Τον Οκτώβριο του 1940 οι Ιταλοί πιάστηκαν αδιάβαστοι. Έπρεπε να ξέρουν ότι σε κάθε ιταμή αξίωση της βίας, σε κάθε απειλή κατά της τιμής και της ελευθερίας τους, σε κάθε προσβολή των ιερών και των οσίων τους οι Έλληνες απαντούν ορθοκέφαλα, ενωτικά και με την ψυχή.
Συγκίνηση και θαυμασμός συνέχουν, όποιον στοχάζεται, τι πέρασε ο στρατός μας, για να καταφέρει ό,τι δεν κατόρθωσαν λαοί πολυάριθμοι και με υλικά μέσα επιβλητικά. Από ποιες χαράδρες και πλαγιές ανέβηκαν οι φαντάροι μας, για να καταλάβουν στρατηγικής σημασίας υψώματα, με αντίξοες καιρικές συνθήκες. Τα ποτάμια που διέσχισαν πέφτοντας στο παγωμένο νερό μέχρι το λαιμό και κάτω από τα εχθρικά πυρά. Τις φοβερές οροσειρές που δάμασαν σκαρφαλώνοντας στις ψηλότερες κορφές τους.
Ανάμεσα στους στρατιώτες μας υπήρχαν παιδιά, που δεν ήταν καμωμένα για δεινοπάθειες. Παιδιά καλομαθημένα, υπάρξεις μιμουαπτικές. Κι όμως, έμαθαν να κοιμούνται, χωρίς φαγητό, στο χώμα και να βρίσκουν ζεστασιά στη χιλιοξεσκισμένη χλαίνη τους. Να πολεμούν επί ημέρες με βροχή και με χιόνι, χωμένοι στις λάσπες ως το γόνατο και ο θάνατος να φτερουγίζει γύρω τους.
Από που αντλούσαν αυτή τη δύναμη, την ευψυχία και την αντοχή; Οι ίδιοι αποκαλύπτουν στις επιστολές και στα σημειώματα που διασώθηκαν και η ιστορική έρευνα ανέδειξε, ότι τους στήριζαν, τους ενέπνεαν και τους κραταίωναν η πίστη στην Παναγιά, την οποία άνανδρα ατίμασαν το Δεκαπενταύγουστο του 1940 οι δυσεβείς Ιταλοί και το βαθύτατο αίσθημα ότι ο αγώνας τους γίνεται για κάτι δίκαιο και μεγάλο.
Έτσι, διέλυσαν το παραμύθι της παντοδυναμίας των μηχανοκίνητων φαλάγγων και της εύκολης εισβολής και καθόδου εντός ολίγων ημερών στη Θεσσαλία στα πεδία των μαχών.
Ο ρόλος του πολεμικού μας ναυτικού
Εξ ίσου σημαντικός και ίσως πρωταρχικός παράγοντας της νίκης μας ήταν η συμβολή του ναυτικού μας. Αποστολή του ήταν να παρέχει πολύτιμες υπηρεσίες στον κατά ξηράν αγωνιζόμενο στρατό, με καταδρομές των αντιτορπιλλικών και υποβρυχίων μας. Να διατηρεί ανοιχτές τις γραμμές συγκοινωνιών και να εξασφαλίζει τις μεταφορές. Να εμποδίζει το συνεχή ανεφοδιασμό του εχθρού δια θαλάσσης με προσωπικό και υλικό.
Πώς, όμως, τη στιγμή που δεν υπήρχαν αναλογίες σύγκρισης των δύο στόλων; Ο ιταλικός ήταν ο 5ος στόλος του κόσμου, ισόπαλος σε θωρηκτά και άλλα καράβια επιφανείας με το γαλλικό στόλο και ο πρώτος σε υποβρύχια.
Έπρεπε, αφού υστερούσαμε, με μεγάλη διαφορά, σε υλικά μέσα, να βασιστούμε στην υπεροχή του ηθικού. Με πράξεις ηθικού μεγαλείου και κατορθώματα να εμψυχώσουμε το λαό και να πάρουμε τον αέρα του εχθρού. Και αυτό έγινε.
Όπως γράφει ο Σπύρος Μελάς «Στα παλιά μας καραβάκια, τα φθαρμένα και κουρασμένα υλικά, φώλιαζε η αιωνόβια ηρωική παράδοση του ελληνικού ναυτικού, η αδάμαστη ψυχή του. Στην άνιση πάλη ο Έλληνας ναυτικός ένιωθε να τον παραστέκουν οι σκιές των Σαλαμινομάχων και των θαλασσίων ηρώων του ’21».
Έτσι, πολλές φορές, με παραμερισμό των επιτελικών επιφυλάξεων και κάθε φωνής της ψυχρής λογικής, έφερε σε πέρας δύσκολες αποστολές (επιτυχίες του «Νηρέως», κατορθώματα του «Παπανικολή» και του «Τρίτωνα», ολοκαυτώματα των «Ψαρών» και της «Ύδρας» κ.ά.).
Όμως, ο μεγαλύτερος άθλος του πολεμικού μας ναυτικού, που έκρινε και τον πόλεμο, ήταν αυτός των μεταφορών και των συνοδειών νηοπομπών.
Ογδόντα χιλιάδες άντρες συνόδευσε ο μικρός μας στόλος προς το μέτωπο. Εκατόν είκοσι χιλιάδες ζώα και εκατοντάδες χιλιάδες τόνους πυρομαχικά και εφόδια. Όλες οι μεταφορές έγιναν με ασφάλεια και στην ώρα τους. Ό,τι του εμπιστεύτηκαν το συνόδευσε στον προορισμό του αβλαβές και ακέραιο, παρ’ ότι ο εχθρός είχε συντριπτική υπεροχή στον αέρα και στη θάλασσα.
Ηράκλειο έργο που είχε καθοριστική σημασία στην εξέλιξη του πολέμου, στο ηθικό του στρατού που πολεμούσε και του πληθυσμού στα μετόπισθεν.
Μετά την κατάληψη του εδάφους από τους Γερμανούς ο ελληνικός στόλος κατευθύνθηκε στην Αλεξάνδρεια και συνέχισε τον αγώνα παρά το πλευρό των συμμάχων μας.
Πηγή γνώσης και ευθύνης
Η αναφορά σε ιστορικά γεγονότα έχει διττό σκοπό: άντληση γνώσεων που βοηθούν να κατανοήσουμε το παρελθόν, να ερμηνεύσουμε το παρόν και να σχεδιάσουμε το μέλλον και ανάδειξη ευθυνών για τη διατήρηση όσων βρήκαμε.
Μετά το 1920 έχουμε μία αλυσίδα εθνικών καταστροφών, με εξαίρεση το φωτεινό διάλειμμα του 1940: αφανισμός και εκτοπισμός του Ελληνισμού της Ρωσίας (μετά το 1919), της Μικράς Ασίας (μετά το 1922), των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής. Εμφύλιος Πόλεμος. Εκδίωξη του Ελληνισμού από την Ίμβρο και την Τένεδο και από την Κωνσταντινούπολη. Κατοχή της Βόρειας Κύπρου και μαζική φυγή του Ελληνισμού από τη Βόρειο Ήπειρο.
Και σήμερα, ευθέως και απροκάλυπτα, με πόλεμο νεύρων αλλά και φανερές εχθροπραξίες «το εξ Ανατολής θηρίο, με μάτια κόκκινα, φλογισμένα από δίψα για αίμα» στραπατσάρει την εθνική κυριαρχία Ελλάδας και Κύπρου και τις «περικυκλώνει» με στόχους και όραμα.
Και η Ελλάδα αμήχανη κινείται σαν το εκκρεμές από μύθο σε μύθο. Μετά τα φληναφήματα και σχολικο-δημοσιογραφικά και καλλιτεχνικά σαλπίσματα περί ελληνο-τουρκικής φιλίας, η Ελλάδα βάσισε όλη τη στρατηγική και διπλωματία της πάνω στην ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας, ελπίζοντας ότι θα αποκτήσει status σύγχρονης ευρωπαϊκής χώρας.
Και σήμερα παραμυθιάζεται ότι σε ενδεχόμενη πολεμική «καταιγίδα» θα υπερασπιστούν τα σύνορά μας οι τρίτοι. Και, εγκλωβισμένη σ’ αυτή τη λογική, η ηγετική της τάξη λέει ναι σε ό,τι της ζητήσουν. Τα δίνει όλα: τα λιμάνια στους Κινέζους, τα αεροδρόμια στους Γερμανούς, τα τρένα στους Ιταλούς, τις στρατιωτικές βάσεις στους Αμερικανούς.
Η παρούσα κατάσταση της παρακμής οδηγεί είτε σε δορυφοροποίησή μας στην Τουρκία είτε σε συντριβή μας, σε περίπτωση πολέμου (Παναγιώτης Κονδύλης).
Η μόνη αποτελεσματική εγγύηση για να την αναστρέψουμε είναι να φροντίσουμε επίσης για την πατρίδα μας προετοιμαζόμενοι κατάλληλα. Αυτό σημαίνει:
- Πολιτική επανεξοπλισμού με αναθεώρηση της αμυντικής και εξωτερικής μας πολιτικής.
- Όραμα με προτάγματα που κτίζουν αρραγή ενότητα, ακαταγώνιστη σύμπνοια και ομοψυχία.
- Επανανακάλυψη των αξιών που βοήθησαν το έθνος, όπως τον Οκτώβριο του 1940, να ξαναβρεί την αυτοπεποίθηση και τη θέληση για εθνική επιβίωση και συνέχιση.
Όταν το άδικο γίνεται νόμος, η αντίσταση γίνεται καθήκον. «Αν αγωνιστείς μπορεί και να χάσεις. Αν δεν αγωνιστείς είσαι ήδη χαμένος» (Μπέρτολτ Μπρεχτ).
Ηρακλής Κανακάκης
