• • 145 ΧΡΟΝΙΑ  ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

Μὲ ἀφορμὴ τὴ συμπλήρωση 155 χρόνων ἀπὸ τὸ θάνατο τοῦ μεγάλου ὀρθόδοξου Ρώσου συγγραφέα Φιόντορ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι, ἀναδημοσιεύουμε τὴ μαρτυρία τῆς κόρης του Λιουμπὸφ Φιοντόροβνα Ντοστογιέφσκαϊα, στὴ βιογραφία τοῦ πατέρα της ποὺ δημοσίευσε στὴ γαλλικὴ γλώσσα ὡς ἐξόριστη στὸ ἐξωτερικὸ μὲ ἀφορμὴ τὰ 100 χρόνια τοῦ θανάτου του τὸ 1921, ὡς «Αἰμὲ Ντοστογιέφσκυ», μὲ ἀπόδοση τοῦ μικροῦ της ὀνόματος («Ἀγάπη» ἑλληνικά) στὴ γαλλικὴ γλώσσα, ὅπως τότε συνηθιζόταν:
«Τότε ὁ Ντοστογιέφσκυ ζήτησε νὰ ἔρθει ἕνας παπάς, ἐξομολογήθηκε καὶ μετάλαβε. Ὅταν ὁ παπὰς ἔφυγε, μᾶς φώναξε στὸ δωμάτιό του καί, ἀφοῦ μᾶς ἔπιασε τὰ χέρια, παρακάλεσε τὴ μητέρα μου νὰ ἀνοίξει ἀκόμα μιὰ φορὰ τὴ Βίβλο καὶ νὰ μᾶς διαβάσει τὴν παραβολὴ τοῦ Ἀσώτου. Ἄκουγε μὲ τὰ μάτια κλειστὰ βυθισμένος στὶς σκέψεις του. Τότε μὲ ἀδύνατη φωνὴ μᾶς εἶπε: “Παιδιά μου, μὴ ξεχάσετε ποτὲ αὐτὸ ποὺ ἀκούσατε. Ἔχετε ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στὸ Θεὸ καὶ μὴν ἀπελπιστῆτε ποτέ. Αὐτὸς θὰ σᾶς συγχωρήσει. Κι ἐγὼ σᾶς ἀγαπῶ πολύ, ὅμως ἡ δική μου ἀγάπη δὲν εἶναι τίποτα μπρὸς στὴν ἀπέραντη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ γιὰ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους, τὰ πλάσματά Του. Καὶ ὅταν συμβεῖ νὰ κάνετε κανένα ἁμάρτημα στὴ διάρκεια τῆς ζωῆς σας, μὴ χάσετε ποτὲ τὴν πίστη σας στὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ. Εἴμαστε παιδιά Του. Ταπεινωθῆτε μπροστά Του ὅπως στὸν πατέρα σας, ζητῆστε Του νὰ σᾶς συγχωρήσει, κι Αὐτὸς θὰ χαρεῖ γιὰ τὴ μετάνοιά σας, ὅπως χάρηκε καὶ γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ τοῦ Ἄσωτου υἱοῦ”.
Ὕστερα μᾶς φίλησε καὶ μᾶς εὐλόγησε. Βγήκαμε κλαίγοντας ἀπὸ τὸ δωμάτιο τοῦ ἑτοιμοθάνατου. Στὸ σαλόνι εἶχαν μαζευτεῖ συγγενεῖς καὶ φίλοι, γιατὶ τὰ νέα γιὰ τὴ σοβαρὴ ἀρρώστεια τοῦ Ντοστογιέφσκυ εἶχαν κιόλας διαδοθεῖ σ’ ὅλη τὴν πόλη. Ὁ πατέρας μου ζήτησε νὰ μποῦν ἕνας ἕνας στὸ δωμάτιό του καὶ εἶχε γιὰ ὅλους μιὰ φιλικὴ κουβέντα. Ὅσο περνοῦσε ἡ μέρα, ἦταν φανερὸ πὼς οἱ δυνάμεις του τὸν ἄφηναν. Τὸ βράδυ εἶχε καὶ νέα αἱμορραγία καὶ ἄρχισε νὰ χάνει τὶς αἰσθήσεις του. Τότε ἄνοιξαν τὶς πόρτες τοῦ δωματίου του. Ὅλοι οἱ φίλοι καὶ συγγενεῖς μπῆκαν μέσα γιὰ νὰ παρευρεθοῦν στὴν ὥρα τοῦ θανάτου του.
Στέκονταν ὄρθιοι κι ἀμίλητοι, χωρὶς κὰν νὰ κλαῖνε, γιὰ νὰ μὴ μεγαλώσουν τὴν ἀγωνία του. Μόνo ἡ μητέρα μου ἔκλαιγε σιγὰ σιγὰ γονατισμένη δίπλα στὸ ντιβάνι ποὺ κειτόταν ὁ ἄνδρας της. Ἕνας παράξενος θόρυβος ὅμοιος μὲ γουργούρισμα νεροῦ ἔβγαινε ἀπὸ τὸ λαιμὸ τοῦ ἑτοιμοθάνατου. Τὸ στῆθος του τιναζότανε καὶ μιλοῦσε γρήγορα κι ἀδύνατα, χωρὶς νὰ μποροῦμε νὰ καταλάβουμε τί ἔλεγε. Σιγὰ σιγὰ ἡ ἀναπνοή του ἔγινε πιὸ δύσκολη, τὰ λόγια του πιὸ ἀραιά. Τέλος… σώπασε.
Πολλὲς φορὲς μοῦ ἔτυχε στὴ ζωή μου νὰ εἶμαι μπροστὰ στὸ θάνατο ἑνὸς συγγενῆ ἢ κάποιου φίλου, ὅμως σὲ κανέναν ἑτοιμοθάνατο δὲν εἶδα τὴν ἀκτινοβολία ποὺ εἶδα στὸν πατέρα μου. Ἦταν ἕνας πραγματικὰ χριστιανικὸς θάνατος σὰν κι αὐτὸν ποὺ εὔχεται ἡ ὀρθόδοξη ἐκκλησία σὲ ὅλους τοὺς πιστούς της, ἕνας θάνατος χωρὶς ντροπή».
Ἀξίζει νὰ παραθέσουμε καὶ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴ μαρτυρία Ἐπισκόπου ποὺ κατοικοῦσε στὸ μοναστήρι τοῦ ἁγίου Ἀλεξάνδρου Νέβσκι τῆς Ἁγίας Πετρούπολης, στὸ καθολικὸ τοῦ ὁποίου εἶχε ἐναποτεθεῖ ἡ σορὸς τοῦ συγγραφέα πρὶν τὴ νεκρώσιμη ἀκολουθία, τὴν ὁποία ἐπικαλεῖται ἡ συγγραφέας:
«Τὸ Σαββατόβραδο μπῆκα στὴν ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος γιὰ ν’ ἀποχαιρετήσω καὶ γὼ τὸ σῶμα τοῦ Ντοστογιέφσκυ. Μὲ ἔκπληξή μου εἶδα πὼς ἦταν γεμάτη κόσμο. Ἀνέβηκα τότε στὸ παρεκκλήσι ποὺ βρίσκεται στὸ ἀπάνω μέρος τῆς διπλανῆς ἐκκλησίας καὶ ἀπὸ τὸ παράθυρό του φαίνεται τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἐκεῖ πέρασα τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς νύχτας κοιτάζοντας τοὺς φοιτητὲς χωρὶς ἐκεῖνοι νὰ μὲ βλέπουν. Ἦταν ὅλοι τους γονατισμένοι καὶ προσεύχονταν κλαίγοντας μὲ λυγμούς. Ὅταν οἱ καλόγεροι ἦρθαν καὶ θέλησαν νὰ διαβάσουν τρισάγιο, οἱ φοιτητὲς τοὺς πῆραν τὸ βιβλίο ἀπὸ τὰ χέρια καὶ ἔψαλαν οἱ ἴδιοι. Ποτέ μου δὲν ἄκουσα τέτοιο τρισάγιο. Οἱ φοιτητὲς διάβαζαν τοὺς ψαλμοὺς μὲ φωνὴ ποὺ ἔτρεμε ἀπὸ τὴ συγκίνηση, βάζοντας τὴν ἴδια τους τὴν ψυχὴ στὰ λόγια ποὺ λέγανε. Μοῦ εἶχαν πεῖ πὼς αὐτὰ τὰ παιδιὰ ἦταν ἄθεοι καὶ μισοῦσαν τὴν ἐκκλησία μας. Τί μαγικὴ δύναμη πρέπει νὰ ‘χε ὁ Ντογιέφσκυ γιὰ νὰ μπορέσει νὰ τοὺς φέρει τόσο κοντὰ στὸ Θεό!»

Τὸ κείμενο εἶναι ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ μετάφραση τοῦ ἀείμνηστου Στέλιου Ζερβοῦ, ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις «Δωδώνη» τοῦ 1971. Κρατήσαμε τὴν ὀρθογραφία της. Μὲ χαρὰ ἔχουμε πληροφορηθεῖ ὅτι ἑτοιμάζεται δεύτερη ἔκδοση ἐνημερωμένη.
Γ.Ζ.

Φωτογραφία: Η κοσμοσυρροή στην κηδεία του Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι