ΟΜΙΛΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΓΛΥΚΑΤΖΗ-ΑΡΒΕΛΕΡ
Από το φύλλο μας της 1ης Δεκεμβρίου 1994 διαλέξαμε και αναδημοσιεύουμε το ρεπορτάζ της Μαρίας Μπινιάρη με όσα είπε η πρόσφατα θανούσα καθηγήτρια για την Παναγία στην ιστορία και στην ορθόδοξη ζωή.
Αναπολώντας τη μνήμη της αξέχαστης Μαρίας Μπινιάρη, που υπήρξε πολύτιμη συνεργάτιδα της εφημερίδας μας, θυμόμαστε ταυτόχρονα λόγια με ιδιαίτερη σημασία της αείμνηστης καθηγήτριας:
Ξεχωριστό ήταν το ενδιαφέρον που προκάλεσε η ομιλία της ΕΛΕΝΗΣ ΓΛΥΚΑΤΖΗ-ΑΡΒΕΛΕΡ, προέδρου των πρυτάνεων των Πανεπιστημίων των Παρισίων, στο Συνέδριο που έκανε η Ι. Μητρόπολις Λεβαδείας, με θέμα: «Η Ορθόδοξη γυναίκα στην Ενωμένη Ευρώπη». Ο τίτλος της ομιλίας της κ. Γλύκατζη ήταν: «Γυναίκα και πολιτική διακονία». Η ομιλία της ήταν μια ομολογία πίστεως. Παρουσίασε δε την Παναγία και ως πρότυπο της πολιτικής διακονίας της γυναίκας.
Η συνεργάτις τής «Χ» Μαρία Μπινιάρη απέδωσε την ομιλία της κ. Γλύκατζη ως εξής:
«Αν το πρότυπο της αρχαιοελληνίδας ήταν η Αθηνά, η παρθένος θεά της σοφίας, είναι αναμφισβήτητο ότι το καθολικό παράδειγμα για την ορθόδοξη γυναίκα κάθε εποχής είναι η Παρθένος Μαρία, η Παναγία Θεοτόκος, με τα άπειρα ονόματα –τα ενδεικτικά για τους Ορθοδόξους– αρετής, ελέους, μεγαλοσύνης, αγιότητος, συμπαράστασης, γενναιοδωρίας και προστασίας. Ιδού οι ιδιότητες που πρέπει να παρακολουθούν την καταξιωμένη ορθόδοξη γυναίκα. Ονόματα-σύμβολα που με αγάπη η Ορθόδοξη παράδοση δημιούργησε ειδικά για το Αμάραντο Δώρο, για την Πλατυτέρα των Ουρανών, την Υπερτέρα των χρόνων, την πάντοτε Ελεούσα του Ελληνικού λαού. Αυτή που, με όποιο όνομα, βρίσκεται στην καρδιά και στα χείλη του Ορθοδόξου πληρώματος. Ίσως αυτή η πάνδημη λατρεία της Παναγίας, μ’ όλες τις παραδοσιακές λαϊκές μορφές που πήρε μέσα στον χρόνο, ίσως σε τελική ανάλυση να είναι αυτή η βασική διαφορά ανάμεσα στη γυναίκα τού Ορθόδοξου και τού άλλου χριστιανικού κόσμου (Ρωμαιοκαθολικούς, Προτεστάντες). Θεωρώ την αναφορά της Ορθοδοξίας στην Παναγία καθοριστική, εφ’ όσον είναι γνωστό ότι οι παραδειγματικές μορφές αγίων, ηρώων κ.λπ. προσδίδουν τα ειδικά χαρακτηριστικά αξιοσύνης και αρετής σ’ όσους πασχίζουν ν’ ακολουθήσουν το δρόμο που εκείνοι πρώτοι χάραξαν.
Η κατά το δυνατόν «ομοίωσις» με το Θείο αποτελεί το κατ’ εξοχήν απώτερο καθήκον τού κάθε Ορθοδόξου. Πρέπει να βρίσκει ανταπόκριση αδιάλειπτα στην καθημερινή ζωή τού καθενός.
Απαιτεί κατ’ οικονομίαν εφαρμογή, όσο γίνεται καλύτερα, της προσέγγισης προς το Θεό – κι αυτό, σε κάθε τομέα δράσης: στη σκέψη, στη σχέση τού ανθρώπου με το συνάνθρωπο και, κατά προέκταση, με το Θεό, με τα ιερά και με τα όσια.
Η βασική ιερή προσφορά του ανθρώπου προς το συνάνθρωπο αφορά τη σχέση του γονιού και ιδιαίτερα τη σχέση της μάνας με το παιδί, εφ’ όσον από τη σχέση αυτή περνάει η γνώση τής κάθε κληρονομιάς, η γνώση, καλύτερα, της μητρικής γλώσσας, η θεμελιώδης εκδήλωση της συνοχής του πολιτισμού και της ιστορικής ταυτότητας, και συνακόλουθα η σχέση αυτή καθορίζει την ποιότητα του μέλλοντος, εφ’ όσον πρόκειται για νέους. Αναφορά λοιπόν αναφαίρετη για την Ορθόδοξη γυναίκα η μάνα Παναγιά (τονίζω αυτό το μάνα όλως ιδιαιτέρως), γιατί πιστεύω ότι η Ορθόδοξη γυναίκα, που ο πιο αντιπροσωπευτικός της τύπος είναι η Ελληνίδα μάνα, μένει ο μοχλός της συνοχής τού Γένους.
Φύσει και θέσει, μένει η μάνα ο παράγοντας της μόρφωσης των νέων γενεών, ο στυλοβάτης των αξιών και αρχών τού μέλλοντος. Δεν αναφέρομαι εδώ στην εκπαίδευση των νέων όπως τη βρίσκουν σήμερα στα σχολεία, αλλά για εκείνη την εποικοδομητική παιδεία που δίνει μορφή στην ψυχή και στο πνεύμα, που κάνει τον άνθρωπο αντάξιο των υποθηκών ανθρωπιάς και αξιοπρέπειας, που αναδεικνύει αυτόν που χαίρεται τους καρπούς της παιδείας αυτής σε προσωπικότητα ικανή ν’ αντιμετωπίσει την αβεβαιότητα των καιρών με την εμπιστοσύνη που χαρίζει στα καίρια προβλήματα η ουσία του καινούργιου ανθρώπου των χριστιανών.
Η παιδεία που αναφέρεται λειτουργικά και που στηρίζεται στην οικογενειακή θαλπωρή και μέριμνα κάνει τον άνθρωπο να βρίσκει στα βάθη του εαυτού του όχι μόνο τα στοιχεία του βίου αλλά και της πραγματικής ζωής.
Ένα από τα δημοφιλέστερα χαρακτηριστικά της Παναγίας είναι το της Ζωοδόχου Πηγής, έστω κι αν η εκκλησιαστική εικονογραφική απεικόνιση απέχει πολύ από το συμβολισμό και την ευρύτητα του Παναγίου δώρου ζωής που αντιπροσωπεύει για τη γυναίκα, Ορθόδοξη και μη, η Παναγία. Η Ορθόδοξη γυναίκα είναι έννοια αναπόσπαστη της ελληνικής πραγματικότητας μέσα από το διαχρονικό της ελληνικής μακραίωνης ιστορίας. Ο ελληνισμός γνώρισε Οικουμενική διάσταση χάρις στο πνευματικό επίπεδο που εκφράζει η Ελληνική γλώσσα στην αδιάλειπτη συνέχειά της (η Κοινή των Ελληνιστικών χρόνων). Η Ορθοδοξία στήριξε την παγκόσμια διάστασή της κατά κύριο λόγο στον Ελληνισμό. Ιδιαίτερα των Μέσων Χρόνων, δηλαδή στο Βυζάντιο. Σήμερα ο Ελληνισμός στηρίζεται στην Ορθοδοξία για να διατηρήσει απανταχού της γης συνοχή, ταυτότητα, αλληλεγγύη.
Άρρηκτα συνδεδεμένες οι έννοιες Ελληνισμός – Ορθοδοξία. Ταυτόσημες οι έννοιες Ορθοδοξία – γυναίκα και Ελληνίδα. Πανελληνική, πανανθρώπινη η ουσία που εκφράζει η μητέρα-Παναγιά σαν σύμβολο της τελειότητας πέρα και μέσα στην πολύσημη ιστορικότητά της.
Οδηγήτρια του στρατού η Παναγιά
Υπέρμαχος στρατηγός η Παρθένος. Ιδού ιδιότητες που εκφράζουν δημόσιο λειτούργημα και διακονία πολιτική, αν βέβαια θυμηθούμε ότι ο όρος εκφράζεται με την όποια υπηρεσία του συνόλου στο δημόσιο βίο, της στρατιωτικής λειτουργίας μη εξαιρουμένης.
Ιδού λοιπόν μια πρώτη διαπίστωση σχετικά με την πολιτική διακονία της Ορθόδοξης γυναίκας: να καλύπτει πρέπει όλες τις κλίμακες δραστηριοτήτων.
Οι κραυγαλέες διαφορές της ιεραρχικής τοποθέτησης μεταξύ ανδρών και γυναικών στην κλίμακα ευθυνών προέρχονται από ιστορικές και μόνο συνθήκες, τις οποίες η Ορθοδοξία καλύπτει συγκυριακά και όχι από αναγκαιότητα φιλολογική. Η Εκκλησία, οδηγημένη από την παράδοση, την παραδεδεγμένη ηθική την ίσως συμβατική, γιατί είναι προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις τής κάθε εποχής, συμβαδίζει και παρακολουθεί τις θέσεις της πολιτείας, της ιστορίας και της κοινωνίας. Είναι καθήκον της κοινωνίας που έχει την οικογένεια για πρωταρχικό πυρήνα της, είναι συμφέρον της εκκλησίας που μεριμνά για την ευμάρεια του ποιμνίου της, είναι υποχρέωση της πολιτείας που θέλει την Ελλάδα πρωτεργάτη της ενωμένης Ευρώπης και πρότυπο δικαιοσύνης για τον πολιτισμένο κόσμο, να καλύψουν το δημοκρατικό έλλειμμα, δηλαδή την έλλειψη επαρκούς πολιτικής διακονίας εκ μέρους των γυναικών.
Η προσπάθεια των γυναικών ν’ ανταποκριθούν επάξια στις πολλαπλές υποχρεώσεις τους ευοδώνεται. Κι ενώ αντιπροσωπεύουν πάνω από το 1/2 του πληθυσμού της Γης, υποφέρουν από το έλλειμμα που προέρχεται από την άνιση μεταχείριση των γυναικών στον οικονομικό, στον πολιτικό, στον κοινωνικό και στον πνευματικό τομέα στη χώρα μας, όσο και στις πιο προηγμένες χώρες της Ευρώπης. Διακρίσεις σε βάρος των γυναικών παρατηρούνται στην επαγγελματική απασχόληση, δουλειά, μισθοδότηση, βαρύνουν την εκπαίδευση των κοριτσιών από τα πρώτα τους βήματα, και βέβαια οι ανισότητες από τις απαιτήσεις της τρέχουσας ηθικής, αυτής που υπαγορεύει ειδοποιά κριτήρια για την αξιολόγηση των γυναικών κάθε ηλικίας και κάθε τάξης.
Τίποτα δεν πρέπει να μας κάνει να θεωρούμε ότι είναι προνόμιο να έχεις γεννηθεί άντρας και κατάρα να έχεις γεννηθεί γυναίκα.
Ωστόσο, η πίεση της παράδοσης διαιωνίζει την κατά των γυναικών αδικία, και αυτό μέσα στη γενικότερη σχεδόν αδιαφορία των αντιπροσώπων των πάντοτε ανδροκρατούμενων εξουσιών.
Το δημοκρατικό έλλειμμα μένει αξεπέραστο στην εξάσκηση της πολιτικής διακονίας. Καθορίζει τη θέση στα κοινά, αυτό το αξεπέραστο. Βέβαια, δεν μιλάμε για ευαγείς απασχολήσεις, πάντοτε εθελοντικές, που σχετίζονται με τον κοινωνικό τομέα στον οποίο διαπρέπουν οι γυναίκες με τα ικανοποιητικά βλέμματα και χειροκροτήματα ανδρών και γυναικών.
Μιλώ για εξάσκηση πολιτικής ευθύνης – και όχι μόνο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, αλλά στον βασικό τομέα στη λήψη και εφαρμογή αποφάσεων που καθορίζουν την πορεία του κόσμου, της χώρας, του έθνους.
Ωστόσο, στον τόπο μας, όπως και αλλού, μένει πολύς δρόμος για την ευόδωση αυτού του σκοπού ανδρών και γυναικών στα δημόσια λειτουργήματα. Κατόπιν στατιστικών ερευνών στη Γαλλία, μελετήθηκε και αποφασίσθηκε ότι πέντε αιώνες χρειάζονται για να εξασφαλισθεί η πολιτική, κοινωνική, οικονομική εξίσωση άσχετα από επιδόσεις, επιστημονική κατάρτιση και προτερήματα. Δείχνει λοιπόν πόσο δρόμο έχουν να διανύσουν οι γυναίκες, Ορθόδοξες και μη, για να βρουν την τοποθέτηση που δικαιούνται.
Η Ορθόδοξη γυναίκα πρέπει ν’ απαντήσει μ’ ευθύνη στα προβλήματα, εμπόδια της εποχής, να χειριστεί με σύνεση τον δημόσιο λόγο.
Εξάσκηση, υπευθυνότητας στον δημόσιο βίο.
Μερίδιο εξουσίας στην επεξεργασία των αποφάσεων και στην πληροφόρηση, είναι η κατακλείδα της προσπάθειάς της στην αυγή της 3ης χιλιετίας.
Πρέπει να μοιραστούμε την ευθύνη σήμερα, όπως μοιραζόμαστε κάποτε το ψωμί.
Ειρηνική πανανθρώπινη συμβίωση θα σημάνει το καλό των επερχόμενων γενεών. Με αξιοσύνη και αξιοπρέπεια ας μοιράσουν ισάξια άνδρες και γυναίκες τις δημόσιες ευθύνες.
Με αρωγό και στυλοβάτη τη μάνα Παναγιά θα μπορέσει η γυναίκα να σταθεί άξια στην τιμή που θα της αποδοθεί.
