Οι Χριστιανοί της Ανατολής. Από το 1821 στον εμφύλιο της Συρίας

Οι Χριστιανοί της Ανατολής. Από το 1821 στον εμφύλιο της Συρίας

του Κωνσταντίνου Μπλάθρα

Θα ακουστεί ίσως παράταιρο το ξεκίνημά μου, αλλά θέλω να σας πάω πίσω διακόσια τόσα χρόνια, στη Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση. Η Ελληνική Επανάσταση, μία από τις τρεις μεγάλες επαναστάσεις που συγκλόνισαν την Ευρώπη και κατ’ επέκτασιν ολόκληρο τον κόσμο –ανάμεσα στη Γαλλική και στη Ρώσικη, εννοώ– ανέτρεψε, όσον αφορά τα Βαλκάνια και την Ανατολή, που μας απασχολεί εδώ, ισορροπίες πέντε αιώνων της μετα-βυζαντινής εποχής στην περιοχή μας. Με την Άλωση της Πόλης, όπως γνωρίζουμε, αυτό που λέμε σήμερα Ανατολική Μεσόγειος ενοποιείται κάτω από ένα κράτος, το οποίο στηριζόταν θεσμικά εν μέρει στη βυζαντινή πολιτειακή κληρονομιά και εν μέρει στις πολιτικο-θρησκευτικές ισορροπίες και θεσμικές συνήθειες οι οποίες προέκυψαν μετά την αραβική κατάκτηση μεγάλου μέρους της Ανατολής. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ελληνιστική πολη-τική παράδοση, όπως μεταγγίστηκε στους Ρωμαίους και εμπεδώθηκε από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, επέζησε στο Χαλιφάτο των Ομμεϋαδών (Δαμασκός 661-750 μ.Χ.) και εν μέρει σε εκείνο των Αββασιδών (Βαγδάτη 750-1517 μ.Χ.), κληρονομώντας στους Οθωμανούς ό,τι είχε απομείνει από αυτήν την παράδοση. Η διά Προνομίων ανοχή των χριστιανικών κοινοτήτων (που ήταν ταυτόχρονα και εθνικές) από τον Μωάμεθ τον Πορθητή είχε τις ρίζες της σε αυτή τη βυζαντινή-ελληνιστική κληρονομιά – δι’ αντανακλάσεως έστω. Είχαν προηγηθεί τα Προνόμια στην πόλη της Ιερουσαλήμ, που δόθηκαν από τον Χαλίφη Ομάρ στον Πατριάρχη Σωφρόνιο, κατά την παράδοση της πόλης (638 μ.Χ.).
Η ανοχή, βέβαια, δεν σήμαινε πάντα την ειρηνική συνύπαρξη. Το σύστημα κλειστών κοινοτήτων –ένα είδος πρώιμου απαρτχάιντ, αν μπορούμε να μιλήσουμε με σημερινούς όρους– διασφάλιζε μεν την εσωτερική ανεξαρτησία και την επιβίωση των χριστιανικών κοινοτήτων, δεν απέτρεψε δε ούτε βιαιότητες ούτε τη συρρίκνωση μέσα στο χρόνο των κοινοτήτων αυτών, καθώς με την πάροδο του χρόνου αυτή η θεσμική κληρονομιά θόλωνε. Ο βασικός λόγος, κατά τη γνώμη μου, είναι κάτι που σήμερα το σπρώχνουμε κάτω από το χαλί, αλλά που σε αυτές τις ιστορικές πραγματικότητες ήταν φανερό: Η κοινότητα των πιστών (του Ισλάμ) και οι χριστιανικές κοινότητες δεν διαφορίζονταν μόνο ως προς την πίστη, αλλά και ως προς την πολιτική έκφραση της πίστης αυτής. Το μεν Ισλάμ είχε οικοδομήσει ήδη από την εποχή του Προφήτη μια πολιτική παράδοση ξίφους και υποταγής, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, στις δε χριστιανικές κοινότητες υπήρχε –υπάρχει ακόμα– ζωντανή η βυζαντινο-ελληνιστική παράδοση του Βασιλέως, που κυβερνά με το νόμο του Χριστού.1 Στις δε χριστιανικές κοινότητες που για ιστορικο-δογματικούς λόγους απομακρύνθηκαν από το Ορθόδοξο Βυζάντιο,2 (Συριακές-Αραμαϊκές, Αρμενικές ή Κοπτικές) υπάρχει επίσης, ώς σήμερα, η έγνοια της εθνοτικής-γλωσσικής επιβίωσης, αίτημα ντε φάκτο πολιτικό. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον θρησκευτικο-πολιτικό, όσο και αν θεσμικά οργανωνόταν κάποτε ένα πλαίσιο ανοχής, η σύγκρουση διαφορετικών θρησκευτικο-πολιτικών αντιλήψεων και παραδόσεων ήταν αναπόφευκτη.
Ξαναγυρίζω στην Ελληνική Επανάσταση, η οποία, κατά πρώτον, έφερε στο προσκήνιο αυτή την κρυμμένη, ένεκα της δυνάμεως των Κατακτητών και της θεσμικής «προστασίας», αντιπαράθεση: Οι Χριστιανοί διεκδικούσαν, για πρώτη φορά με τέτοια μεγάλη ένταση –είχαν προηγηθεί και άλλοι ξεσηκωμοί, θυμίζω, όχι μόνο στην Ελλάδα– την πολιτική τους ανεξαρτησία, με βάση, αρχικά τουλάχιστον, τη βυζαντινή (ρωμαϊκή) πολιτική παράδοση που ανέφερα. Θυμηθείτε το γνωστό «για του Χριστού την πίστη την αγία…» κι επίσης την κεφαλίδα του ελληνικού Συντάγματος «Εις το όνομα της Αγίας και Υπερουσίου Τριάδος…», κεφαλίδα πρωτίστως πολιτική στα πολιτειακά συμφραζόμενα ενός Συντάγματος.3 Η Ελληνική Επανάσταση όμως δεν έφερε μόνον αυτό. Ήταν ταυτόχρονα και εθνική –και κοινωνική, φυσικά, αλλά δεν είναι του παρόντος– επανάσταση των Ελλήνων. Μάλιστα, ήταν η πρώτη εθνική επανάσταση στην Ευρώπη, κι αν σήμερα, μετά από δύο παγκόσμιους πολέμους, έχουμε την Ευρώπη των εθνών, το θεμέλιό της βρίσκεται στο Εικοσιένα. Έφερε, με άλλα λόγια, στο φως όχι μόνο την έως τότε κρυπτόμενη –αιματηρή κατά καιρούς– θρησκευτικο-πολιτική αντιπαράθεση Ισλάμ – Χριστιανών, αλλά και την ελληνική εθνοτική διεκδίκηση, αίτημα οπωσδήποτε νεωτερικό, που αφίσταται της ελληνορωμαϊκής πολιτικής παράδοσης που περιέγραψα πριν. Η ιστορική συνέχεια είναι γνωστή: Το ξύπνημα των εθνικών διεκδικήσεων μεταδόθηκε σαν πυρκαγιά σε χώρες της Λατινικής Αμερικής, στη Βαλκανική (Βούλγαροι, Σέρβοι), στην Ιταλία επίσης, στην ίδια την Τουρκία τέλος, προκαλώντας, μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τη διάλυση των Αυτοκρατοριών, όχι μόνο της Οθωμανικής αλλά και της Αυστροουγγρικής, με την ίδρυση ξεχωριστών εθνικών κρατών.4

Οι συνέπειες αυτών των εξελίξεων στις χριστιανικές κοινότητες της Ανατολής ήταν τραγικές. Οι Γενοκτονίες ήταν η δυναστική απάντηση στην επαναστατική φλόγα. Οι Αρμένιοι, οι Σύροι, οι Έλληνες πρωτίστως, πλήρωσαν ακριβό το τίμημα σ’ αυτή την πρόβα τζενεράλε για το μετέπειτα μακέλεμα των Εβραίων. Η Μικρασία, μετά την εντελώς ανόητη και αδόκητη ήττα του ελληνικού στρατού, εκκενώθηκε βίαια από τους Χριστιανούς. Τα γεγονότα είναι γνωστά: Οι χριστιανικοί θύλακες που απέμειναν, κυρίως στην Κωνσταντινούπολη και την περιοχή της Αντιόχειας,5 αντιμετώπισαν την αυξανόμενη –άλλοτε χωρίς προσχήματα, άλλοτε μασκαρεμένη σε «πολιτικές εκσυγχρονισμού» – καταπίεση. Με αποτέλεσμα, και αυτοί οι θύλακες σήμερα να κινδυνεύουν με ολοσχερή εξαφάνιση. Η ανάσα που έδωσε μια κάποια επιστροφή σε νεο-οθωμανικές πολιτικές επί Ερντογάν δεν ανέσχεσε το φυλλορρόημά τους. Επιπλέον, η αντιπαράθεση με τους Κούρδους, όσον αφορά στις κοινότητες των Συρορθοδόξων του Τουρ-Αμπτίν, ο συριακός εμφύλιος αλλά και οι φονικοί σεισμοί στην Αντιόχεια,6 ή το Κυπριακό, μερικές δεκαετίες πριν, στην περίπτωση της Κωνσταντινούπολης, έγιναν αφορμές για πογκρόμ και περαιτέρω συρρίκνωση των χριστιανικών κοινοτήτων.
Αν αφήσουμε την Τουρκία και πάμε νοτιότερα, στη Συρία, τον Λίβανο και την Παλαιστίνη, η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ (14 Μαΐου 1948) και οι πόλεμοι που ακολούθησαν –η εθνική αποκατάσταση των Εβραίων, τολμώ να πω, είναι κι αυτή ένα μακρινό μεν ιστορικά αλλά πολιτικά άμεσο αποτέλεσμα της Ελληνικής Επανάστασης–, είχαν ως συνέπεια τη δραματική μείωση του πληθυσμού των χριστιανικών κοινοτήτων, στην Παλαιστίνη αρχικά, στον Λίβανο και τη Συρία έπειτα. Έπειτα, η επέμβαση των ΗΠΑ στο Ιράκ (20 Μαρτίου 2003) και η ακόλουθη –ή πρωθύστερη– ανάπτυξη του ισλαμικού εξτρεμισμού έφεραν την έως εξαφάνισης πληθυσμιακή διαρροή των χριστιανικών κοινοτήτων. Φερ’ ειπείν στο Ιράκ, παρότι παραμένουν κάποιες χριστιανικές κοινότητες, η χριστιανική παρουσία έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Το ίδιο πιθανότατα θα συμβεί και σήμερα στο Ιράν, όπου επίσης επιβιώνουν χριστιανικές κοινότητες Νεστοριανών κυρίως. Το ίδιο καταλυτικός για τις χριστιανικές Εκκλησίες υπήρξε ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία (από τον Μάρτιο του 2011), όπου οι Χριστιανοί που απέμειναν, μετά το προσφυγικό κύμα, είναι λιγότεροι από τους μισούς.7
Κοντά στα άλλα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Χριστιανοί στις περιοχές αυτές, ήδη από τα χρόνια των Σταυροφοριών, αλλά σήμερα οπωσδήποτε πιο έντονα, είναι η ταύτισή τους στα μάτια των μουσουλμάνων συμπολιτών τους με τις αποικιοκρατικές πολιτικές της Δύσης. Ταύτιση που δεν έχει πάντοτε τεκμήρια στην πραγματικότητα, αν και σε κάποιες περιπτώσεις υπήρξε. Όπως σε αυτή της Αιγύπτου κυρίως, ή και στον Λίβανο εν μέρει, όπου Χριστιανοί –κάποιες από τις χριστιανικές κοινότητες, για να είμαστε ακριβείς– ντε φάκτο βρέθηκαν υπό τη γαλλική ή την αγγλική σημαία. Η διείσδυση ξένων χριστιανικών ιεραποστολών, άλλωστε, σε όλη την Ανατολή, από τον 18ο αιώνα κυρίως, είχαν και τον χαρακτήρα της αποικιοκρατικής διείσδυσης. Αλλά και η προστασία που μεγάλες Δυνάμεις πρόσφεραν στις χριστιανικές κοινότητες της περιοχής (Γάλλοι και Ρώσοι κυρίως), τον 19ο και τον 20ό αιώνα, είχε ως αποτέλεσμα την ακούσια ταύτιση των Χριστιανών με τις πολιτικές των μεγάλων Δυνάμεων στον Λεβάντε.

Ώς εδώ ακολουθήσαμε μια γραμμή ιστορική, σχετικά με τη μοίρα των Χριστιανών της Ανατολής. Περιττό νομίζω να τονίσω ότι η περιοχή αυτή είναι όχι μόνο η κοιτίδα της ανθρωπότητας, των πόλεων, των μεγάλων κρατικών μορφωμάτων, αλλά και του πολιτισμού, της ανάπτυξης της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της αμπελουργίας ακόμα, αλλά είναι και κοιτίδα του Χριστιανισμού.8 Όχι μόνο η Ιερουσαλήμ, αλλά και η Δαμασκός και η Αντιόχεια και η Αλεξάνδρεια και η Βηρυτός και τα Βόστρα και η Νινευΐ, η Έφεσος, η Νίκαια, η Άγκυρα, η Καισάρεια, η Κωνσταντινούπολη η ίδια, είναι οι πόλεις όπου διαμορφώθηκε η Εκκλησία, η θεολογία και οι θεσμοί της. Καθημερινά διαβάζουμε για αυτούς τους τόπους στα Συναξάρια των αγίων της Εκκλησίας μας. Εδώ επίσης, στην Αίγυπτο, τη Συρία, την Παλαιστίνη, άνθισε το κίνημα του μοναχισμού από τον 4ο αιώνα. Οι γλώσσες που μιλήθηκαν και μιλούνται, όπως τα Συριακά-Αραμαϊκά, είναι γλώσσες της αρχαίας Χριστιανοσύνης. Πράγμα που σημαίνει ότι οι Χριστιανοί σε αυτά τα μέρη βρίσκονται στον τόπο τους. «Είμαστε ένα αναπόσπαστο συστατικό αυτού του έθνους, και είμαστε εδώ για να μείνουμε».9 «Είμαστε οι γιοι της Συρίας»,10 όπως το έχει διατυπώσει ο νυν Πατριάρχης Αντιοχείας κ. Ιωάννης Ι΄. Οι Χριστιανοί εδώ, μάλιστα, είναι οι αρχαιότεροι κάτοικοι της περιοχής. Οι Άραβες και οι Οθωμανοί τούς βρήκαν εδώ ερχόμενοι. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, όπως στην περιβόητη μάχη στον ποταμό Γιαρμούκ (636 μ.Χ.), με την ιστορική ήττα του στρατού τού Αυτοκράτορα Ηρακλείου από τους Άραβες, με την οποία οι Άραβες κέρδισαν τη Συρία, οι Χριστιανοί πολέμησαν στο πλευρό των Αράβων – ένεκα των αδικιών που υφίσταντο από την απομακρυσμένη Κωνσταντινούπολη, πράγμα που εκείνοι αναγνώρισαν με την παραχώρηση θρησκευτικής ελευθερίας στους Χριστιανούς, έστω κι αν αυτή εν καιρώ φαλκιδεύτηκε, για τους θρησκευτικο-πολιτικούς λόγους που περιέγραψα πριν.

Εμείς, δυστυχώς, παραμένουμε όχι μόνο άπραγοι, αλλά και ανίκανοι να εννοήσουμε το ιστορικό βάρος της απομείωσης στις μέρες μας, σε βαθμό εξαφάνισης, των Χριστιανών της Ανατολής στις από είκοσι αιώνες ιστορικές κοιτίδες τους. Η Ελληνική Πολιτεία, μπλεγμένη στις αντινομίες της από την ίδρυσή της, αλλά και στραμμένη με την πλάτη στην Ανατολή, λες και η Ελλάδα συγγενεύει με το Βέλγιο και την Ολλανδία, είναι ανίκανη, ίσως και ανίσχυρη, να δώσει ένα χέρι βοηθείας. Το πιο απογοητευτικό όμως είναι ότι και η Εκκλησία, δέσμια της ελλαδικής μας εσωστρέφειας, μοιάζει να μην αντιλαμβάνεται τη σημασία αυτής της καταστροφής. Δεν θα επεκταθώ. Προσώρας, μου αρκεί η ευαγγελική αισιοδοξία του Πατριάρχη της Ανατολής κ. Ιωάννη, ο οποίος, εν όψει των Χριστουγέννων του 2024 και μέσα στο χάος των αλλαγών στη χώρα του, τη Συρία, δήλωσε: «Ως Εκκλησία βαθιά ριζωμένη στη Μέση Ανατολή, θα εργαστούμε για να συνεχίσουμε την πορεία της στην υπηρεσία της ανθρωπότητας και στη διάδοση της ειρήνης και της αρμονίας μεταξύ των ανθρώπων σε μια χώρα που κυβερνάται από το νόμο και το έργο των δημοκρατικών θεσμών».11

Η Εκκλησία εγγυητής δημοκρατικών θεσμών σε χώρες που η Δημοκρατία μοιάζει με χίμαιρα; Η Εκκλησία εθναρχούσα, θα έλεγα με όρους που καταλαβαίνουμε καλύτερα. Ή ο επίσκοπος προστάτης της πατρίδας, όπως το λέει ο Μέγας Βασίλειος. Αφήνοντας το θέμα σε εκκρεμότητα, συνειδητοποιώντας και τη δική μου αδυναμία να απαντήσω στο ερώτημα τι δέον γενέσθαι, αισθάνομαι βαθύτερα αυτό που κάποτε σημείωνε ο Φώτης Κόντογλου, πονεμένο παιδί κι αυτός της Ανατολής: «Το πώς γεννήθηκα στα μέρη της Ασίας, τό ’χω για πράμα βλογημένο και δοξάζω τον Θεό για δαύτο. Μ’ όλα ταύτα, βρεθήκανε ανθρώποι κακοί και κακογεννημένοι, ψυχές φτωχές, να γυρίσουνε το καύχημά μου σε κατηγόρια. Θέλανε ν’ αρνηστώ τη μάννα μου την Ασία, σε καιρό που αυτοί θρεφόντανε από το πλούτος της καρδιάς μου και παίρνανε χαρά κ’ ελπίδα από τη φλέβα π’ ανάβλυζε από τη βαθειά ρίζα μου»12 – θυμηθείτε πώς οι Ελλαδίτες έλεγαν τους Μικρασιάτες «τουρκόσπορους», την ίδια στιγμή που αρδεύονταν η Ελλάδα πνευματικά από τον πολιτισμό των ανθρώπων αυτών.
Τουλάχιστον, στην αδυναμία μας να κάνουμε κάτι –αν και η «λογία» είναι αρχαία χριστιανική πρακτική, υποχρέωση απέναντι στους εμπερίστατους αδελφούς–, ας συνειδητοποιήσουμε έστω ότι με τους ανθρώπους αυτούς, με τους Χριστιανούς της Ανατολής, είμαστε μία Ποίμνη ενός Ποιμένος. Τα πάθη και τα σύγχρονα μαρτύριά τους είναι, πρέπει να είναι, και δικά μας.
Κωνσταντίνος Μπλάθρας

Σημειώσεις:
1. Όσους σκανδαλίζει η παρατήρηση, ας σκεφτούν την καθ’ ημέραν έναρξη του Όρθρου, όπου λέγονται το γνωστό «Σῶσον, Κύριε, τὸν λαόν σου, καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοῖς βασιλεῦσι κ.λπ.» και το τροπάριο «Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως, τῇ ἐπωνύμῳ σου καινῇ πολιτείᾳ, τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ὁ Θεός, εὔφρανον ἐν τῇ δυνάμει σου τοὺς πιστοὺς βασιλεῖς ἡμῶν, νίκας χορηγῶν αὐτοῖς κατὰ τῶν πολεμίων, τὴν συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σήν, ὅπλον εἰρήνης, ἀήττητον τρόπαιον». Περιγράφεται εδώ σαφέστατα το ρωμαϊκό πολιτικό ιδεώδες, μάλιστα της εποχής του Ηρακλείου.
2. Οι Ανατολικές λεγόμενες Εκκλησίες αποσχίστηκαν από τον κύριο κορμό των Ορθοδόξων Εκκλησιών μετά τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας, το 451 μ.Χ.
3. Καθόλου λάθος δεν διάβασε ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ την είδηση για την Ελληνική Επανάσταση, τον Μάρτιο του 1821, κηρύσσοντας σφαγές και διώξεις Χριστιανών –όχι μόνον Ελλήνων– καθ’ όλη την επικράτειά του. «Η Υψηλή Πύλη, φοβούμενη ότι οι Ελληνορθόδοξοι της Συρίας θα συμμετείχαν στην Ελληνική Επανάσταση, τους διέταξε να αφοπλιστούν. Στην Ιερουσαλήμ, ο ελληνικός χριστιανικός πληθυσμός της πόλης, ο οποίος εκτιμάται ότι αποτελούσε το 20% του συνόλου της πόλης, αναγκάστηκε από τις οθωμανικές αρχές να παραδώσει τα όπλα του, να φορέσει μαύρα και να βοηθήσει στη βελτίωση των οχυρώσεων της πόλης. Τα ελληνορθόδοξα προσκυνήματα, όπως το Μοναστήρι της Παναγίας του Μπαλαμάντ, που βρίσκεται νότια της πόλης της Τρίπολης στον Λίβανο, υπέστησαν επιθέσεις και βανδαλισμούς, που ανάγκασαν τους μοναχούς να τα εγκαταλείψουν μέχρι το 1830. Ούτε ο Ελληνορθόδοξος Πατριάρχης Αντιοχείας ήταν ασφαλής, καθώς δόθηκε εντολή να δολοφονηθεί, αλλά οι τοπικοί αξιωματούχοι δεν κατάφεραν να εκτελέσουν την εντολή» («Χριστιανική», φ. 1165, 20 Μαρτίου 2025).
4. Η φλόγα αυτή μεταδόθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και στις Αποικίες, με τον αντι-αποικιακό Αγώνα, όπου, καθόλου τυχαίο, η Κύπρος έπαιξε ηγετικό ρόλο. Μακρινός απόηχος αυτής της πυρκαγιάς που άναψε το 1821 είναι και ο γιουγκοσλαβικός εμφύλιος και το κίνημα σήμερα των Κούρδων σε Τουρκία, Συρία, Ιράκ, Ιράν.
5. Εδώ θα πρέπει να προσθέσουμε και τον θύλακα των Συρο-Ορθοδόξων στο Τουρ-Αμπτίν, γύρω από τις πόλεις Μάρντιν και Μίντγιατ, περίπου στις παρυφές της αρχαίας Νινευΐ.
6. Στην Αντιόχεια, στον σεισμό του 2023, κατέρρευσε η Μητρόπολη (η παλιά Πατριαρχική Καθέδρα) των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, και μέχρι σήμερα, κατά την παλιά οθωμανική πρακτική, δεν έχει εκδοθεί οικοδομική άδεια εκ νέου ανέγερσής της.
7. «Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στη Σουέιντα (Συρία) είναι πόλεμος αφανισμού» (Μητροπολίτης Βόσρας, «Χριστιανική», φ. 1172, 24 Ιουλίου 2025).
8. «Χαίρε Αίγυπτε πιστή, χαίρε Λιβύη οσία, χαίρε Θηβαΐς εκλεκτή, χαίρε πας τόπος και πόλις και χώρα, η τους πολίτας θρέψασα, της Βασιλείας των ουρανών» (Στιχηρό του εσπερινού του Σαββάτου της Τυρινής).
9. «Χριστιανική», φ. 1171, 26 Ιουνίου 20025.
10. «Χριστιανική», φ. 1160, 9 Ιανουαρίου 20025.
11. «Χριστιανική», φ. 1159, 12 Δεκεμβρίου 20024.
12. Φώτη Κόντογλου, Το Αϊβαλί η πατρίδα μου, εκδ. «Αστήρ», Αθήναι 1962, σ. 9.

Απόσπασμα από την εισήγηση «Οι Χριστιανοί της Ανατολής», στην εκδήλωση του «Αντιφώνου» με θέμα «Σύγχρονοι διωγμοί των Χριστιανών», στο πλαίσιο της «Έκθεσης Χριστιανικού Βιβλίου», στο Ξενοδοχείο «Κάραβελ», στις 8 Μαρτίου 2026. Η φωτογραφία του Πατριαρχεἰου Αντιοχείας από τη Δαμασκό.  

Κεφάλαιο και Αγορά, ο διαρκής Αντίχριστος

Κεφάλαιο και Αγορά, ο διαρκής Αντίχριστος

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ» ΣΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ- ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΠΛΑΘΡΑ

____ ο ____

Το θέμα μας είναι η καινοφανής θεότητα της αγοράς. Μπορώ να το πω και πιο λαϊκά, όπως θα το έλεγε ο αείμνηστος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, σε μια πασίγνωστη αποστροφή των λόγων του, λέγοντας ότι «η πλουτοκρατία ήτο και θα είναι ο διαρκής Αντίχριστος». Γιατί, όταν μιλάμε για μια καινοφανή θρησκεία, μιλάμε για μια αντιστροφή του ευαγγελικού μηνύματος. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, μιλάμε για την πλήρη αντιστροφή του ευαγγελικού μηνύματος: του Σταυρού και της Αναστάσεως. Άρα, μιλάμε για τον Αντίχριστο.

Ο φίλος Θανάσης Παπαθανασίου θυμάμαι ότι είχε κάνει κάποτε ένα μικρό σημειωματάκι, τότε που είχε πεθάνει ο αείμνηστος Θανάσης Βέγγος, σχετικά με την ατάκα του «Αντίχριστοι!». Θυμάστε που ο Θανάσης Βέγγος, πολλές φορές, στη ρύμη του λόγου του, έλεγε: «Αντίχριστοι!». Δεν ήταν ιδίωμα, βέβαια, μόνο του Θανάση Βέγγου, παρ’ ό,τι ο διπλανός εδώ Θανάσης διαπίστωσε ότι ήταν εκτός κειμένου και εκτός σεναρίου ατάκα που αυτοσχεδίαζε ο ηθοποιός, προφανώς δασκαλεμένη από τα πατρώα και μητρικά δόγματα, με το γάλα της μάνας του. Θεωρείται αντίχριστο ο,τιδήποτε είναι αντίθετο στο Ευαγγέλιο, σ’ αυτό που γνωρίζουμε ως ήθος ευαγγελικό. Η ατάκα, να προσθέσω, αυτή χρησιμοποιείται και από άλλους ηθοποιούς, στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο. Θα σας πω μια σκηνή από μια ταινία του Νίκου Τσιφόρου, «Ο λεφτάς»: στους ρόλους ο Φέρμας και ο Διανέλλος, δύο αναγνωρίσιμοι λαϊκοί τύποι του παλιού σινεμά. Ο Διανέλλος είναι δικηγόρος και ο Φέρμας ένας μπατίρης που παίρνει ξαφνικά μια κληρονομιά. Τι γίνεται όμως; Η κληρονομιά αυτή ανήκει σε μεγάλο μέρος της στον επιστήθιο φίλο του, αλλά κατά έναν περίεργο κύκλο της τύχης και της σεναριακής φαντασίας του Τσιφόρου έφτασε στα χέρια του. Ρωτάει, λοιπόν, ο μπατίρης τον δικηγόρο: «Και θα πάρω εγώ τα λεφτά του φίλου μου;». Ο δικηγόρος απαντά: «Μα, έτσι είναι ο νόμος». Και πετάει μάγκικα τη φοβερή ευαγγελική ατάκα ο Φέρμας: «Να τον βράσω εγώ το νόμο». Αφού είναι άδικο, να βράσω εγώ το νόμο!

 

Μιλάμε για τον Καπιταλισμό

 

Μιλάμε για τη θεότητα της αγοράς. Στην πραγματικότητα, μιλάμε για αυτόν καθ’ εαυτόν τον Καπιταλισμό. Και μη μας φοβίζουν οι λέξεις. Έτσι έχουν τα πράγματα. Από την εποχή που ιδρύθηκε η Τράπεζα της Αγγλίας, το 1694, στη δύση του 17ου αιώνα και στην αυγή του 18ου. Αυτό το σύστημα που βλέπουμε εμείς σήμερα, που με καθυστέρηση ερχόμαστε σε επαφή εμείς σήμερα, ως αρχαϊκή πολιτεία – γιατί η Ελλάδα μέχρι προχθές ήταν μια αρχαϊκή πολιτεία και οι Έλληνες ήταν, στην πραγματικότητα, τουλάχιστον οι παππούδες μας, αρχαίοι Έλληνες ακόμα. Ζούσαν δηλαδή στη νοοτροπία μιας άλλης πραγματικότητας, μιας άλλης εποχής από τη σύγχρονη. Αυτό, λοιπόν, με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή σήμερα, η Αγορά, στην πραγματικότητα είναι ο γυμνός Καπιταλισμός. Δηλαδή, Καπιταλισμός –Κεφαλαιοκρατία, κατά το ελληνικόν–, το λέει η λέξη, είναι η συγκέντρωση του Κεφαλαίου, το οποίο διατίθεται επί τόκω, και μάλιστα ικανώ τόκω, για να χρησιμοποιηθεί με σκοπό την οικονομική, και όχι μόνο, επέκταση, για επενδύσεις, όπως ακούμε να λέγεται συνήθως.

Στη συγκεκριμένη ιστορική περίπτωση, με την ίδρυση της Τράπεζας της Αγγλίας, ο Βασιλιάς δανείστηκε από τους τραπεζίτες, από τους κεφαλαιούχους, για να χρηματοδοτήσει τις εκστρατείες του στις Αποικίες και όλες τις χρυσοφόρες επεκτάσεις της Αυτοκρατορίας. Οι οποίες επεκτάσεις, όπως ξέρετε, γίνονταν με τη μορφή Εταιρείας. Στις Ινδίες, η Μεγάλη Βρετανία είχε ιδρύσει μια Εταιρεία, την «Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών», μέσω της οποίας κατείχε την Ινδία και το Πακιστάν σήμερα και η οποία Εταιρεία ήταν η αιχμή του δόρατος της αποικιοκρατίας. Δηλαδή της υποδούλωσης, δηλαδή της εκμετάλλευσης, της αδικίας, ενός νόμου που δεν είναι δίκαιος.

Πάνω σε αυτή τη βάση ιδρύθηκε ο σύγχρονος κόσμος, η βιομηχανική επανάσταση, που ήρθε μετά, ή μάλλον απ’ εκείνες τις ημέρες και λίγο μετά, η αποικιοκρατική επέκταση κ.λπ. Που δεν ήταν, βέβαια, πρωτότυπο εφεύρημα των Βρετανών του 17ου αιώνα. Είχε προηγηθεί, ας μην ξεχνάμε, πάλι χάριν κεφαλαίων και τόκων, η περιβόητη και πολυθρήνητη Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1204, που έγινε ακριβώς επειδή οι Βενετσιάνοι «Έμποροι των Εθνών», για να θυμηθώ πάλι τον Σκιαθίτη γέροντα, ήθελαν να πάρουν τα λεφτά τους με τόκο πίσω. Όσα κεφάλαια είχαν δώσει ν’ αρματωθούν και να μισθωθούν τα πλοία που έφεραν τους Σταυροφόρους μέχρι την Πόλη. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Πάνω σ’ αυτή τη λογική, σ’ αυτό το μοντέλο, του Κεφαλαίου και της λεηλασίας μέσω του τόκου, στηρίζεται αυτό που ξέρουμε σήμερα ως σύγχρονο Καπιταλισμό ή Αγορά ή Φιλελευθερισμό, και πάει λέγοντας. Που είναι πάντοτε επεκτατικός, αποικιοκρατικός, πάντοτε έχει ως βάση του την εκμετάλλευση και πολύ λίγο νοιάζεται αν στο πέρασμά του καταστρέφονται ζωές, λαοί, κοινότητες, Ήπειροι ολόκληροι, η Γη ολόκληρη, που κινδυνεύει αυτή τη στιγμή να ισοπεδωθεί, να ερημοποιηθεί, σ’ αυτή τη λογική της επέκτασης του Κεφαλαίου διά του τόκου. Δηλαδή, με το να εκμεταλλευτούμε ασύδοτα κάθε παραμικρό πόρο των ανθρώπων και της Γης, ακόμα κι αν καταστρέφουμε την ίδια τη Γη, την ύπαρξή της. Πολύ περισσότερο, βέβαια, καταστρέφουμε την ύπαρξη του ανθρώπου. Ξεπουλάμε την ψυχή του στον Μαμωνά.

 

Στροφή στη δουλοπαροικία

 

Τις τελευταίες δεκαετίες, στη δύση του 20ού αιώνα μέχρι λίγο πριν τη δεύτερη δεκαετία του 21ου, το παγκοσμιοποιημένο πλέον Κεφάλαιο, ανεξάρτητο –φαινομενικά τουλάχιστον– και ασύδοτο, σταδιακά ισχυρότερο δυναστικά από όλα τα βασίλεια της Γης, διογκώθηκε αποθησαυρίζοντας κάθε σταλαγματιά του δημόσιου και ιδιωτικού πλούτου και επενδύοντας χρήμα στο χρήμα, ακόμα και στο εικονικό χρήμα, με το Χρηματιστήριο, τα ανεμοδάνεια, τα «φαντς» και όλα τα λοιπά. Η κρίση του 2008 έφερε την κατάρρευση αυτού του χρυσού πυρετού της παγκόσμιας επέκτασης, προς ζημίαν όχι του Κεφαλαίου προφανώς, αλλά του υλικού ακόμα και του άυλου δημόσιου και ιδιωτικού πλούτου που λεηλατήθηκε ανηλεώς, σε μια λεηλασία που, τηρουμένων των αναλογιών, προσομοιάζει στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης, οκτώ αιώνες πριν.

Σήμερα, όπως διάβαζα με την ευκαιρία αυτής της εκδήλωσης, υπάρχει μια αντιστροφή. Ενώ τις προηγούμενες δεκαετίες είχαμε μια διόγκωση της αγοράς του χρήματος, και αυτό που λέμε κεφάλαιο και τόκος γινόταν με βάση το ίδιο το χρήμα (εικονικό εν πολλοίς), σήμερα υπάρχει μια αντιστροφή, θα τη λέγαμε αντιστροφή ρεαλισμού. Η επέκταση και ο δανεισμός γίνονται με βάση εμπράγματες αξίες. Θα έλεγα ότι αυτή τη στροφή την είδαμε, και ίσως να ήταν και η πρώτη πολύ φανερή και πολύ χτυπητή τέτοια συνθήκη, στην περίπτωση του ελληνικού Μνημονίου, όπου τι; Η Ελλάδα του 2010 δανείστηκε όχι έναντι κεφαλαίων, αλλά έναντι εμπράγματου ενεχύρου. Αυτή τη στιγμή ολόκληρη η χώρα είναι ενεχυριασμένη, όπως ξέρετε, για 99 χρόνια. Δηλαδή, εμείς δεν θα ζήσουμε για να δούμε την αποπληρωμή του χρέους, το οποίο εν τω μεταξύ έχει πολλαπλασιαστεί μετά από τις χρεωστικές συνθήκες των αλλεπάλληλων Μνημονίων, ενώ υποτίθεται ότι χρεωθήκαμε για να το απομειώσουμε. Σήμερα, για να συντομεύω, γίνεται μια ρεαλιστική στροφή του Κεφαλαίου στις εμπράγματες αξίες, το οποίο είναι μάλλον πιο επικίνδυνο από ό,τι ήταν η προηγούμενη φάση του. Βλέπετε τη διαπραγμάτευση που γίνεται σήμερα για την Ουκρανία, όπου οι ισχυροί νοιάζονται όχι για την ύπαρξη της ίδιας της χώρας ή τους ανθρώπους που σκοτώνονται αδίκως εκεί, κατά χιλιάδες δυστυχώς, αλλά για τις σπάνιες γαίες, για τα μέταλλα και τα καύσιμα που παρέχει η Ουκρανία και για τα υλικά ζωτικά αγαθά – μην ξεχνάμε ότι η Ουκρανία είναι ένας τεράστιος σιτοβολώνας, εκτός των άλλων.

Γι’ αυτό σας λέω ότι αυτή η στροφή του Κεφαλαίου προς εμπράγματες αξίες (να ενεχυριάζονται εμπράγματες αξίες, μαζί και οι άνθρωποι που τις παράγουν, όπως η Ελλάδα το 2010) είναι πιο επικίνδυνη. Γιατί όλοι είμαστε ενεχυριασμένοι αυτή τη στιγμή, όχι μόνο η χώρα, τα ακίνητά της, οι πλουτοπαραγωγικές πηγές της, αλλά και εμείς ως εργαζόμενοι, είμαστε αυτή τη στιγμή δουλοπάροικοι ενός χρέους το οποίο, στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται να ξεπληρωθεί ποτέ. Αυτή η στροφή μοιάζει ολοένα και περισσότερο με επιστροφή στην εποχή της απροκάλυπτης αποικιοκρατίας του Κεφαλαίου, των ισχυρών Δυνάμεων, που ήδη έχουν ξεθηκαρώσει τα πυρηνικά τους σπαθιά. Επιστροφή, δυστυχώς, σε έναν 18ο αιώνα δουλοπαροικίας, στο δίκαιο του ισχυρού, που στις μέρες μας κατ’ ευφημισμόν και πονηρά ονομάζεται «Φιλελευθερισμός».

 

Κωνσταντίνος Μπλάθρας

 

Από την εισαγωγή στην εκδήλωση της «Χριστιανικής» στη Μητρόπολη Περιστερίου, με θέμα: «Οι Χριστιανοί ενώπιον της καινοφανούς θεότητας των αγορών και των αξιών / αξιώσεών της», στις 11 Νοεμβρίου 2025

Χριστιανική 20 Νοεμβρίου 2025.

Από την εκδήλωση στο Περιστέρι

Από την εκδήλωση στο Περιστέρι

Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 11 Νοεμβρίου η εκδήλωση της «Χριστιανικής», σε συνεργασία με τη Μητρόπολη Περιστερίου, με θέμα: «Οι Χριστιανοί ενώπιον της καινοφανούς θεότητας της Αγοράς και των αξιών / αξιώσεών της». Η εκδήλωση έγινε στην αίθουσα εκδηλώσεων του Επισκοπείου Περιστερίου, στο ισόγειο του Μεγάρου, όπου βρίσκεται επίσης το παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Ήταν ιδιαίτερη μάλιστα η ευλογία, καθώς η εκδήλωση έγινε στα προεόρτια της γιορτής του μεγάλου αυτού αγίου και διδασκάλου και για τον λόγο αυτό στην είσοδο εκτίθονταν και μας υποδέχονταν τα ιερά λείψανα που φυλάσσονται στο Επισκοπείο. Η εκδήλωση συγκέντρωσε το ενδιαφέρον αναγνωστών και φίλων της εφημερίδας μας, αλλά και κατοίκων της περιοχής.

Στην εκδήλωση μίλησαν, κατά τη σειρά που έλαβαν τον λόγο, ο Κώστας Καμαριάρης, τέως Αντιπρόεδρος της Χριστιανικής Δημοκρατίας, καλλιτέχνης του Θεάτρου Σκιών και συγγραφέας, ο Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, αναπληρωτής καθηγητής στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας και διευθυντής του περιοδικού «Σύναξη», και ο π. Ευάγγελος Παπανικολάου, ιερέας, θεολόγος, ιατρός και συγγραφέας. Την εκδήλωση προλόγισε ο πρόεδρος του Κινήματος Χριστιανικής Δημοκρατίας Γιάννης Ζερβός, ο οποίος μίλησε για την πνευματική ρίζα της οικονομικής εκμετάλλευσης (βλέπε διπλανές στήλες), και συντόνισε ο Κωνσταντίνος Μπλάθρας, διευθυντής της εφημερίδας μας.

Ο Μητροπολίτης Περιστερίου κ. Γρηγόριος, καλωσορίζοντας τους ομιλητές, αναφέρθηκε στην από τα φοιτητικά του χρόνια γνωριμία με αρκετούς από τους παρευρισκομένους και θύμισε ότι η εκδήλωση, σε συνεργασία με τη Μητρόπολη, εντάσσεται στον κύκλο διαλόγου, συζητήσεων και συναντήσεων που επιχειρείται στον χώρο εκδηλώσεων του Επισκοπείου.

Συγκεκριμένα, ο  Σεβασμιώτατος είπε: «Σας καλωσορίζω στους χώρους του Επισκοπείου της Ιεράς Μητροπόλεως Περιστερίου, ένας χώρος που έγινε χώρος διαλόγου, συζητήσεων, συναντήσεων. Χαίρομαι που και η σημερινή εκδήλωση που οργανώνει η Χριστιανική εντάσσεται μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο. Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος για έναν επιπλέον λόγο, γιατί είδα και φίλους παλαιούς, π. Ευάγγελε, τους οποίους είχα συναντήσει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, πριν από περίπου σαράντα χρόνια. Στα φοιτητικά μας χρόνια. Λόγω τού ότι εγώ απουσίασα στο εξωτερικό, χάσαμε λίγο την επαφή και χαίρομαι τώρα που ξανανταμώνουμε και με αφορμή αυτή την εκδήλωση. Σήμερα, λοιπόν, η εκδήλωση της εφημερίδας “Χριστιανική”, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Περιστερίου, θα παρουσιάσει το θέμα το τόσο ενδιαφέρον, το οποίο ήλκυσε και πιστούς από εδώ, από την τοπική μας Εκκλησία. Δεν θέλω να πω ή να προσθέσω κάτι άλλο. Απλώς θα σας καλωσορίσω και να σας πω ότι συμπληρώνω μόλις τέσσερα χρόνια ως επίσκοπος εδώ στη Μητρόπολη Περιστερίου. Οπότε στο τέλος θα υπάρχει και ένα κέρασμα για όλους. Να είστε όλοι καλά».

Εκ των οργανωτών, ο Κων. Μπλάθρας έκανε μια μικρή εισαγωγή στο θέμα, δίνοντας ένα ιστορικό διάγραμμα αυτού που ονομάζουμε Καπιταλισμό / Κεφαλαιοκρατία, από τον 18ο αιώνα έως σήμερα. Στη συνέχεια, ο Κ. Καμαριάρης μίλησε για το θέμα της Αγοράς, για τον «πραγματισμό και τη χρησιμοθηρία» της, με αναφορά σε κείμενα του Νικολάι Μπερδιάγιεφ και του Χρήστου Γιανναρά: «Η Αγορά έχει πράγματα. Και ο Πραγματισμός είναι πλέον μια φιλοσοφία, όπου τα πάντα αξίζουν αν είναι χρήσιμα. Εκεί επέμενε ο Χρήστος Γιανναράς στα άρθρα του, αλλά με το δικό του λεξιλόγιο και τη δική του νοητική και φιλοσοφική προσέγγιση». Θυμίζοντας στη συνέχεια την αποστροφή του Μπερδιάγιεφ από το βιβλίο του «Πέντε στοχασμοί περί υπάρξεως», ότι «το πρόσωπο είναι η εικόνα και η ομοίωση του Θεού μέσα στον άνθρωπο», ο ομιλητής στάθηκε στο γεγονός ότι η Αγορά αγνοεί το πρόσωπο: «Τώρα στην Αγορά δεν συμμετέχεις. Είσαι απλώς ένας αριθμός. Σε βάζουν μέτοχο στο Χρηματιστήριο ή ως μια κάρτα που είναι πιστωμένη και πληρώνεις λογαριασμούς και τίποτα άλλο. Η Αγορά κάνει τους ανθρώπους από πρόσωπα αριθμούς, αντικείμενα, πράγματα, χρήσιμα ή άχρηστα. Χρήσιμα λιγώτερο ή περισσότερο, λιγώτερο ή περισσότερο άχρηστα». Κατέληξε δε λέγοντας: «η θεολογία του προσώπου είναι μια κομβική θεώρηση ως αντιμετώπιση του προβλήματος της Αγοράς, των συλλογικοτήτων που είναι ψευδείς. Διότι και στη δική μας παράδοση [υπάρχουν συλλογικότητες] με τον Κοινοτισμό, ο οποίος προέρχεται όμως από την ενοριακή ζωή. Στην ενορία συναντούμε σύνολο ανθρώπων όχι ως μάζα και όχι ως απρόσωπη κατάσταση πραγμάτων, αντικειμένων. Αυτό, μόνο η Εκκλησία μπορεί με τον μυστηριακό της τρόπο να το μεταδώσει. Αλλά βέβαια, και εδώ είναι το θέμα, στην ελληνική κατάσταση που βρισκόμαστε, στη νεοελληνική ζωή, στην κρίση την οποία διερχόμαστε και που είναι πάρα πολύ διαλυτική και μας υποβαθμίζει, είναι όλα πάρα πολύ δύσκολα».

Ο Θανάσης Παπαθανασίου ξεκίνησε τη δική του παρέμβαση, κατά τον τίτλο της εκδήλωσης, που ονομάζει την Αγορά «καινοφανή θεότητα», ξεχωρίζοντάς τα από το «πέλαγος των βιβλικών και πατερικών αναφορών», όπως είπε, με δύο χωρία του Αποστόλου Παύλου, όπου ο Απόστολος ξεχωρίζει από τα άλλα παραπτώματα την πλεονεξία και την ονομάζει ειδωλολατρεία: «τὴν πλεονεξίαν, ἥτις ἐστίν εἰδωλολατρία» (Κολ. 3:5) και: «πλεονέκτης ὅς ἐστιν εἰδωλολάτρης». Εξήγησε δε ότι «αίφνης αυτά τα, ας το πούμε, ηθικά παραπτώματα, στην περίπτωση της πλεονεξίας [ο Παύλος] βάζει έναν προσδιορισμό θρησκειολογικό. Ότι αποτελεί λατρεία άλλου θεού». Στη συνέχεια, για το θέμα της αδικίας αναφέρθηκε σε όσα λέει ο άγιος Νικόδημος σχετικά, ότι «όποιος έχει αποκτήσει περιουσία με αδικίες δεν συγχωρείται απλώς με το να μετανιώσει. Ακόμα και αν μετά τη διάπραξη αυτής της αδικίας, δηλαδή της εκμετάλλευσης, βαπτιστεί. Ο άγιος Νικόδημος λέει ότι στην περίπτωση αυτή πρέπει να αποκατασταθεί η δικαιοσύνη. Πρέπει να επιστραφούν τα αρπαγέντα. Και ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός λέει ότι, αν έχουμε έναν εκμεταλλευτή, ακόμα και αν τον συγχωρέσουν όλοι οι πνευματικοί και όλοι οι ιερείς και όλοι οι επίσκοποι και όλοι οι πατριάρχες, ασυγχώρητος μένει εάν δεν τον συγχωρήσει αυτός που αδικήθηκε, είτε ο αδικηθείς είναι ορθόδοξος Χριστιανός είτε δυτικός Χριστιανός είτε Εβραίος. Αρκεί το ότι είναι αδικημένος». Οι Πατέρες επίσης, πριν τους κοινωνιολόγους, με σαφήνεια λένε: «Δεν είναι θέλημα Θεού η ταξική διάρθρωση της κοινωνίας, η αδικία που παράγεται. Σταμάτα να παράγεις αδικία και μη χρησιμοποιείς την ελεημοσύνη ως άλλοθι». Ο κ. Παπαθανασίου αναφέρθηκε στη συνέχεια στα βασικά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού, καθώς, όπως είπε, «η θεολογία μας πρέπει να αναμετρηθεί με το σήμερα».

Τέλος, ο π. Ευάγγελος Παπανικολάου, κάνοντας μια βαθύτερη ανάλυση της ιστορίας του προφήτη Ιωνά, από την Παλαιά Διαθήκη, εξήγησε ότι το αμάρτημα των Νινευϊτών ήταν ακριβώς η πλεονεξία.

Χριστιανική 20 Νοεμβρίου 2025

ΦΩΤΟ [Από τ’  αριστερά] : Θανάσης Παπαθανασίου, Κωνσταντίνος Μπλάθρας, Κώστας Καμαριάρης, π. Ευάγγελος Παπανικολάου

 

 

Ιερά Μονή Σινά: Αποκαλυπτικές πληροφορίες για τη σημασία και την ιστορία της υπό το φως των τελευταίων εξελίξεων

Ιερά Μονή Σινά: Αποκαλυπτικές πληροφορίες για τη σημασία και την ιστορία της υπό το φως των τελευταίων εξελίξεων
  • ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ

Στη διαδικτυακή συζήτηση που οργάνωσε η εφημερίδα μας “Χριστιανική” τη Δευτέρα 1η Οκτωβρίου στις 8.30 μμ για την Ιερά Μονή Σινά και μεταδόθηκε μέσω του καναλιού της εφημερίδας στο youtube μετείχαν ο κ. Μάρκος Μπόλαρης, ο οποίος κατά τη θητεία του στο Υπουργείο Εξωτερικών είχε εργασθεί για την κατοχύρωση της Ιεράς Μονής και ο διευθυντής της «Χ» Κωνσταντίνος Μπλάθρας. Παρενέβησαν ο π. Ευάγγελος Παπανικολάου και στη συνέχεια άλλοι αδελφοί και φίλοι.

Κατά τη συζήτηση αναδείχθηκαν στοιχεία άγνωστα στο ευρύ κοινό για το ιδιαίτερο καθεστώς της Ιεράς Μονής με την ιστορία των δέκα πέντε αιώνων, η οποία ήταν νομικό πρόσωπο διεθνούς δικαίου πριν ακόμα συσταθεί το ελληνικό κράτος, αφού είχε εμπορικό στόλο με πλοία που ταξίδευαν με σημαία δική της και είχαν φτάσει μέχρι την Καλκούτα της Ινδίας, όπου μέχρι σήμερα υπάρχει μετόχι της με ορθόδοξο νεκροταφείο. Αυτά και άλλα πολλά απνέδειξαν ο Μάρκος Μπόλαρης και οι άλλοι που μετείχαν στην εξαιρετικά ενημερωτική και αποκαλυπτική αυτή συζήτηση.

Επισημάνθηκε η γνωστή απόπειρα εμπορευματοποίησης του χώρου με τον υπερτουρισμό με τη μετατροπή του μοναστηριού ουσιαστικά σε μουσείο και την απαράδεκτη στάση της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία συνέπραττε στην κατεύθυνηση αυτή, όπως ήδη από τον Ιούνιο είχε επισημάνει στη σχετική ανακοίνωσή της η Χριστιανική Δημοκρατία.

Αναδείχθηκαν και πτυχές των τελευταίων θλιβερών εξελίξεων, με την ευχή η ενότητα να αποκατασταθεί και οι Πατέρες με τον νέο Ηγούμενο να κατοχυρώσουν τη συνέχεια της Μονής και ιδίως τη διεθνή νομική της προσωπικότητα.

00:00:00- 00:02:33 Εισαγωγικά από τον Κωνσταντίνο Μπλάθρα

00:02:33-00:15:00 π. Ευάγγελος Παπανικολάου

00:15:00-00:52:32 Μάρκος Μπόλαρης

00:52:32-01:12:28 Κωνσταντίνος Μπλάθρας

01:12:28-01:16:36 Μάρκος Μπόλαρης

Ακολούθησε συζήτηση.

 

 

 

 

ΠΑΠΑ-ΓΙΩΡΓΗΣ ΧΙΩΤΑΚΗΣ: Οἱ παράδες καὶ ἡ πανούκλα

ΠΑΠΑ-ΓΙΩΡΓΗΣ ΧΙΩΤΑΚΗΣ: Οἱ παράδες καὶ ἡ πανούκλα

Πᾶνε σχεδὸν δέκα χρόνια ἀπὸ τὶς 21 Φεβρουαρίου 2016, ἀπὸ τὴν κοίμηση τοῦ παπὰ-Γιώργη Χιωτάκη, παλαιότατου καὶ ἱδρυτικοῦ μέλους τοῦ Κινήματος τῆς Χριστιανικῆς Δημοκρατίας. Ἑνὸς ξωμάχου παπᾶ, στὴν ἄγονη καὶ κρημνώδη περιοχὴ τῶν Σφακίων. Πλὴν εὔχυμη καὶ καρποφόρος ἦταν ἡ ἐκκλησιαστικὴ διακονία του στὰ ὄρη καὶ τὰ χωριὰ τῆς νότιας Κρήτης. Μπορεῖ σήμερα νὰ ἔχουμε γίνει κι ἐμεῖς τουρίστες τοῦ τόπου μας, ἀφοῦ σὰν τουρίστες καὶ ὄχι ὡς ντόπιοι –κάτοικοι-μέλη τῶν ἁπανταχοῦ κοινοτήτων δηλαδή, καλλιεργητές, δουλευτές, παραγωγοὶ καὶ ὅ,τι ἄλλο, φύλακες τῆς γῆς μας–, χαζοτουρίστες κι ἐμεῖς, περιεργαζόμαστε «ὀμορφιὲς» τάχα, ἀντὶ νὰ ζοῦμε στὶς ὀμορφιὲς ποὺ μᾶς χαρίστηκαν. Ἀλλὰ ὑπῆρξαν –καὶ ὑπάρχουν εὐτυχῶς ἀκόμα– ψυχὲς ριζωμένες στὴ «μαύρη πέτρα ὁλόχρυση καὶ τὸ ξερὸ χορτάρι» τῆς ἑλληνικῆς γῆς, ἅγιες ψυχές, ὅπως ὁ μακαριστὸς παπὰ-Γιώργης, ποὺ μένουν ἐλεύθεροι μέσ’ στὴν ἀντάρα τοῦ κόσμου – ποὺ μέρα τὴ μέρα ἀνταριάζει περ’σσότερο.
Τὸ θαυμαστὸ μάλιστα εἶναι πὼς μέσ’ στὴ ζαλάδα τοῦ ἴντερνετ βρίσκει καμιὰ φορὰ κανεὶς κάτι χειροποίητα σουβενὶρ τοῦ παπᾶ μας, τοῦ παπᾶ-Γιώργη, ὅπως αὐτό:

«Ἰδιοκτησία καὶ κλοπὴ ἓν καὶ τὸ αὐτό»

Ὁ παπὰ-Γιώργης Χιωτάκης ἔλεγε συχνὰ δύο φράσεις ποὺ οἱ περισσότεροι ἀπὸ ἐμᾶς εἶναι πολὺ δύσκολο νὰ κατανοήσουμε:
«−Ἀπὸ αὐτὰ ποὺ βγάζεις, παιδί μου, νὰ ξέρεις ὅτι τουλάχιστον τὰ μισὰ δὲν σοῦ ἀνήκουν.
Καὶ
−Ἰδιοκτησία καὶ κλοπή, ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἀδίκημα».
Οἱ δύο παραπάνω φράσεις ἦταν ὁδηγὸς στὴ δική του ζωή, γι’ αὐτὸ καὶ περνοῦσε μεγάλη στεναχώρια κάθε φορὰ ποὺ ἔβλεπε ἀνθρώπους συγγενεῖς, οἰκογένειες καὶ συγχωριανοὺς νὰ τσακώνονται γιὰ κτηματικὲς ἢ οἰκονομικὲς διαφορές, ποὺ γιὰ ἐκεῖνον ἦταν ἀσήμαντες μπροστὰ στὴν εἰρηνικὴ συνύπαρξή τους.
Σὲ μιὰ τέτοια οἰκονομικὴ διένεξη ἔτυχε νὰ εἶναι παρών, τὴ δεκαετία τοῦ ὀγδόντα, σὲ μιὰ ἀναπτυγμένη τουριστικὰ περιοχή, καί, ἀφοῦ προσπάθησε νὰ κατευνάσει τὰ πνεύματα καὶ εἶδε πὼς δὲν μποροῦσε κάτι νὰ καταφέρει, γύρισε καὶ εἶπε στοὺς παρόντες:
«Ἂν σᾶς εἶχε μπέψει, μωρέ, ὁ Θεὸς πανούκλα, ἐμπόριε νὰ γλιτώσετε οἱ μισοί. Ἀλλὰ σᾶς ἔμπεψε παράδες καὶ δὲν γλιτώνει κανένας σας»!

«Μποῦρδες δηλαδή»!

Ὡς χριστιανός, βαθειὰ πιστός, τί ἄλλο; Κομμουνιστὴς ἦταν ὁ παππούλης. Κι ἂν ψάξει κανείς, θὰ βρεῖ θησαυρισμένα στὸ διαδίκτυο κι ἄλλα πιπερᾶτα καὶ ἁλμυρά, ἀπ’ αὐτὰ ποὺ πάντα μᾶς κερνοῦσε ὁ σοφὸς παπὰ-Γιώργης:
«Τρέμω αὐτοὺς ποὺ φοροῦν γραβάτα καὶ τοὺς σιχαίνομαι. Τὰ λαχεῖα καὶ τὸ Χρηματιστήριο αὐτοὶ τὰ κάνανε. Αὐτοὶ ποὺ δουλώνουν σήμερα τὴν κοινωνία ἔχουν οὗλοι τρία διπλώματα Πανεπιστημίου. Νὰ πᾶνε τὰ διπλώματα ὅπου ἔχει ἀποχωρητήριο καὶ νὰ τὰ πετάξουν».
Κάτι τέτοιες κουβέντες, εἶναι ἀλήθεια, μόνο ἕνας Κόντογλου θὰ τὶς λογάριαζε γιὰ ἐπίσημες. Κι ὅμως, οἱ «κουζουλάδες» τοῦ παπὰ-Γιώργη Χιωτάκη μιὰ χαρὰ ἀποστομώνουν κάτι χαζο-καθηγητᾶδες-πολιτευτές ἢ ψευτο-Εὐρωπαίους τοῦ σήμερα: Φαντᾶρο «θέλησαν νὰ μὲ στείλουν στὴν Κορέα νὰ πολεμήσω. Τοὺς ρώτησα, γιατί νὰ πάω στὴν ἄκρη τοῦ κόσμου νὰ πολεμήσω; Ἐπειδὴ τὰ σύνορα τῆς Ἑλλάδας φτάνουν μακριά, μοῦ ἀπάντησαν. Μποῦρδες δηλαδή»!
Ἁγιασμένο τὸ στόμα σου καὶ αἰωνία σου ἡ μνήμη, παπὰ-Γιώργη. Νἄχουμε τὴν εὐχή σου!

Γιὰ τὴν ἀντιγραφή: Κ. Μ.

ΦΩΤΟ: Ο Παπα-Γιώργης με τον άγιο Πορφύριο

Οι ευθύνες της ιθύνουσας τάξης για τον όλεθρο των Μνημονίων

Οι ευθύνες της ιθύνουσας τάξης για τον όλεθρο των Μνημονίων

  • ΜΑΪΟΣ 2010-ΙΟΥΛΙΟΣ 2015- ΙΟΥΝΙΟΣ 2025. Τα μνημόνια δεν έφυγαν ποτέ.

  • ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΤΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ

Στην εκδήλωση της “Χριστιανικής” της 18ης Ιουνίου για την επιβολή των Μνημονίων στην Ελλάδα αναδείχθηκαν οι τεράστιες ευθύνες της ιθύνουσας τάξης της χώρας για την πρωτοφανή συρρίκνωση της εθνικής κυριαρχίας και του εθνικού εισοδήματος και την υποθήκευσή της, με την επιβολή των Μνημονίων και του πλαισίου των εφαρμοστικών τους νόμων, και επαχθών δεσεμεύσεων επί δεκαετίες. Με συνέπειες που ενδεχομένως να καταστούν μη αναστρέψιμες. Επισημανθηκαν και οι παθογένειες της ΕΕ και της Ευρωζώνης, όπως και οι δυσμενείς συνέπειες της εισαγωγής του Ευρώ ως σκληρού νομίσματος, όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για οικονομίες ισχυρές όπως της Γαλλίας και της Ιταλίας, οι οποίες μέχρι τότε βάσιζαν την ανάπτυξή τους στην σταδιακή υποτίμηση και διολίσθηση του νομίσματός τους. Ταυτόχρονα όμως, επισημάνθηκε ότι ούτε τα περιθώρια που προσφέρει το υπάρχον πλαίσιο έχουν εξαντληθεί, για την προστασία του εθνικού συμφέροντος. Ιδίως με την αμφισβήτηση ως επαχθούς του χρέους που έχει φορτωθεί στους Έλληνες. Για την εξυπρέτηση του οποίου σταδιακά εκποιείται η περιουσία του Δημοσίου και αφαιμάσσονται φορολογικά τα εισοδήματα των Ελλήνων πολιτών.  Details

Το Σινά καπνίζει ακόμα

Το Σινά καπνίζει ακόμα

  • «HELLINIKON» ΦΑΝΤΑΣΙOΠΛΗΞΙΑ ΚΑΙ H ΑΡΧOΝΤΙΑ TOY ΕΛΛΗΝΙΚOY

Του Κωνσταντίνου Μπλάθρα

«Το Μοναστήρι τούτο του Σινά», σημειώνει στο ταξίδι του ο Νίκος Καζαντζάκης, «είναι ένα ψυχικό θάμα. Μέσα σε αγριότατην έρημο, ανάμεσα σε αρπαχτικές, αλλόθρησκες, αλλόγλωσσες φυλές, γύρα από ένα πηγάδι νερό, δεκατέσσερεις αιώνες τώρα υψώνεται σα φρούριο το Μοναστήρι τούτο κι αντιστέκεται στις φυσικές κι ανθρώπινες δυνάμεις που το πολιορκούν» (Ταξιδεύοντας, Το Σινά). Η επική αυτή περιγραφή από έναν ταξιδευτή της γλώσσας και των τόπων μας, σχεδόν έναν αιώνα πριν (1927), ίσως να λέει ακόμα κάτι στον σημερινό Έλληνα, μπορεί και σαν μακρινή ανάμνηση του εαυτού του. Το ψυχικό όμως «θάμα», για τους πολλούς, ίσως δεν λέει τίποτα, έτσι όπως η ζωή μας φτώχυνε από «οράματα και θάματα». «Νιώθω ένα δέος μπροστά του, σ’ αυτή την τόλμη της απόφασης που τον κρατάει στην απαρηγόρητη έρημο, σ’ αυτό το άλμα που αψηφάει τα καθιερωμένα μέτρα της ζωής», γράφει για τον συνταξιδιώτη του Σιναΐτη μοναχό πάτερ Δαμιανό, δυο γενιές μετά, ο Χρήστος Γιανναράς, κατά το προσκύνημά του στη Μονή, «που αναπαύεται στην πέτρινη κοιλάδα, την Ουάδι Ελ Δερ, σαν μέσα σε ανθρώπινη παλάμη» (Πείνα και δίψα). Ή μήπως θεία καταλλαγή; Κι όντως, σαν από άλλο κόσμο, μέσα στο ρούφουλα της Ιστορίας, που απειλεί να καταπνίξει το «σα φρούριο Μοναστήρι», ακούγεται σήμερα η ολιγόλογη δήλωση του ενενηντάχρονου Ηγούμενου Δαμιανού μέσα στη σαρωτική αυτή κρίση: «Παρακαλώ θερμά κάθε χριστιανό που η ψυχή του πάλλεται αντικρίζοντας το Παλλάδιο αυτό της πίστεώς μας και του γένους μας, να αναπέμψει θερμή προσευχή στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο Οποίος εμφανίστηκε και βάδισε στο Σινά κατά την περίοδο της Παλαιάς Διαθήκης, ώστε με τις ευχές της Αγίας Μεγαλομάρτυρος και Πανσόφου Αικατερίνης, της προστάτιδός μας, να περισκέπη ο Τριαδικός Θεός την Ιερά Μονή μας από κάθε ενάντια επιβουλή, και από αυτή τη δύσκολη υπόθεση να προκύψουν ευλογίες τόσο για τη Μονή μας όσο και για την Αίγυπτο και την Ελλάδα μας» (orthodoxianewsagency.gr).
Αυτό το «μας» στο τέλος, που κατά την αλληλουχία των λέξεων κολλάει και στο «Αίγυπτό μας», μοιάζει να ακούγεται στα αυτιά μας σαν έκρηξη τορπίλης ή αστεροειδούς ή πυραύλου από ντρον που τρύπωσε αθέατο στον ατάραχο, σε ψέματα αναπαυμένο εδώ και δεκαετίες ύπνο μας, που μοιάζει με θάνατο έτσι που χωρίς ονείρατα μας έχει πλακώσει. Ξεκινώ έτσι αυτό το κείμενο, που δεν είναι ιστορικό ή φιλολογικό ή ταξιδιωτικό, αλλά πρωτίστως πολιτικό. Η κρίση γύρω από τη Μονή Σινά, η τελεσιδικήσασα απόφαση του Αιγυπτιακού Δικαστηρίου υπέρ της έγκλησης των φανατικών «Αδελφών Μουσουλμάνων», ο χειρισμός της από την ελληνική και την αιγυπτιακή κυβέρνηση, αλλά μαζί και η δική μας στάση στο άκουσμα των γεγονότων, καταγράφουν ένα όριο του κόσμου μας. Ένα χωρίς επιστροφή ίσως όριο της σοβούσας κρίσης των πατρίδων μας. Της Ανατολής. Που είναι σύγχρονα και της Δύσης. Ας πούμε, πόσο μουσουλμάνοι είναι οι «Αδελφοί Μουσουλμάνοι», όργανα, όπως έχει αποδειχθεί, αλλότριων από την Αίγυπτο και την ανατολική ψυχή της γενικότερα δυνάμεων, όταν είναι γνωστό ότι στη Μονή φυλάσσεται το μοναδικό –το ξαναλέω– το μοναδικό γραπτό ιστορικό τεκμήριο του προφήτη τους Μωάμεθ, με την ιδιόγραφη υπογραφή του και των στενών φίλων και συνεργατών του –το ίδιο ιερά πρόσωπα για τους πιστούς του Ισλάμ–, που προστάζει το απαραβίαστο της Μονής και των μοναχών; Ειρήσθω εν παρόδω ότι το ίδιο αυτό έγγραφο προστάζει κιόλας το απαραβίαστο των τόπων λατρείας των Χριστιανών εν γένει από τους πιστούς του Κορανίου. Το πόσο αυτά ίσχυσαν στην Ιστορία το ξέρουμε δα. Πολύ λιγότερο φαίνεται να ισχύουν για τους «Αδελφούς Μουσουλμάνους» και τον πάτρωνά τους Ταγίπ Ερντογάν. Έχουμε άρα εδώ Μουσουλμάνους, ή ένα εκτόπλασμα, δυτικής μάλιστα έμπνευσης –και χρηματοδότησης–, που χρησιμοποιεί «το λάδι της θρησκείας για πολεμικούς σκοπούς», όπως είπε κάποτε ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος; Την αρχή, βέβαια, για να είμαστε δίκαιοι, την έκαναν παλαιότεροι και σύγχρονοι «Σταυροφόροι», στην πραγματικότητα Κουρσάροι και Σταυρωτήδες.
Αλλ’ ας αφήσουμε τους άλλους, για να έρθουμε στα δικά μας. Θα συμφωνήσουμε, νομίζω, ότι οι χειρισμοί της ελληνικής κυβέρνησης ήταν τουλάχιστον ατυχείς – αν δεν συμβαίνει κάτι άλλο πιο σοβαρό και βρώμικο κάτω από το τραπέζι. Αυτό το τελευταίο το σημειώνω ως κρατούμενο λόγω του περίφημου δημοσιεύματος της 2ας Ιουνίου, της ιταλικής Corriere della Serra, η οποία, επικαλούμενη πηγές του Βατικανού, παρακαλώ, μιλάει για κρυφή συμφωνία-ανταλλαγή του Σινά με την ενεργειακή σύνδεση Ελλάδας-Αιγύπτου, μεταξύ Μητσοτάκη και Σίσι. Το δημοσίευμα, μάλιστα, κλείνει με τη σχετλιαστική για την ελληνική κυβέρνηση φράση: «Και τι έγινε, αν ως αντάλλαγμα (της ενεργειακής συμφωνίας, εννοείται) πουληθεί λίγη Ιστορία»! Με δεδομένο ότι πηγή του δημοσιεύματος είναι το «Ποντιφικό Ινστιτούτο Εξωτερικών Ιεραποστολών» του Βατικανού και με πιθανότητα εδώ να ισχύει το «δρυός πεσούσης…», ας μην αποκλείσουμε το ενδεχόμενο να έχουν τα γραφόμενα απλώς σχετλιαστικό χαρακτήρα για μια χώρα και την κυβέρνησή της, η οποία δυστυχώς εδώ και μερικές δεκαετίες –όχι, δεν είναι μόνο ο Μητσοτάκης, παιδιά!– δυσφορεί στην υπεράσπιση ακόμα και των προφανέστερων εθνικών δικαίων. Το μότο αυτής της διακυβέρνησης, για να γίνω και εγώ λιγάκι σχετλιαστικός, είναι περίπου: «Εδώ είμαστε μέλος της Ευρώπης, με ανατολίτικες ιστορίες γι’ αγρίους θα ασχολούμαστε;» Αυτή η λογική, που είναι πολλοί, ας μην κρυβόμαστε, που τη συμμερίζονται πέραν των κυβερνήσεων, η λογική προσέτι της «σωστής πλευράς της Ιστορίας», η οποία αγνοεί, εννοείται, σκανδαλωδώς την Ιστορία, φαντασιώνεται μια Ελλάδα που συνορεύει με το Βέλγιο και που ψωνίζε(τα)ι στις Βρυξέλλες. Μια Ελλάδα «μικρή πλην τίμια», που βέβαια μόνο τίμια δεν είναι, αφού πρώτα και κύρια ψευδίζει τον εαυτό της. Αφήστε που, και να το ήθελε, όπως το θέλει μια μαυροκορδάτεια πολιτική παράδοση δύο αιώνες τώρα, δεν είναι καθόλου μικρή. Το Σινά είναι μια πρόσφατη –όχι η τελευταία, να είστε σίγουροι– απόδειξη περί τούτου.
Πέρα όμως από την κυβέρνηση και τις κυβερνήσεις αυτού τουλάχιστον του αιώνα, πολύ φοβάμαι ότι όλα αυτά είναι κομμάτι «ιστορίες γι’ αγρίους», για μια ικανή –κυρίαρχη μάλλον– μερίδα του ελληνικού λαού. Είναι πλέον μερικές γενιές που μας χωρίζουν από εκείνη του Καζαντζάκη ή του Γιανναρά, που έλεγα πριν, γενιές αλλαγμένες, καμιά φορά τόσο που τις κάνουν αγνώριστες. Κι είναι βέβαια φυσικό οι γενιές να βρίσκει η καθεμιά το δικό της πρόσωπο. Αυτό όμως που είναι παντελώς αφύσικο είναι να πετάς στα σκουπίδια χρυσούς πόρους ζωής, να «ρίχνεις τα άγια στα σκυλιά», όπως το λέει το Ευαγγέλιο, να πουλάς το πατρικό σου αρχοντικό για καθρεφτάκια και κορδέλες. Και σε τούτο, για να είμαστε κι εδώ ειλικρινείς, ευθύνες έχουν, καθοριστικές μοιάζουν, οι γενιές από του Καζαντζάκη ίσαμε του Γιανναρά που επένδυσαν πάνω σε μύθους, και φαντασιώσεις καμιά φορά, πως θα μπορούσαμε να πάρουμε τα βουνά μας στον ώμο και να μεταναστεύσουμε μαζί τους κάπου στην ειρηνευμένη (μέχρι πότε τάχα;), ευτυχισμένη και, το κυριώτερο, πλούσια μεσο-Ευρώπη, μακρυά από Τούρκους και άλλα ιστορικά τέρατα και αλώσεις κι όλους τους εφιάλτες που ταράζουν τον ήσυχο –σαν θάνατο– ύπνο μας. Τι γίνεται όμως με όσους θέλουν να παραμείνουμε ζωντανοί; Με όσους αγαπούν τα βουνά και τις θάλασσές μας στον τόπο τους; Και καλά, αυτοί ας πούμε πως είναι ονειροπαρμένοι. Τι γίνεται όμως, αδέλφια, όταν κάτι δουλειές όπως αυτή του Σινά (ή της Κύπρου ή της Κάσου ή της Κρήτης ή της Αγια-Σοφιάς) ή κάτι κανονιοφόροι που πάνε κι έρχονται στα νερά μας μαζί με μαύρα σύννεφα πολέμου που σκοτεινιάζουν τις ανέφελες μέρες σε καζίνα, πισίνες και παραλίες, που μας υπόσχεται το «Hellinikon», μας χαλούν τον ύπνο; Τι γίνεται όταν το ζωντανό σε πείσμα κάθε πρόβλεψής μας Ελληνικόν, τα σώψυχά μας δηλαδή, σκοντάφτουν και ματώνουν και μας χαλούν την ευρωπαϊκή μας (νεκρ)ησυχία;
Όπως υποσχέθηκα, το κείμενο αυτό είναι πολιτικό. Όλα αυτά δεν είναι λογοτεχνίες και φιλολογίες. Όλα αυτά είναι η κατ’ εξοχήν πολιτική. Που ανασταίνει πολιτείες θεμελιωμένες γερά στα βράχια της Ιστορίας, σαν τα πανύψηλα μουράγια της Μονής Σινά: «Σιχαίνουμαι τα τραγούδια, την τέχνη, τα βιβλία. Όλα μου φαίνονται ανούσια, χάρτινα. Είναι σα να πεινάς κι αντίς να σου δώσουν κρέας και ψωμί και κρασί, σου δίνουν τον κατάλογο τα φαγιά, κι εσύ τον μασάς σαν κατσίκα». Μ’ αυτήν την αποταγή, που, χωρίς να το ξέρει, πατά στο πρώτο σκαλί της «Κλίμακας» του αγίου Ιωάννη, του πιο φημισμένου Σιναΐτη, ξεκινά το ταξίδι του στην αυχμηρή έρημο του Σινά ο Καζαντζάκης. Το Ελληνικόν, φίλοι, ας το πάρουμε απόφαση πια, είναι μια διασταύρωση στη μέση της γης, στο κέντρο της Ιστορίας. Κι ακόμα κι αν αποκοιμηθούμε αποκαμωμένοι από ήττες και τη σκόνη και το καύμα των γεγονότων, ακόμα κι αν πασχίσουμε να ξύσουμε το πετσί μας για να γλυτώσουμε από το αίμα της καρδιάς μας, η χλαλοή και τα τόσα σούρτα φέρτα σ’ αυτό το πατρικό μας σταυροδρόμι οφείλουν να μας ξυπνήσουν. Το Σινά είναι τόσο κοντά που από την Ελλάδα φαίνεται με γυμνό μάτι. Αν σηκωθείς πρωινός κι ανέβεις στο καπνιζόμενο βουνό της Ιστορίας.

Χριστιανική 12 Ιουνίου 2025

Πέμπτη 12 Ιουνίου 2025- Φύλλο 1170

Πέμπτη 12 Ιουνίου 2025- Φύλλο 1170

«HELLINIKON» ΦΑΝΤΑΣΙOΠΛΗΞΙΑ ΚΑΙ H ΑΡΧOΝΤΙΑ TOY ΕΛΛΗΝΙΚOY

Το Σινά καπνίζει ακόμα

Κυκλοφορεῖ τὸ νέο φύλλο τῆς Πέμπτης 12ης Ιουνίου 2025 τῆς «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ». Στὸ κύριο ἄρθρο τῆς ἐφημερίδας μὲ τὸν τὸν παραπάνω τίτλο, δημοσιεύεται άρθρο του Κωνσταντίνου Μπλάθρα όπου τονίζονται μετξύ άλλων τα εξής:

«Αλλ’ ας αφήσουμε τους άλλους, για να έρθουμε στα δικά μας. Θα συμφωνήσουμε, νομίζω, ότι οι χειρισμοί της ελληνικής κυβέρνησης ήταν τουλάχιστον ατυχείς – αν δεν συμβαίνει κάτι άλλο πιο σοβαρό και βρώμικο κάτω από το τραπέζι. Αυτό το τελευταίο το σημειώνω ως κρατούμενο λόγω του περίφημου δημοσιεύματος της 2ας Ιουνίου, της ιταλικής Corriere della Serra, η οποία, επικαλούμενη πηγές του Βατικανού παρακαλώ, μιλάει για κρυφή συμφωνία-ανταλλαγή του Σινά με την ενεργειακή σύνδεση Ελλάδας-Αιγύπτου, μεταξύ Μητσοτάκη και Σίσι. Το δημοσίευμα, μάλιστα, κλείνει με τη εξευτελιστική για την ελληνική κυβέρνηση φράση: «Και τι έγινε, αν ως αντάλλαγμα (της ενεργειακής συμφωνίας, εννοείται) πουληθεί λίγη Ιστορία».

Ολόκληρο το κύριο άρθρο εδώ

Γραφτείτε συνδρομητές

ΤΑ ΠΛΗΡΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Details

Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος, μιὰ Τραγωδία τοῦ Θάνου Κωτσόπουλου

Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος, μιὰ Τραγωδία τοῦ Θάνου Κωτσόπουλου

-Του Κωνσταντίνου Μπλάθρα-

Πασχίζοντας νὰ βάλω σὲ τάξη αὐτὴ τὴν ἄνοιξη τὸ σπίτι μου, ποὺ πῆρε νὰ μοιάζει περισσότερο μὲ σπηλαιοαποθήκη παρὰ μὲ κατοικία, ἔπεφτα ἐδῶ κι ἐκεῖ πάνω σὲ τριμμένα λείψανα, ἀποτσίγαρα τοῦ παρελθόντος. Μερικὰ σὰν τὰ φάσματα ἀνεξαγόρευτης ἁμαρτίας, πού, καθὼς λένε πνευματικοί, τριβελίζουν καὶ στὸν Ἅδη ἀκόμα τὸ νοῦ τοῦ κριματισμένου.
Ἀνάμεσά τους, ἕνα φτενό, κόκκινο βιβλίο, ποὺ ἐπιγράφεται «Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος. Τραγωδία», τυπωμένο στὴν Ἀθήνα τὸ 1980, γραμμένο ἀπὸ τὸν μακαρίτη πιὰ ἠθοποιὸ καὶ
δάσκαλό μας Θᾶνο Κωτσόπουλο.
Κι ὅπως σίμωνε ἡ μέρα τῆς Ἁλώσεως, ἡ πικρίζουσα τοῦ Μαγιοῦ τὶς γλυκύτατες μέρες, μοῦ φάνηκε αὐτὴ ἡ ἀνάδυση ἀπὸ τὶς στοῖβες τῶν σκονισμένων βιβλίων σὰν εἰκόνα φασματοσκόπιου ἀνεξαγόρευτης μνήμης:

«Μπροστά μας εἶν’ ἐδῶ τῶν Χριστιανῶν

τὸ κράτος κ’ ἡ τρανή τους Βασιλεύουσα,

ποὺ λένε, πὼς ὁρίζουνε τὸν κόσμο».

Εἶναι ὁ Μωάμεθ ποὺ μιλάει κι ἀνοίγει τὴν πρώτη πράξη:

«Μὰ κόσμο ποιό; Τῶν ἄθλιων Χριστιανῶν!
Πού, πρὶν διακόσια χρόνια, αὐτοὶ οἱ ἴδιοι
πατήσανε τὴν ἱερή τους Πόλη,
τὸ κάστρο τῆς θρησκείας τους! Καὶ βάψαν
τὰ χέρια τους μὲ αἷμα τῶν ἀδερφῶν τους! […]
Τῶν Χριστιανῶν! Πού, χρόνια, ἀπὰ στὴ Γῆ,
τὸ μίσος στὶς φυλὲς καὶ τὴν κατάκτηση
διδάξανε παντοῦ, μὲ μόνο πρόσχημα,
πολιτισμὸ πὼς φέρνουν στοὺς ἀνθρώπους!»

Τὸ βιβλίο δὲν τὸ εἶχα διαβάσει τότε ποὺ μοῦ τὸ χάρισε ο δάσκαλος –καὶ πόσα χρόνια πᾶνε!–, ὅταν τοῦ εἶχα συστηθεῖ ὡς πατριώτης του Σπαρτιάτης. «Θὰ σοῦ φέρω κάτι τότε», μοῦ εἶπε. Ἔγραφε θέατρο, ἐκτὸς ποὺ ἦταν δοξασμένος κλασικὸς ἠθοποιός. Θυμᾶμαι τὴ φωτογραφία του τυπωμένη στὸ σχολικό μας βιβλίο τῆς τραγικῆς ποίησης, ποὺ τὴν εἶχε ὑπηρετήσει διὰ βίου.
Εἴμασταν, ἐκτὸς ἀπὸ πατριῶτες, καὶ γείτονες.
Μεγάλωσα ἀπέναντι στὸ πατρικό του, ἐρείπιο πλέον στὶς παιδικές μας μέρες, σκέλεθρο ποὺ τὸ μάστιζε ὁ χειμώνας, καὶ ἡ θύελλα κοπανοῦσε τὰ πορτοπαραθυρόφυλλά του.
Γέρων πιὰ καὶ ὁ ηθοποιός, ἀγέρωχος ὡστόσο, πού, ἂν τὸν κοίταζες κλεφτά, εἶχε κάτι ἀπὸ τὴ θωριὰ τοῦ Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ἐκεῖνο τὸ σπλάχνος ποὺ ἔβγαζε ἡ μορφή του –σὰν τὸν Χριστό–, ὅπως τὴν πλάθει αἰῶνες στὴ μνήμη της ἡ Ρωμιοσύνη, μαζὶ μὲ τὴ μετρημένη θλίψη τῶν ματιῶν του, ποὺ τὴν εἴδαμε στὴν εἰκόνα του ποὺ βγῆκε στὸ φῶς πρόσφατα στὴ Μονὴ τῶν Παλαιολόγων στὸ Αἴγιο. Καὶ τὸν εἶδε κάπως σὰν τὸν Χριστό, τὸν τελευταῖο αὐτοκράτορα στὸ ἔργο του ὁ Κωτσόπουλος, σὰν τὸν Χριστὸ στὴ Γεθσημανῆ:

«Χριστέ μου! Ἁμαρτωλοί ’μαστε κ’ ἡ Πόλη
γι’ αὐτὲς τὶς ἁμαρτιές μας χειμάζεται»,
μπρὸς στὸ εἰκονοστάσι γονατιστὸς ὁ Κωνσταντῖνος προ-
σεύχεται.
«Σχώρεσέ μας, λοιπόν, τὶς ἁμαρτίες μας
καὶ σῶσε μας ἀπ’ τὸν ἀφανισμό!
Τὴν κάθαρση γι’ αὐτὲς τὶς ἁμαρτίες μας
μὲ τέτοιο βαρύ τίμημα ἂς μή λάβουμε!
Μπορεῖ κ’ ἡ σωτηρία νὰ μᾶς τὴ δώσει,
μὲ μάθος ἀπ’ αὐτά μας τὰ παθήματα. […]
Καί, νά, ποὺ θ’ ἀνεβοῦμε ἴσαμ’ Ἐσένα,
Χριστέ – κι’ αὐτὴ τὴ σύγκριση συχώρα μας! –
κι’ ἐμεῖς, ὡσὰν κι’ Ἐσὲ νὰ σταυρωθοῦμε!
Μακάρι, ὅμως, ἐγὼ μόνο νὰ μπόρεια
ν’ ἀνέβω στὸ Σταυρὸ γιὰ τὸ λαό μου,
καθὼς Ἐσὺ γιὰ τοὺς λαοὺς σταυρώθης,
ἐγὼ μόνο τὴν κάθαρση νὰ πλήρωνα
γιὰ κρίματα τυχὸν ποὺ πράξαν ἄλλοι!»

Σοφὸ τὸ ἔργο τοῦ δασκάλου μας, στάζει ἀπὸ τὸ μῦρο τῆς παράδοσης, ποὺ καὶ τὴν Παντάνασσα βάζει νὰ θρηνεῖ, μιὰ Πιετὰ ποὺ στὴν ποδιά της κρατεῖ τῆς Πόλης καὶ τοῦ Γένους τοὺς σφαγμένους:

«Ὦ, Πόλη, ἀγαπημένη! Θὰ χαθεῖς!
Τὸ πλήρωμα τῆς τιμωρίας ἦρθε!
Χανόμαστε! Κι’ ἐγὼ μαζί σου, Πόλη!
Γιατί, μὲ κάθε πέτρα σου χτιστήκανε
τὰ σπίτια τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ δικά μου.
Κι’ ἐκεῖ, ψυχὲς ἀθῶες προσευχήθηκαν,
τόσες φορές, νὰ βροῦν τὴν εὐτυχία!
Καὶ τώρα νά! Καπνὸς ὅλα θὰ γίνουν!
Παιδάκια θὰ σφαγοῦν, μάνες θὰ γείρουν
ἀπάνω τους νεκρές. Νέοι καὶ γέροι,
χωρὶς μήτ’ ἕνα βῆμα πιὰ μπροστά,
χωρὶς μητ’ ἕνα χάδι στὴ θανή τους!
Σᾶς κλαίω ὅλους ἐγὼ καὶ σᾶς χαϊδεύω
καὶ τὸ στερνὸ φιλὶ τῆς μάνας δίνω!»

Μὲ μαστοριὰ στὸ ἔργο του ὁ Θᾶνος Κωτσόπουλος ἀναπλάθει πάνω στὴ σκηνὴ τὴν τελευταία ἀπάντηση τοῦ Παλαιολόγου στὸν Σουλτᾶνο. Ἀφήνω τὰ λόγια του μαγιάτικο λουλούδι
στὴ μνήμη τοῦ δασκάλου, στὴ μνήμη τοῦ τελευταίου τῶν βυζαντινῶν Ἑλλήνων, μὲ τὴν εὐχὴ τὰ φάσματα τοῦ θρήνου τῶν ἁμαρτιῶν νὰ λείψουν κάποτε, σὰν τὰ κρίματα ξαγορευτοῦν καὶ λείψουν.
Τὰ κρίματα ποὺ ὁ δραματουργὸς ποιητὴς στὸ στόμα βάζει τοῦ Πορθητῆ, ὅπως στὴν ἀρχὴ εἴδαμε. Ἐδῶ ὁ Κωνσταντῖνος γίνεται Λεωνίδας, σ’ ἕναν ἀγῶνα ποὺ κι οἱ δυό, στὴν ἴδια ἡλικία –δὲς σύμπτωση!– σήκωσαν γνωρίζοντας καλὰ πὼς «κ’ οἱ Μῆδοι ἐπὶ τέλους θὰ διαβοῦνε»:

«ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
“Μολὼν λαβέ!” νὰ πᾶς νὰ πεῖς, λοιπόν,
στὸν Πατισὰχ καὶ σ’ ὅλους σὰν Ἐκεῖνον!
ΜΟΥΧΤΑΡ
Ἐτοῦτα τὰ ρωμαίϊκα δὲν τὰ νιώθω. […]

Κι ὁ Κωνσταντῖνος (μαζὶ κι ὁ ποιητής) ἐξηγεῖ ἀπὸ τὴν ἀρχαία λαλιὰ στὴν τωρινή:

«Τὴν Πόλη δὲν μπορῶ νὰ τοῦ τὴ δώσω,
γιατὶ δὲν εἶναι, πέστε του, δική μου.
Μά, μήτε κι’ ἄλλου ποὺ τὴν κατοικεῖ.
Τῶν Χριστιανῶνε κι’ ὅλων τῶν Ἑλλήνων
αἰῶνες εἶναι, ποὺ τὴ διαφεντεύουν
μ’ ἀγῶνες καὶ θυσίες ἀπροσμέτρητες.
Κι’ αὐτοὶ τὴν ἴδια γνώμη πάντοτ’ ἔχουν:
Νὰ δίνουν τὴ ζωή τους γιὰ τὴν πατρίδα τους!
Αὐτά, Μουχτὰρ κι’ Ἀλῆ νὰ πὰ νὰ πεῖτε!»

ΧΙΣΤΙΑΝΙΚΗ 29 Μαΐου 2025

O Τίμιος Σταυρός, ο Τραμπ και… ο Μέγας Κωνσταντίνος

O Τίμιος Σταυρός, ο Τραμπ και… ο Μέγας Κωνσταντίνος

  • ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΑΜΕΤΡOΕΠΕΙΑ ΣΤOΝ ΛΕΥΚO OΙΚO

Τον Τίμιο Σταυρό χάρισε ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Ελπιδοφόρος στον Αμερικανό Πρόεδρο κ. Ντόναλντ Τραμπ, «ως σύμβολο του οράματος του Μεγάλου Κωνσταντίνου και της νίκης του υπό τη Θεία καθοδήγηση». Αναφερόμενος δε στην εικόνα του Κωνσταντίνου, ο Αρχιεπίσκοπος δήλωσε ότι «προσεύχεται για την ειρήνη στον κόσμο και την αδιαμφισβήτητη ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η ηγεσία του προέδρου Τραμπ θα οδηγήσει σε παγκόσμια ειρήνη και ευημερία».
Αμήν! Πλην όμως… η ταύτιση, ή έστω η αναλογία, Μεγάλου Κωνσταντίνου και Προέδρου Τραμπ, ή της «αγίας πόλεως του Βυζαντίου», κατά τον ιρλανδό ποιητή, με την άγρια Δύση των ΗΠΑ χρειάζεται μεγάλη φαντασία αμετροέπειας και κολακείας. Ο Αρχιεπίσκοπος «ευχαρίστησε επίσης τον πρόεδρο Τραμπ για τη στήριξή του στο
Οικουμενικό Πατριαρχείο και την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών στη Μέση Ανατολή (με ποιον τρόπο άραγε, με τους Τζιχαντιστές;), καθώς και για τη δημιουργία του Γραφείου Πίστης στον Λευκό Οίκο, το οποίο προάγει τη συνεργασία μεταξύ θρησκευτικών ηγετών και της κυβέρνησης. Υπογράμμισε τη σημασία της
θρησκευτικής ελευθερίας και της συνεργασίας μεταξύ κράτους και Εκκλησίας».
Ο Σεβασμιώτατος Αμερικής, στην προσφώνησή του προς τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, «εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του εκ μέρους της ελληνοαμερικανικής κοινότητας για τη στήριξη της αμερικανικής κυβέρνησης στην Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς και για την αναγνώριση των ελληνικών ριζών της δημοκρατίας. Επισήμανε τη σημασία της πρώτης δημοκρατίας στον κόσμο, την Ελλάδα, και της μεγαλύτερης δημοκρατίας, τις Ηνωμένες Πολιτείες, και συνέδεσε τον αγώνα των Ελλήνων του 1821 για ελευθερία με τον αγώνα των Αμερικανών του 1776». Τόσα μεγάλα λόγια σε τόσες λίγες λέξεις!
Κάθε σώφρων άνθρωπος θα ευχόταν να είναι τα πράγματα έτσι. Πλην όμως, είναι γνωστό πόσο απέχουν τα λόγια αυτά από τα έργα. Η ίδια η περιπέτεια του νέου Προέδρου, άλλωστε, μέχρι την πανηγυρική εκλογή του, δεν τιμά τη «μεγαλύτερη δημοκρατία», για να μην μιλήσω για τις σημερινές περιπέτειες της Ελληνικής
Δημοκρατίας.
Εν πάση περιπτώσει, για να μην γκρινιάζουμε μόνο, η αναφορά στην «Κωνσταντινούπολη», έστω και έτσι, κάτι ξυπνάει μέσα μας, αλλά και κάτι πάει να πει για τη γειτονική μας Τουρκία. Η εκδήλωση αυτή έγινε στον Λευκό Οίκο, με την ευκαιρία της Εθνικής μας Επετείου, τη Δευτέρα 24 Μαρτίου και είναι αλήθεια ότι η εκδήλωση
τιμά τον ελληνισμό και την προκοπή του στη νέα του πατρίδα, καθώς είναι μία από τις λίγες εθνικές επετείους που γιορτάζονται στον Λευκό Οίκο – μόνο οι ελληνοαμερικανική και ιρλανδική κοινότητες λέγεται πως έχουν αυτήν την τιμή.
Ως έναν «πραγματικά ξεχωριστό λαό» χαρα- κτήρισε τους Έλληνες ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με τον «Εθνικό Κήρυκα», παρουσία περίπου 450 προσκεκλημένων και δημοσιογράφων. Υπέγραψε δε τη διακήρυξη για την Ημέρα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, ενώ μοιράστηκαν στυλό στους ενθουσιασμένους
παρευρισκόμενους.
Στην ομιλία του, ο κ. Τραμπ αναφέρθηκε στους Ελληνοαμερικανούς που στελεχώνουν την αμερικανική κυβέρνηση και στους σημαντικούς εκπροσώπους της ομογένειας, τονίζοντας τις πολιτιστικές και ιστορικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Σημείωσε την αξία της ελληνικής κληρονομιάς, η οποία διαπνέει τη σύγχρονη
Αμερική, από το Σύνταγμα μέχρι την αρχιτεκτονική του Καπιτωλίου. Επιπλέον, ο Ντόναλντ Τραμπ εξήρε τη συμβολή της ελληνοαμερικανικής κοινότητας στην κοινωνική, πολιτική και οικονομική ζωή των ΗΠΑ, αποδίδοντας τιμή στους περισσότερους από 3 εκατομμύρια Ελληνοαμερικανούς. Στη συνέχεια, κάλεσε στη σκηνή τον Άλεξ Σκαρλάτο, ελληνοαμερικανό ήρωα, που είχε πρωταγωνιστήσει σε μια πράξη γενναιότητας κατά τη διάρκεια τρομοκρατικής επίθεσης στην Ευρώπη. Στην εκδήλωση ήταν παρόντες η πρέσβης της Ελλάδας, Κατερίνα Νασίκα, και ο πρέσβης της Κύπρου, Ευάγγελος Σάββας, ενώ ξεχώρισαν επίσης οι ελληνικής καταγωγής βουλευτές Μάικ Χαριδόπουλος και Γκας Μπιλιράκης από τη Φλόριντα.
Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, προτεινόμενη πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, εξήρε την προσωπικότητα και την ηγεσία του Αμερικανού προέδρου, υπογραμμίζοντας τη δέσμευσή του για την ενίσχυση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων. Ανέφερε ότι ο Τραμπ είναι ένας ηγέτης που αγαπά την Ελλάδα και προασπίζεται τις κοινές αξίες των δύο χωρών, όπως η οικονομική ανάπτυξη, η θρησκευτική ελευθερία και η συνέχιση της στρατηγικής συμμαχίας μεταξύ των ΗΠΑ και της Ελλάδας.
Η Γκίλφοϊλ δήλωσε ότι αισθάνεται τιμή να υπηρετήσει τη χώρα της στην Ελλάδα και αναφέρθηκε στον Τραμπ ως τον «σημαντικότερο ηγέτη» που είχε ποτέ η Αμερική. Προέτρεψε το κοινό να κοιμάται ήσυχο, γνωρίζοντας ότι ο πρόεδρος εργάζεται ακούραστα για την ευημερία και τη σταθερότητα των δύο χωρών.
Εμείς πάλι, εκτός από την ηγεσία μας, που απλώς άλλαξε πλευρό, εξακολουθώντας να κοιμάται και να ρέγχει, μάλλον κάνουμε ανήσυχο ύπνο με όσα ακούμε να έρχονται από πέραν του Ατλαντικού, πέραν της Μαύρης ή της Λευκής (Μεσογείου) Θάλασσας.

Ο Θεός να δώσει και η σκέπη του Αγίου και Μεγάλου Κωνσταντίνου, του μεγαλύτερου πολιτικού που γνώρισε ποτέ η Ιστορία –αυτό σε καμία περίπτωση δεν είναι
λεκτική υπερβολή–, που μακάρι να εκτεινόταν η αιγίδα του όσο και η Αυτοκρατορία του, να μας φυλάει. Αν είχε νου και γνώση η σημερινή Ευρώπη, πόσα και πόσα θα είχε να αντλήσει από την πολιτική σοφία του ιδρυτή της Κωνσταντινούπολης, της αθάνατης ευρωπαϊκής πρωτεύουσας, και του ευρετή του Τιμίου Σταυρού.
Το ρεπορτάζ της εκδήλωσης από το:www.iefimerida.gr
Κων. Μπλάθρας

Χριστιανική 3 Απριλίου 2025