• ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΣΤΑ ΝΕΡΑ ΤΗΣ ΧΙΟΥ

Του Ηρακλή Κανακάκη

Η μετανάστευση των ανθρώπων, ως διαχρονικό φαινόμενο, είναι τόσο παλιό όσο και η ιστορία του ανθρώπινου είδους. Σήμερα έχει εξελιχθεί σε κορυφαίο θέμα που απασχολεί τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τα εθνικά κράτη.
Η Ευρώπη, στη νέα εποχή, το προσεγγίζει διαφορετικά απ’ ό,τι στο παρελθόν Όχι επειδή άντλησε διδάγματα από τη συσσωρευμένη διεθνή εμπειρία και από τα τραγικά λάθη της πολιτικής της περί «πολυτισμικότητας», που προκάλεσαν στις τοπικές κοινωνίες δυσαρέσκεια και αίσθημα ανασφάλειας και αβεβαιότητας, αλλά λόγω Τραμπισμού. Και, κυρίως, επειδή ακραία και λαϊκιστικά κινήματα καταγράφουν άνοδο ή εκλογικές επιτυχίες, όπως, λόγου χάρη, το Κόμμα της Ελευθερίας (FPO) στην Αυστρία, το AfD στη Γερμανία, το RN στη Γαλλία, το κόμμα του Γκέερ Βίλντερς στην Ολλανδία.
Η παγκοσμιοποίηση, με την αποεθνικοποίηση του οικονομικού χώρου και την ελεύθερη ανθρώπινη κινητικότητα, που υπήρξε πολιτική επιλογή των κυρίαρχων δυτικών ελίτ, και κυρίως των Η.Π.Α., συνδέθηκε, με σχέση ιδιαίτερα στενή, με τη μετανάστευση. Πολυεθνικές επιχειρήσεις και υπερεθνικοί οργανισμοί διακυβέρνησης την εργαλειοποίησαν, για να απορρυθμίσουν την εργασία. Να πειθαρχήσουν το ντόπιο εργατικό δυναμικό, για να δεχθεί την εργασιακή δουλοπαροικία. Να αποδιοργανώσουν την κοινωνική συνοχή και για να συρρικνωθεί η Δημοκρατία και να καταστεί σιδερόφραχτη.
Τα σημαντικότερα αίτια της μετανάστευσης είναι ο πόλεμος, η φτώχεια, η κλιματική κρίση και οι οικολογικές καταστροφές. Ο υπερπληθυσμός και η υποανάπτυξη σε χώρες της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Η υποαπασχόληση και η ανεργία στη χώρα προέλευσης και οι ανάγκες απασχόλησης στη χώρα υποδοχής (θεωρία έλξης και ώθησης). Τα υψηλότερα επίπεδα υγειονομικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών και προσωπικής ασφαλείας.
Η αντιμετώπισή τους θα καθιστούσε το φαινόμενο διαχειρίσιμο, με όρους σεβασμού στην ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια, και θα επέτρεπε στις χώρες υποδοχής να ρίξουν το βάρος τους στην ένταξη και ενσωμάτωση των υπαρχόντων αλλοδαπών πληθυσμών, με ισόνομη και ισότιμη μεταχείρισή τους, αλλά και με αποδοχή από μέρους τους της πολιτειακής συγκρότησης, των θεσμών, των κοινωνικών αξιών και κατακτήσεων. Κοινωνίες με παράλληλες ομάδες συμβίωσης και αντιμαχόμενες κουλτούρες δοκιμάζονται από εντάσεις, αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις.
Όσο συνεχίζονται οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές, τα οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα και κυκλώματα διακίνησης και εκμετάλλευσης, που τα χαρακτηρίζει η μεταβλητότητα και η προσαρμοστικότητα, θα θησαυρίζουν, και άνθρωποι θα χάνουν τη ζωή τους πριν και κατά τη διέλευση των συνόρων, χερσαίων και θαλασσίων, λόγω της στρατιωτικοποίησής τους. Διότι απέχουμε πολύ από το να γίνει ο κόσμος μας μία… ποίμνη με ένα ποιμένα.
Και αν στη στεριά τα πράγματα είναι ξεκάθαρα, στη θάλασσα δυσκολεύουν, γιατί οι επιχειρούντες θα πρέπει, υπό αντίξοες συνθήκες, ως επί το πλείστον, να εξισορροπήσουν την αποτροπή, την απαγόρευση δηλαδή παράνομης διέλευσης, με τη διατήρηση της πρόσβασης στη διεθνή προστασία αυτών που έχουν ανάγκη. Το διεθνές και ανθρωπιστικό Δίκαιο επιβάλλει το χρέος διάσωσης των μεταναστών, ακόμα κι αν είναι παράνομοι.
Η τραγωδία στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Χίου και Οινουσσών, με τους 15 νεκρούς από πολλαπλά κατάγματα στο κεφάλι και όχι από πνιγμό, εγείρει σοβαρά ερωτηματικά. Ενήργησε σωστά το πλήρωμα του περιπολικού; Γιατί η κάμερα, η οποία συνιστά πειστήριο πρόληψης και διάλυσης παρεξηγήσεων και κακόβουλων αιτιάσεων, αν και πλήρως λειτουργική, δεν ήταν ενεργοποιημένη; Τα σκάφη του Λιμενικού, που τελούν υπό την ομπρέλα του Frontex, υποχρεούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για λόγους διαφάνειας, να φέρουν κάμερα και να την ενεργοποιούν, όταν επιχειρούν.
Η κοινή γνώμη περιμένει από τις νόμιμες αρχές, που έχουν επιληφθεί της υπόθεσης, πλήρη διαλεύκανση και απόδοση ευθυνών, αν υπάρχουν. Η χώρα δεν αντέχει άλλο διασυρμό. Ήδη ελέγχεται για δύο ναυάγια. Στις 14 Ιουνίου 2023, το πλοίο Adriana με 750 επιβάτες (περίπου 100 παιδιά) βυθίστηκε στο Ιόνιο Πέλαγος, 87 χλμ. από την ακτή της Πύλου. Διασώθηκαν 104 άτομα. Η Ελλάδα κατηγορήθηκε ότι δεν έπραξε όσα έπρεπε, ώστε να αποτραπεί η βύθισή του. Στις 20 Ιανουαρίου 2014 στο Φαρμακονήσι, έχασαν τη ζωή τους έντεκα άνθρωποι, εκ των οποίων 8 παιδιά.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, με απόφαση που εξέδωσε στις 7 Ιουλίου 2022, υποχρέωσε την Ελλάδα να καταβάλει συνολικά στους επιζώντες-προσφεύγοντες 330 χιλ. ευρώ. Κατέληξε δε στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα παραβίασε τις υποχρεώσεις της για την προστασία της ζωής των μεταναστών που αποπειράθηκαν να εισέλθουν στη χώρα.
Οι κοινωνικές συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές για τη διερεύνηση της τραγωδίας στη Χίο. Με τον Κυριάκο Μητσοτάκη έχει πληγεί το κράτος Δικαίου, έχουν απαξιωθεί οι θεσμοί, έχουν υποχωρήσει τα δικαιώματα και είναι σε κρίση η ελευθερία του Τύπου.