Κωνσταντίνου Οικονόμου εξ Οικονόμων

του Αθανασίου Κουρταλίδη

Ο Κων/νος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων, μεγάλος δάσκαλος του Γένους (1780-1857), από την Τσαρίτσανη Θεσσαλίας, απέστειλε στους επαναστατημένους συμπατριώτες του από τη Ρωσία, τον Οκτώβριο του 1821, έναν βαρυσήμαντο λόγο, τον «Λόγο Προτρεπτικό προς τους Έλληνας».

Επανάσταση του 1821

Με την ευκαιρία του εορτασμού των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση (1821-29/2021-29), ο Χαράλαμπος Κοντός, οικονομολόγος και νομικός, κοινωνικός αγωνιστής από την Τσαρίτσανη, εξέδωσε (το 2026) τον πατριωτικό αυτό λόγο, αποδίδοντάς τον στη σύγχρονη ελληνική Γλώσσα. Επιμελήθηκε τον τόμο με ιδιαίτερη φροντίδα, προσθέτοντας τον πρόλογό του, βιογραφικό σημείωμα για τον συγγραφέα και εκτενές απάνθισμα απόψεων ειδικών ερευνητών γι’ αυτόν τον μεγάλο Έλληνα.
Ο Χαρ. Κοντός υπογραμμίζει στον πρόλογό του ότι ανέλαβε αυτό το εγχείρημα για να μην «ξεχαστεί για μία ακόμη φορά ο μεγάλος δάσκαλος του Γένους μας, […] ένας από τους σημαντικότερους πρωτεργάτες, θεμελιωτές και υμνητές της εθνικής μας παλιγγενεσίας», γιατί ο Κ. Οικονόμος «είναι μία από τις φωτεινότερες και αγωνιστικότερες μορφές του Έθνους και της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας» (σ. 3).

Ποιός ήταν ο Κων. Οικονόμος

Προτάσσουμε εισαγωγικά και συνοπτικά δυο λόγια για τον συγγραφέα του λόγου, για να κατανοήσουμε το πνεύμα του. Γεννημένος στην Τσαρίτσανη (1780), άκουσε τα πρώτα γράμματα από τον λόγιο κληρικό πατέρα του Κυριάκο Οικονόμο και ανατράφηκε από τη χριστιανή μητέρα του Ανθή. Έπειτα έμαθε Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά. Στα Αμπελάκια σπούδασε και Γαλλικά. Ενωρίς προχειρίστηκε και αναγνώστης (12 ετών). Χειροτονήθηκε πρεσβύτερος μόλις 25 ετών και λόγω της κηρυκτικής του δύναμης ορίστηκε έξαρχος του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης (1806). Μελετητής της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, η οποία τον ενίσχυε και στο πατριωτικό του φρόνημα. Τότε εξεγέρθηκε και ο παπα-Ευθύμιος Βλαχάβας (1808), που τον συγκίνησε βαθιά. Οι τουρκικές Αρχές υποπτεύθηκαν συνέργειά του, τον συνέλαβαν και τον φυλάκισαν. Απελευθερώθηκε μόνο με υψηλά λύτρα.

Ο διδάχος

Η ευρυμάθειά του έγινε γνωστή, και ο Λαρισαίος μεγάλος διδάσκαλος του Γένους Κων. Κούμας τον κάλεσε στο νέο “Φιλολογικό Γυμνάσιο” (1808) της Σμύρνης ως δάσκαλο και συνδιευθυντή. Εκεί με ζήλο δίδαξε επί δεκατρία χρόνια φιλολογικά και θεολογικά μαθήματα, ενώ επέδειξε και σπάνια παιδαγωγική γνώση. Οι λόγοι του στη Σχολή και στην Εκκλησία ως ιεροκήρυκα ήταν βιωματικοί και πλούσιοι σε παραδείγματα από ολόκληρη την ιστορία του Έθνους και της Εκκλησίας. Γνωρίστηκε και με τον μητροπολίτη Σμύρνης Γρηγόριο, μετέπειτα Γρηγόριο Ε΄ πατριάρχη Κων/πόλεως, που μετά το 1819 τον προσέλαβε ως μέγα κήρυκα της Εκκλησίας.
Είχε ο Κων. Οικονόμος το τραγικό χρέος, όταν κηρύχτηκε η Επανάσταση και οι Τούρκοι με σφαγές και διώξεις εκδικούνταν τους Έλληνες, μετά τον απαγχονισμό του Πατριάρχη (10 Απριλίου), να εκφωνήσει τον επικήδειο λόγο στην Οδησσό, όπου κατέφυγε, ενώ με περιπετειώδη τρόπο έφθασε και το σκήνωμα του γενάρχη εκεί.
Στη Ρωσία ο Κων. Οικονόμος έμαθε τη ρωσική και άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, γνωρίστηκε με τον Τσάρο, στον οποίο επέδωσε επιστολή του ζητώντας να βοηθήσει τον αγώνα των Ελλήνων, και τιμήθηκε από τον βασιλέα. Περιόδευσε σε ευρωπαϊκές χώρες, ζητώντας την υποστήριξη τους, και τιμήθηκε από πολιτικές και επιστημονικές αρχές. Πριν έρθει στην Ελλάδα, έγραψε διάφορες επιστημονικές εργασίες στη Ρωσία και τις εξέδωσε. Ορισμένες έστειλε και στην Ελλάδα δωρεάν, όπως και στον Ι. Καποδίστρια, ο οποίος ευχαρίστησε τον σοφό δάσκαλο και πρωτοπρεσβύτερο.
Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1834 και, μέχρι τον θάνατό του (το 1857), ασχολήθηκε έντονα, και με κύρος λόγου και συγγραφές, με μεγάλα εκκλησιαστικά, εθνικά και εκπαιδευτικά θέματα. Κατόρθωσε να συνδυάσει στην πνευματική του πορεία την ελληνική παιδεία, την Ορθόδοξη παράδοση και το ενδιαφέρον του για τις νέες επιστήμες.
Μετά τον θάνατό του δημοσιεύτηκαν σε δύο σειρές τα Εκκλησιαστικά του (4 τόμοι) και τα Φιλολογικά του (3 τόμοι) έργα.
Αγωνίσθηκε με σοφία και δύναμη για την υπεράσπιση της Μεγάλης Εκκλησίας και τη διατήρηση του σεβασμού προς αυτήν από την Ελληνική Εκκλησία, κατά την παράδοση των Ιερών Κανόνων. Συνέγραψε έργα και άρθρα αντικρούοντας απόψεις και πρακτικές της Βαυαροκρατίας και των νεωτεριστών συνεργατών της, όπως του ιερομόναχου Θ. Φαρμακίδη, που τάχθηκε υπέρ της απεξάρτησης της Εκκλησίας της Ελλάδος από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Ο «Προτρεπτικός» του Κων. Οικονόμου

Ο φιλόπατρις δάσκαλος χαιρετίζει πρώτα τους Έλληνες που ανέλαβαν τον «ιερό αγώνα» της απελευθέρωσης με θέρμη: «Χαίρετε, άνδρες Έλληνες, χαίρετε εν Κυρίω». Είναι ένας χαιρετισμός ελπίδας. Ανάλογους χαιρετισμούς απευθύνει κατά διαστήματα στον βαρυσήμαντο λόγο του: “Φίλτατοι Έλληνες”, “γενναίοι στρατιώτες του Χριστού”, “φίλοι συμπατριώτες”, “αγαπητοί άνδρες Έλληνες”, “γενναίοι θεοσεβείς, ζηλωτές των Μακκαβαίων”, “Έλληνες χριστιανοί”, “ω ορθόδοξα παιδιά της ευλογημένης Ελλάδας”, “ω καλλίνικοι της πίστης αθλητές”… Έτσι, ο Κων. Οικονόμος, μ’ αυτή τη θέρμη, ενισχύει τη συναισθηματική μέθεξη των αγωνιστών και συνεγείρει το ελληνικό φιλότιμο.

Θησαυρός επιχειρημάτων και προτροπών

Ο λόγος του δασκάλου απλώνεται και υψώνεται σε κλιμακωτές ενότητες, στις οποίες διαδέχονται απανωτά οι σκληρές και απεχθείς περιγραφές της τυραννίας και τα εγκλήματα του δυνάστη τις αποστομωτικές απαντήσεις του σε κατηγόρους του αγώνα, σε συνηγόρους του σουλτάνου, σε εχθρούς της επανάστασης και σε επιφυλακτικούς ξένους, που εμμένουν στην υποτέλεια και τη βία της εξουσίας, από σκληρότητα και συμφέρον.
Ο παντοδύναμος προτρεπτικός λόγος του Κων. Οικονόμου διαρθρώνεται σε ανάπτυξη σύνθετων επιχειρημάτων ενός δυναμικού λόγου, όπου η ενθάρρυνση και προτροπή προς τους Έλληνες να αγωνιστούν γενικά, εναλλάσσεται με επιχειρήματα-«απολογίες», αποτροπής και ανατροπής των κατηγόρων της Επανάστασης, ώστε να φανεί περίτρανα το δίκαιο και θεοφιλές τόλμημα των Ελλήνων. Επιστρατεύονται ιστορικά, ηθικά, πολιτικά και κοινωνικά επιχειρήματα σε έναν ορμητικό λόγο, που σκοπό έχει να εξυψώσει την εξέγερση και να προβάλει την αποφασιστικότητα και το όραμα της Ελευθερίας, της πίστης και της πατρίδας.
Γι’ αυτό, περιγράφεται με λεπτομέρειες η τυραννία των Τούρκων, όπως εκδηλώνεται σε όλες τις μορφές της ζωής των υποδούλων: καταπάτηση δικαιωμάτων, πολλαπλή βαρβαρότητα εξουσιαστικής καταπίεσης, ακόρεστη και αυθαίρετη πλεονεξία, αφαίρεση και του ελάχιστου πλούτου των ραγιάδων. Έτσι, η ζωή των Ελλήνων γίνεται αφόρητη και δικαιολογεί την απεγνωσμένη αντίσταση. Οι Τούρκοι ταπεινώνουν και «συμβολικά» τα πρόσωπα των Ελλήνων, εξευτελίζουν τη ζωή τους και προσβάλλουν το φιλότιμό τους, με το θράσος του δυνάστη και τον φανατισμό του αλλόπιστου.
Πρακτικά, τα κτήματα όλα των προγόνων των Ελλήνων ανήκουν στον κατακτητή, η σκληρή εργασία τους φορολογείται αφόρητα, τα προϊόντα του ιδρώτα τους είναι έρμαια καθημερινά σε κάθε Τούρκο ηγέτη ή οποιονδήποτε αλλόπιστο. Τονίζει ο Κων. Οικονόμου ότι και πνευματικά οι Τούρκοι διαρκώς προσβάλλουν την ορθόδοξη πίστη και βιάζουν την ελευθερία της συνείδησης. Σ’ αυτό συμβάλλει και ο θρησκευτικός φανατισμός τους, όπως ιστορικά καλλιεργήθηκε, η αναγνώριση της βίας ως στοιχείο του Μωαμεθανισμού, η κοινωνική παράδοση της “αρπαχτής”.
Όλα αυτά δικαιολογούν την Επανάσταση και δικαιώνουν τους Έλληνες στον τίμιο αγώνα τους. Η ανοχή που επέδειξαν μέχρι σήμερα δεν σημαίνει νομιμότητα του Δυνάστη. Οι Τούρκοι δεν έχουν δικαιώματα στη γη των Πατέρων των Ελλήνων. Οι Έλληνες κράτησαν με θυσίες την Ορθόδοξη Χριστιανική τους πίστη και αυτό πρέπει να το προσέξουν οι χριστιανοί της Δύσης. Οι Δυτικοί Ευρωπαίοι άφησαν τους Τούρκους χωρίς αποφασιστική αντίσταση στις επιδρομές τους, γιατί στράφηκαν στις εξερευνήσεις και την αποικιοκρατία.
Όμως, οι Έλληνες αποφάσισαν τώρα και αγωνίζονται για την ευσέβεια και την πατρίδα τους».
Ο αγώνας τους έχει, γι’ αυτό, την ευλογία του Θεού.

Δικαίωμα Αντίστασης στην τυραννική εξουσία

Ο Κων. Οικονόμος αναπτύσσει σειρά επιχειρημάτων κατά το Ευαγγέλιο για το δικαίωμα των Ελλήνων στην Επανάσταση. Υπακοή στην κρατική εξουσία δεν σημαίνει υποταγή στην ωμή βία. Η ηγεσία του κράτους των Τούρκων έπρεπε να προστατεύει τους υπηκόους, όχι να τους καταδυναστεύει αυθαίρετα. Η εξουσία είναι για το δίκαιο και όχι για την ασυδοσία της τυραννίας. Και σήμερα, αφού οι ευρωπαίοι μονάρχες δεν συμπαρίστανται, αλλά επιδιώκουν την τάξη των καθεστώτων αδικίας, οι Έλληνες καταφεύγουν στον Θεό και στη δύναμη των χεριών τους. Να περιφρονήσουν τον αντίπαλο με ελπίδα στη νίκη.

Χρέος των Ελλήνων ο εσωτερικός πόλεμος κατά των παθών και της διχόνοιας: Δικαιοσύνη!

Ο αγώνας, προτρέπει ο Δάσκαλος, να στραφεί κατά της φιλαυτίας και των παθών. Να επιδιώξουν οι Έλληνες έναν πολυμέτωπο αγώνα υπέρ της δικαιοσύνης και της αλήθειας. Έτσι, θα προσελκύσουν τη χάρη του Θεού. Αυτή θα φέρει τη νίκη, όχι μόνο τα όπλα. Εκπλήσσει η εκτενής αναφορά σε πολλές εφαρμογές δικαιοσύνης, όπως εμπνέει το Ευαγγέλιο. Δεν εξαιρούνται ούτε οι εχθροί τους αιχμάλωτοι, όταν αναγνωρίζουν το δίκαιο των Ελλήνων. Τους καλεί με δικαιοσύνη να ελευθερώσουν την Εκκλησία και την Ελλάδα, εξαίροντας έτσι τον θρησκευτικό και εθνικό χαρακτήρα της Επανάστασης. Κάνει, τέλος, έκκληση στους αδελφούς του αγωνιστές να μεγαλώσουν τα όρια της Ελλάδας σε στεριά και θάλασσα.
Έτσι, εύχεται οι γενναίοι Έλληνες να στήσουν τον Σταυρό στις Πύλες της Κωνσταντινούπολης. Με αυτή την προτροπή δείχνει ότι το όραμα των Ελλήνων ήταν η πρωτεύουσα της Ρωμιοσύνης και όχι η Αθήνα, που οι Μεγάλες Δυνάμεις, λόγω ανταγωνισμού, συμφερόντων και αρχαιοπληξίας, ονειρεύονταν.

† ΓΙΑΝΝΗΣ Μ. ΠOΥΓOΥΝΙΑΣ (1940-2024)

Ο Γιάννης Μ. Πουγούνιας (1940-2024), ο φιλόλογος, ο ποιητής του Αιγαίου και της Ρωμιοσύνης, ο θεατρικός συγγραφέας, ο μυθιστοριογράφος και ερμηνευτής της Γραφής μας αιφνιδίασε, γιατί μας έστειλε αργά το μήνυμα της αποδημίας του, για να μην τον κλαύσουμε πολύ ή μάλλον να γλυκάνουμε το θρήνο του μισεμού του στην Άνω Ιερουσαλήμ, της Βασιλείας της
Αγίας Τριάδας, πολύ ψηλότερα από την Παλαιστίνη των σφαγών και της τυραννίας.
Πράγματι, ο Γιάννης Πουγούνιας, αν κρατούσε ζωντανό το πνεύμα του, θα κατήγγειλε το έγκλημα σε βάρος του Παλαιστινιακού Λαού, όπως έπραξε στο παρελθόν και θα καλούσε όλ ους τους Έλληνες αγωνιστές της ελευθερίας να υπερασπιστούν την αξιοπρέπεια των ανθρώπων και τη δικαιοσύνη του Θεού.
Ο Γιάννης Πουγούνιας έφυγε από τη ζωή στις 10 Οκτωβρίου 2024 και κοιμήθηκε στο σπίτι του στην Κάλυμνο. Μερικές μέρες πριν είχε δυσκολίες έκτακτες και τον μετέφεραν στο νοσοκομείο. Βελτιώθηκε λίγο η κατάστασή του και τον επανέφεραν στο σπίτι του. Όμως επιδεινώθηκε και πάλι η υγεία του και σύντομα απεβίωσε. Τα τελευταία χρόνια ατόνησε η μνήμη του και περιορίστηκε η κίνησή του.
Ευχόμαστε ο Θεός να τον αναπαύει εν Χώρα Ζώντων, όπου ήθελε να φθάσει σε όλη του τη ζωή, γιατί αγωνιζόταν για μια
επίγεια Εκκλησία δικαιοσύνης και αγάπης και προσδοκούσε την ουράνια Βασιλεία του Πνεύματος, για την οποία ενσαρκώθηκε και αναστήθηκε ο Χριστός, ξαναδίνοντας ελπίδες βεβαιότατες στους ανθρώπους. Στους οικείους του εκφράζουμε τα εγκάρδια συλλυπητήριά μας και ευχόμαστε δύναμη και υπομονή από τον Θεό και, ας μας συγχωρέσουν, εκμυστηρευόμαστε τα κατά Χριστόν συγχαρητήριά μας, γιατί ο Γιάννης υπηρέτησε επάξια την παιδεία και διακόνησε με ζήλο τον πολιτισμό και το πνεύμα της Ορθοδοξίας.
Ο Γιάννης Πουγούνιας γεννήθηκε στην Κάλυμνο από χριστιανική οικογένεια. Έζησε την ιταλική κατοχή και εξέφρασε τα βιώματά του σε διηγήματά του και άλλες αφηγήσεις. Περιέγραψε κάποια περιστατικά του «Κρυφού Σχολειού» τωνΔωδεκανήσων. Σπούδασε Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Όμως μελετούσε με ζήλο και τη σοφία της Αγίας Γραφής και των πατέρων.
Απέκτησε μια ευλογημένη οικογένεια. Η γυναίκα του Ευαγγελία σπούδασε δασκάλα και μαθηματικός. Τα παιδιά του επαγγέλλονται τον πνευμονολόγο ιατρό ο Μιχάλης, την ιατρό επίσης η Καλλιόπη και την τοπογράφο-μηχανικό η Κατερίνα. Ο αδελφός του Ηλίας είναι, επίσης, ιατρός, χριστιανοδημοκράτης από τα φοιτητικά του χρόνια. Ο αδελφός και μακαριστός Γιάννης ήταν συνάδελφος και υπήρξαμε συμφοιτητές και καρδιακοί φίλοι. Με τίμησε με τη μακρόχρονη φιλία του από το 1959. Αγάπησε όμως πνευματικά, με ζήλο επαναστατικό την Χριστιανική Δημοκρατία, στην οποία αφιέρωσε, όπως και στους γονείς του, το τελευταίο βιβλίο του «Την επί του Όρους Ομιλία», ερμηνευτικό δοκίμιο: Γράφει στον πρόλογό του:
«Ήθελα εδώ να προσθέσω ότι στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών (1957-1962) δέθηκα με φιλία αδελφική με τον συμφοιτητή μου Αθανάσιο Κουρταλίδη, που με εγνώρισε με την Χριστιανική Δημοκρατία. Μαζί του παρακολουθούσαμε ομιλίες του Ν. Ψαρουδάκη στα Γραφεία της Χ.Δ., μαζί ήμασταν σε φοιτητικές εκδρομές και αποτελέσαμε ιδρυτικά στελέχη της Ε.Χ.Ο.Ν. (Ελληνική Χριστιανοδημοκρατική Οργάνωση Νέων). Ο αδελφός Α.Κ., αργότερα με βοήθησε στην έκδοση βιβλίου μου από τις Εκδόσεις «ΜΗΝΥΜΑ». Και σήμερα του εμπιστεύτηκα τη φροντίδα αυτού του βιβλίου. Τον ευχαριστώ αδελφικά», (2020, Αθήνα, 6.8). Στον ίδιο τόμο του αντιπροσφέρω ένα «επιλογικό σημείωμα», όπου προσθέτω και ελάχιστα για την προσωπικότητά του.

Το έργο του

Το έργο του, η προσφορά του είναι δύσκολο να περιγραφεί, γιατί προέχει η θερμότητα και το πνευματικό βάθος και η ιστορική συνείδηση της διδαχής του. Όμως θα επιχειρήσω μια σκιαγράφηση των δημοσιευμένων εργασιών του στην Αθήνα και στην Κάλυμνο, όπως μνημονεύονται στις σελίδες 229-230 του αναφερθέντος δοκιμίου του. Βιβλία Λογοτεχνικά, ποιοτικά και πεζά, Διδακτικά και Παιδαγωγικά, Ιστορικά, η σειρά «Καλυμνιάδα» (5 τόμοι) και η «Επί του Όρους Ομιλία». Θα ήθελα να αναφέρω επιλεκτικά χαρακτηριστικά έργα του: Ποιητική συλλογή «Η νέα γενεά των Ελλήνων» (1962), όπου τον εμπνέει το χριστιανοδημοκρατικό όραμα των νέων για μια κοινωνία δικαιοσύνης, με έντονη την επίδραση του Ν. Ψαρουδάκη, προέδρου της Χ. Δημοκρατίας.
«Μεγαλοβδομάδα της Ελλάδας, 1967-1974» (1984), όπου εκφράζει την ντροπή της δικτατορίας και τον καημό της ελευθερίας, από την Χούντα, που τον είχε απολύσει. Γι’ αυτό το έργο έγραψε ο μακαριστός πρωτ. Γεώργιος Μεταλληνός.
Συλλογή «Πολύπτυχο της Ρωμιοσύνης» (1997) με πρόλογο Στ. Παπαθεμελή. Σ’ αυτό το πλατύτατο και βιωματικό έργο ζει τους σπουδαιότερους τόπους της Ελλάδας και της Ρωμιοσύνης με ποιήματα αισχύλειου πατριωτισμού, καθώς και τις πιο εμβληματικές μορφές της Ρωμηοσύνης. Γράφει ο Στ. Παπαθεμελής: Ο Γιάννης Πουγούνιας-Αιγαίος επιχειρεί την ποιητική σύλληψη του θαύματος που ονομάζεται ελληνική διάρκεια. Η ποιητική σύνθεση του Πουγούνια είναι άσκηση πατριδογνωσίας και ανθρωπογνωσίας της Ρωμιοσύνης και καταλήγει εθνικής αυτογνωσίας. Μέγιστον μάθημα».
Από τα μυθιστορήματα μνημονεύω μόνο το: «Η ζωή και ο θάνατος του υπουργού Κομνηνού» (2003, εκδ. ΑΡΜΟΣ), ένα έργο πολιτικής και χριστιανικής σύνθεσης, που το χαρακτηρίζει μια σπάνια πρωτοτυπία. Έγραψε ένα τόμο για τους «Καλύμνιους Ιεράρχες» (1980), όπου φαίνεται η σχέση του με την Ορθόδοξη Εκκλησία και τον τόπο του.
Στο έργο του «Ρωμιοσύνη» η Μεγάλη Ιδέα του Γένους προσεγγίζει το πολιτικό πρόβλημα των Βαλκανίων, όπως φαίνεται από τον υπότιτλο: «Από την Ενωμένη Ευρώπη στη Συνομοσπονδία των Βαλκανικών λαών» (1995, εκδ. ΜΗΝΥΜΑ).
Εδώ προβάλλει μια νέα μεγάλη ιδέα της Ρωμιοσύνης ως συνδετικό κρίκο με τους λοιπούς βαλκανικούς λαούς σε αντιπαράθεση με την κεφαλαιοκρατική και ορθολογιστική τάση της Δύσης. Ο καθηγητής Νεοκλής Σαρρής στα εκτενή προλεγόμενά του «σ’ ένα μανιφέστο της οργής και της πίκρας», όπως λέει, εξετάζει την πολιτιστική και πολιτική πορεία των Ευρωπαϊκών Λαών και καταλήγει: «Οι λόγοι του Γιάννη Αιγαίου-Πουγούνια, ρομφαία δικαιοσύνης που τέμνει το γόρδιο δεσμό της εθνικής μας απραξίας.
Ως εγερτήριο στοχεύουν στην αφύπνιση όχι μόνο των ναρκωμένων ελληνικών συνειδήσεων αλλά και της ίδιας συνείδησης της Δύσης και ζητούν επίμονα να μετατραπούν σε πράξη».
Ο Γιάννης Πουγούνιας δημοσίευσε πλήθος διηγημάτων. Εξ άλλου στους πολυσέλιδους τόμους της «Καλυμνιάδας» (τόμος
Α΄ έως Ε΄) δημοσιεύονται πλήθος δοκιμίων για καλυμνιακά και μη θέματα καθώς και διηγημάτων. Όπως μου εμπιστευόταν, άφησε και πολλά αδημοσίευτα έργα, θεατρικά και άλλα. Μερικά μνημονεύει στο έργο του «Πολύπτυχα της Ρωμιοσύνης». Εξ άλλου, άφησε ανέκδοτη την ερμηνευτική εργασία του «Παραβολές του Κυρίου», που δεν μπόρεσε να δημοσιεύσει παρά την επιθυμία του.

Η επανάσταση της αγάπης

Θέλω να τελειώσω αυτή την κατάθεση ψυχής και φιλίας προς τον Γιάννη Πουγούνια με κάποιους λόγους του από την «Επί του Όρους Ομιλία»: «Η Ομιλία πάνω στο βουνό της Γαλιλαίας είναι η συγκεφαλαίωση και η βάση της ύλης Διδασκαλία του Θεανθρώπου. Είναι το Χριστιανικό Σύνταγμα. Οι λαοί για να κερδίσουν τα Συντάγματά τους, έχυσαν το αίμα τους σε σκληρές επαναστάσεις.
Το χριστιανικό όμως Σύνταγμα, που δόθηκε πάνω στο βουνό της Γαλιλαίας και γράφτηκε στις καρδιές μας με φλόγινα γράμματα, είναι το μόνο τέλειο Σύνταγμα, δοσμένο από το στόμα του Θεού, το οποίο θεμελιώνει τα δικαιώματα των ανθρώπων και του Λαού.
Το Σύνταγμα της μόνης αληθινής Επανάστασης, της Χριστιανικής» (σσ. 22-23) «Ο Ιησούς κηρύττει πιο πέρα από την ανοχή, την αγάπη προς του εχθρούς. Πέρα από την ανεξικακία, την ευεργεσία προς τους εχθρούς. Η αγάπη είναι η ουσία της Επανάστασή Του» (σ. 27)
«Η Επανάστασή μας ας αρχίσει… Η χρυσαυγή της Καινούργιας Ζωής γλυκοχαράζει…» (σ. 224)
Καλή συνάντηση και Ανάσταση, φίλε!

Ρωμιοσύνη!

Δεν είναι άλλη λέξη ομορφότερη!…
Ρωμαλέα λέξη κατακόκκινη!
μέσα της βροντούν τα τύμπανα και οι σάλπιγγες
και οι Ακάθιστοι Ύμνοι στην Υπέρμαχο Στρατηγό
για τα βυζαντινά νικητήρια και τα πορφυρογέννητα μεγαλεία,
αγκαλιασμένοι με τους Θούριους
για το βαλκανικό και πανανθρώπινο Όραμα του Ρήγα,
μαζί και με την ιαχή «Ελευθερία ή Θάνατος»
και το χουγιαχτό του Κολοκοτρώνη και του Μιαούλη
και τις βροντές στο Μεσολόγγι, στα Ψαρά και στο Αρκάδι,
από κοντά και η κλαγγή,
καθώς «ο Έλλην ξεσπαθώνει», αγκαλιά με τον Σέρβο
και τον Βούργαρο, στους βαλκανικούς θριάμβους,
και η κραυγή «Αέρα, α, α…» του Σαράντα,
με τα τραγούδια αντάμα της Αντίστασης
για τη «χιλιάκριβη τη Λευτεριά»!…
Γαλάζια μαυρομαντηλούσα λέξη, μέσα της φυλάει, αγίασμα,
όλο τον πόνο
από τις σκλαβιές,
από τις σφαγές.
από τις προσφυγιές.
του μαρτυρικού μας Γένους,
στο πρόσωπο της όλη η πονεμένη ευγένεια της βυζαντινής
Παναγιάς!
Ρωμιοσύνη η άγια και μαρτυρική Ορθοδοξία!
Είναι η αγία μεγαλομάρτυς η Πόλη μας,
η αγία μεγαλομάρτυς η Μικρασία μας,
η αγία μεγαλομάρτυς η Μακεδονία και Θράκη μας,
ο άγιος μεγαλομάρτυς ο Πόντος μας,
η αγία μεγαλομάρτυς η Κύπρος μας,
η αγία μεγαλομάρτυς η Βόρεια Ήπειρός μας
κι όλες οι άλλες βασανισμένες αδερφές, νησιά και χώρες
στο Αιγαίο μας και το Ιόνιο, μα και οι άλλες θυγατέρες
του Αίμου και της Μαύρης Θάλασσας και της καθ’ ημάς
Ανατολής…
Ρωμιοσύνη, η αληθινή Μεγάλη Ιδέα του Γένους,
Η Μάνα και η μόνη σώτειρα του Γένους των Ελλήνων!
Μα και ολάκερη η Οικουμένη
Μπορεί να γίνει, θα γίνει κάποτες.
Ρωμιοσύνη!…
Γ. Πουγούνια, 1997, Πολύπτυχο της Ρωμιοσύνης (πρόλ. Στ. Παπαθεμελής) Αθήναι εκδ. ΜΗΝΥΜΑ σσ. 12-3

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ 6.2.2025