πολιτική. 

Ο τίτλος του άρθρου στην έντυπη έκδοση του Economist είναι : “John Mearsheimer on why the West is principally responsible for the Ukrainian crisis”-Το περιοδικό κυκλοφορεί από το 1843.