τοῦ Γιάννη Ζερβοῦ*

Σὲ ψήφισμά του τῆς 13ης Νοεμβρίου, μὲ θέμα «Ὁ ἀντίκτυπος τῶν μέτρων κατὰ τῆς COVID-19 στὴ δημοκρατία, τὰ θεμελιώδη δικαιώματα καὶ τὸ κράτος δικαίου», τὸ Εὐρωκοινοβούλιο, μεταξὺ ἄλλων, «ὑπενθυμίζει ὅτι, ἀκόμη καὶ σὲ κατάσταση ἔκτακτης ἀνάγκης, πρέπει νὰ ὑπερισχύουν οἱ θεμελιώδεις ἀρχὲς τοῦ κράτους δικαίου, τῆς δημοκρατίας καὶ τοῦ σεβασμοῦ τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων, καὶ ὅτι ὅλα τὰ μέτρα ἔκτακτης ἀνάγκης, οἱ παρεκκλίσεις καὶ οἱ  περιορισμοὶ ὑπόκεινται σὲ τρεῖς γενικὲς προϋποθέσεις, τὴν ἀναγκαιότητα, τὴν ἀναλογικότητα μὲ τὴ στενὴ ἔννοια καὶ τὴν προσωρινότητα».
Παρόμοιο εἶναι τὸ περιεχόμενο κοινῆς δήλωσης 14 κρατῶν-μελῶν τῆς Ε.Ε. τῆς 1ης Ἀπριλίου 2020, στὰ ὁποῖα περιλαμβάνεται ἡ Ἑλλάδα: «Σὲ αὐτὴν τὴν ἄνευ προηγουμένου κατάσταση, εἶναι θεμιτὸ τὰ κράτη μέλη νὰ λάβουν ἔκτακτα μέτρα γιὰ τὴν προστασία τῶν πολιτῶν τους καὶ τὴν ἀντιμετώπιση τῆς κρίσης. Εἴμαστε, ὡστόσο, βαθιὰ προβληματισμένοι γιὰ τὸν κίνδυνο παραβίασης τῶν ἀρχῶν τοῦ κράτους δικαίου, τῆς δημοκρατίας καὶ τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων ποὺ ἀπορρέουν ἀπὸ τὴν ἔγκριση ὁρισμένων ἐπειγόντων μέτρων. Τὰ μέτρα ἔκτακτης ἀνάγκης πρέπει νὰ περιορίζονται στὰ ἀπολύτως παραίτητα, νὰ εἶναι ἀναλογικὰ καὶ προσωρινά, νὰ ὑπόκεινται σὲ τακτικὸ ἔλεγχο καὶ νὰ τηροῦν τὶς προαναφερόμενες ἀρχὲς καὶ τὶς ὑποχρεώσεις ποὺ ἀπορρέουν ἀπὸ τὸ διεθνὲς δίκαιο.»
Καὶ τὰ δύο κείμενα ἐπικεντρώνουν στὴν ἐφαρμογὴ τῆς «ἀρχῆς τῆς ἀναλογικότητας». Ἀρχῆς κατοχυρωμένης ἀπὸ τὸ Σύνταγμά μας, μὲ βάση τὴν ὁποία προκειμένου νὰ ἐπιτευχθεῖ τὸ ἴδιο ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ προτιμᾶται τὸ λιγότερο ἐπαχθὲς διοικητικὸ μέτρο. Ὅταν θίγονται θεμελιώδη δικαιώματα τῶν πολιτῶν, τὰ λαμβανόμενα μέτρα νὰ εἶναι μόνο τὰ ἀπολύτως ἀπαραίτητα. Details

ΠΟΙΟΙ ΕΝΑΙ ΨΕΚΑΣΜΕΝΟΙ;

του Κωνσταντίνου Μπλάθρα*

Ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης, στο διάγγελμά του για τη νέα καραντίνα, σε μια αποστροφή του λόγου του, μίλησε για «ψεκασμένους», αν θυμάστε. Πέραν του ότι ως πρωθυπουργός ήταν άτοπο να μιλά απαξιωτικά για μια μερίδα πολιτών, καθώς είναι πρωθυπουργός όλων –και των «ψεκασμένων», φυσικά–, μίλησε αστόχαστα. Γιατί, αν τον καθένα που έχει επιφυλάξεις, ή ακόμα διαφωνεί –κι αυτό θεμιτό δεν είναι;– τον απαξιώνουμε ως «ψεκασμένο», τότε έχουμε βγει από τα όρια της Δημοκρατίας κι αρμενίζουμε στα θολά νερά του αυταρχισμού. Ή μήπως αυτό τελικά συμβαίνει; Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά τους.
1. Έχουμε μια κρίση δημόσιας υγείας με τον νέοπα κορωνοϊό. Το μέγεθός της δεν είναι σε μας να το μετρήσουμε. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κήρυξε τον πλανήτη «εν πανδημία», που μας ακούγεται σοβαρό. Οι γιατροί, λοιπόν, και οι περισσότερο ειδικοί επί του θέματος επιδημιολόγοι, με το ρίσκο που έχουν πάντα οι ιατρικές γνωματεύσεις, πρότειναν μέτρα. Ποικιλία μέτρων μάλλον, αν
καταλαβαίνω σωστά, για την αποτροπή της εξάπλωσης του ιού. Οι γιατροί όμως δεν κυβερνούν, όπως –ευτυχώς– δεν κυβερνούν οι στρατηγοί, ούτε –έπρεπε να– κυβερνούν οι λογιστές-οικονομολόγοι. Κυβερνούν ψηφισμένοι άρχοντες κι αυτοί πρέπει να πάρουν τα μέτρα που, κατά τη λογική, χρειάζονται για τη δημόσια υγεία. Συνεπώς, αν ο ιός προβάλλει ως μία απειλή της υγείας των πολιτών, τα
μέτρα καραντίνας, ωστόσο, είναι πολιτικά. Συμπέρασμα: ο πολίτης, ακόμα και ο «ψεκασμένος», όχι μόνο δικαιούται, αλλά έχει υποχρέωση να έχει γνώμη και θέση, σύμφωνα με τον σοφό Σόλωνα.
2. Τα μέτρα πρέπει να κρίνονται όχι μόνο ως προς την αποτελεσματικότητά τους σε σχέση με την εξάπλωση του ιού, αλλά και σε σχέση με τις συνέπειές τους σε άλλους τομείς της ανθρώπινης κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας, και μάλιστα σε σχέση με άλλους παράγοντες της δημόσιας υγείας. Φερ’ ειπείν, το ολοκληρωτικό οριζόντιο πάγωμα της κοινωνικής ζωής, με κλειστές τις εκκλησίες, τα θέατρα, τους κινηματογράφους, καφενεία, πλατείες, παραλίες κ.λπ. –δεν χρειάζονται ιατρικές γνώσεις, ούτε ψεκασμός να καταλάβεις, έχει επιπτώσεις στην κοινωνική, πνευματική και σωματική υγεία των πολιτών. Έχουν οι επιδημιολόγοι ειδική γνώση επ’ αυτού; Μάλλον όχι. Θα πρέπει άρα, οφείλει άρα, η πολιτεία, η πολιτική να έχει στοιχεία και από άλλους επιστήμονες για τα επιβαλλόμενα μέτρα. Details