• Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΟΣ ΠΙΝΟΣΕΤ ΕΓΕΙΡΕΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΝΑΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗΣ “ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ” ΤΟΥ

Η επέτειος της ανατροπής του εκλεγμένου Προέδρου της Χιλής Σαλβαδόρ Αλλιέντε με το αμερικανοκίνητο αιματηρό πραξικόπημα του στρατηγού Αουγκούστο Πινοσέτ στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, ανακινεί τους προβληματισμούς για τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει το λαϊκό κίνημα, όχι μόνο στη Χιλή, αλλά και παγκοσμίως για την ανατροπή των συνεπειών του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού και την αποκατάσταση του κοινωνικού κράτους.

Η περίπτωση της Χιλής αποτελεί δικαίωση της αγωνιστικής αντιδικτατορικής αρθρογραφίας του Νίκου Ψαρουδάκη τέτοιες μέρες το 1973, με άξονα την προτεραιότητα να αποτραπεί με κάθε μέσο η πολιτική νομιμοποίηση της δικτατορίας των Συνταγματαρχών με τη “φιλελευθεροποίηση”. Εκεί που απέτυχε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, χάρη στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, πέτυχε ο Αουγκούστο Πινοσέτ. Μετατρέποντας τη χώρα του σε “πειραματικό εργαστήριο” του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού, πέτυχε να διατηρήσει τη διεθνή στήριξη στο καθεστώς του, κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Μ. Βρετανία, αλλά και να δημιουργήσει αξιόλογη εκλογική “πελατεία” από “ημετέρους” που ευνοήθηκαν και θησαύρισαν από τις “μεταρρυθμίσεις” και κατ’ επέκταση μεσαία στρώματα με άνετη ζωή, σε αντίθεση με την πλειοψηφία του λαού που φτωχοποιήθηκε. Επέβαλε το “Σύνταγμα” του 1980, το οποίο κατοχύρωσε το νεοφιλελεύθερο καθεστώς με νόθο δημοψήφισμα. Όπως ακριβώς και στο παπαδοπουλικό “Σύνταγμα” του 1973, αυτοδιοριζόταν “Πρόεδρος της Δημοκρατίας” για 8 χρόνια. Διδασκόμενος όμως από την αποτυχία του Παπαδόπουλου, διατήρησε την αρχηγία των ενόπλων δυνάμεων και το στρατιωτικό του αξίωμα. Αντί να εφαρμόσει το Σύνταγμα που ο ίδιος συνέταξε, οι εκλογές αναβλήθηκαν για το διάστημα αυτό και την εξουσία ασκούσε η Χούντα, υποκαθιστώντας τη Βουλή.

Το 1988, επιχείρησε να παρατείνει την εξουσία του για 8 ακόμα χρόνια με νέο δημοψήφισμα. Ήταν βέβαιος ότι θα κέρδιζε και πάλι, αφού έλεγχε τον κρατικό μηχανισμό και προπαγάνδιζε το ψευδές αφήγημα του “οικονομικού θαύματος”. Για να πετύχει και τη διεθνή νομιμοποίηση, παραχώρησε στην ενωμένη αντιπολίτευση χρόνο 15 λεπτών τη μέρα στην κρατική τηλεόραση, προκειμένου να διατυπώσει την άποψη του “ΟΧΙ”.

Πέρα από κάθε προσδοκία, η Αντιπολίτευση κέρδισε το δημοψήφισμα, υιοθετώντας μια έξυπνη τακτική, που επικέντρωνε στην προϋπόθεση της ανατροπής της Χούντας για μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία και πετυχαίνοντας ευρύτερες συναινέσεις. Έτσι “έπεσε” ο Πινοσέτ από Πρόεδρος, αλλά έμεινε το Σύνταγμα του 1980, μαζί με την προστασία του νεοφιλελεύθερου οικοδομήματος και τις ρήτρες διασφάλισης της ατιμωρησίας του δικτάτορα, ο οποίος για μεγάλο διάστημα, ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, εξακολουθούσε να ελέγχει το στρατό. Προνόησε μάλιστα και μετά την αποχώρηση από τις ένοπλες δυνάμεις, να διοριστεί ισόβιος γερουσιαστής με την αντίστοιχη ασυλία.  Χάρη στις ρήτρες αυτές, πρόλαβε να μη δώσει λόγο για τα εγκλήματά του στη δικαιοσύνη των ανθρώπων.

Το πολιτικό σύστημα που διαδέχτηκε τη Χούντα απετελείτο από τους “μεταπινοσετικούς” πολιτικούς σχηματισμούς και την ενωμένη αντιπολίτευση, που εναλλάσσονταν στην εξουσία. Το Σύνταγμα αναθεωρήθηκε 52 φορές, αλλά δεν καταργήθηκε, όπως και οι κοινωνικές ανισότητες τις οποίες διασφαλίζει. Η κατάργησή του επιτεύχθηκε μόλις το 2020, με δημοψήφισμα που έγινε σε συνέχεια αιματηρών λαϊκών κινητοποιήσεων, με πλειοψηφία 80%.

Όμως, το κατάλοιπο της δικτατορίας που κατοχυρώνει την κοινωνική ανισότητα, πήρε παράταση ζωής. Το σχέδιο νέου Συντάγματος απορρίφθηκε με πλειοψηφία 62% στο δημοψήφισμα της 4ης Σεπτεμβρίου. Έτσι, από το 80% που ψήφισε την κατάργηση του Συντάγματος Πινοσέτ, μόλις το 38% απέμεινε να στηρίξει το Σύνταγμα που θα το αντικαθιστούσε.

Και τούτο γιατί η ριζοσπαστική αριστερά που πέτυχε να αναδείξει τον Πρόεδρο Μπόριτς στην εξουσία, δεν φρόντισε να διατηρήσει τις απαραίτητες ευρύτερες συναινέσεις και συμπεριέλαβε στο σχέδιο υπερβολικά πολυάριθμες διατάξεις (499) πολλές από τις οποίες αποξένωσαν μέρος του λαού. Τα υπόλοιπα πέτυχαν τα ελεγχόμενα από την ιθύνουσα τάξη ΜΜΕ, που επιδόθηκαν σε πόλεμο παραπληροφόρησης με το γνωστό ύφος και ήθος που βιώνουμε και εδώ. Στα σφάλματα τακτικής περιλαμβάνεται και το γεγονός ότι η απόφαση για συνταγματική αλλαγή του 2020 δεν συνοδεύτηκε με άμεση κατάργηση του δικτατορικού συντάγματος και επαναφορά του προϊσχύσαντος Συντάγματος του 1924, με το οποίο κυβέρνησε και ο Αλλιέντε, προσωρινά, μέχρι την έγκριση του νέου Συντάγματος. Τούτο θα αποτελούσε υψηλού συμβολισμού πράξη απονομιμοποίησης της δικτατορίας.

Παρά το γεγονός ότι ο Πρόεδρος ανέλαβε πρωτοβουλία σύνταξης νέου σχεδίου με ευρύτερη συναίνεση, το δίδαγμα από την αποτυχία της 4ης Σεπτεμβρίου είναι ότι πρέπει οι επιμέρους πολιτικές δυνάμεις που επιθυμούν την ανατροπή της νεοφιλελεύθερης τάξης πραγμάτων να πετύχουν υπέρβαση των στενών ιδεολογικών στερεοτύπων τους και να επιδιώξουν ευρύτερες συναινέσεις. Αγκυλώσεις ανάλογες με αυτές που έχουμε ζήσει στην Ελλάδα, ανέκοψαν τη δυναμική ανατροπής του νεοφιλελευθερισμού και της “κληρονομίας” της δικτατορίας.

  11/09/1973: δολοφονία του προέδρου της Χιλής Σ. Αλλιέντε

Όπως μεταδίδει το πρακτορείο Ρόιτερς, με καταμετρημένο το 99% των ψήφων, το 62% του εκλογικού σώματος απέρριψε το προτεινόμενο νέο σχέδιο Συντάγματος της χώρας, που επρόκειτο να αντικαταστήσει το Σύνταγμα που είχε επιβάλει ο δικτάτορας Πινοσέτ το 1980, το οποίο κατοχυρώνει τις ιδιωτικοποιήσεις και τη νεοφιλελεύθερη οικονομία που είχε επιβάλει η “Σχολή του Σικάγου” στη χώρα με την κάλυψη της στυγνής δικτατορίας. Ένα Σύνταγμα που όσο και αν αναθεωρήθηκε στη συνέχεια, εξακολουθεί να αποτελεί τροχοπέδη για κάθε ουσιαστική μεταρρύθμιση (με την αληθινή έννοια της λέξης και όχι την παραφθορά της από την Ε.Ε.) στην κατεύθυνση της αποκατάστασης του κοινωνικού κράτους.      Details

• Οι παθογένειες των ρωμαιοκαθολικών πλήττουν ιερέα με κοινωνική προσφορά

Η νέα Χιλιανή κυβέρνηση του Γκαμπριέλ Μπόριτς θέλησε να αξιοποιήσει την εμπειρία και την προσφορά του ιερέα Φελίπε Μπερίος σε πρόγραμμα στέγασης των απόρων, διορίζοντάς τον σε επιτροπή του αρμόδιου Υπουργείου Οικισμού και Πολεοδομίας. Ο Μπερίος (ΦΩΤΟ) από το 1997 είχε ιδρύσει – μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων- το σωματείο “Techo” (Στέγη) γνωστό και ως “Un techo para mi pais” (Μια στέγη για τη χώρα μου) και έχει αφιερωθεί στην εύρεση στέγης για άστεγα νοικοκυριά. Παρά το γεγονός ότι υπάρχει πλούτος στη χώρα, η στέγαση των πιο εξαθλιωμένων λαϊκών στρωμάτων που κατοικούν κατά δεκάδες χιλιάδες σε παραγκουπόλεις  παραμένει μείζον κοινωνικό πρόβλημα επί δεκαετίες. Ο ίδιος ο ιερέας, που ανήκει στο τάγμα των Ιησουιτών μοναχών,  κατοικεί στη Λα Τσίμπα, σε μια από τις πιο φτωχές παραγκουπόλεις της Χιλής, κοντά στους ανθρώπους που βοηθάει. Details

Λίγο πριν κλείσει τα 36, ο εκλεγμένος τον περασμένο Δεκέμβριο Πρόεδρος της Χιλής Γκαμπριέλ Μπόριτς, αναλαμβάνει καθήκοντα Προέδρου της χώρας παραλαμβάνοντας από τον απερχόμενο Σεμπαστιάν Πινιέιρα. Ο Μπόριτς αναδείχθηκε ως ηγετικό στέλεχος του φοιτητικού κινήματος και του κινήματος κοινωνικής διαμαρτυρίας κατά των ανισοτήτων ενάντια στην αυξανόμενη ανισότητα και κοινωνική αδικία στη χώρα του.

Το αιματηρό πραξικόπημα του Αουγκούστο Πινοσέτ που ανέτρεψε τον εκλεγμένο Πρόεδρο Σαλβαδόρ Αλλιέντε το 1973 άφησε βαθιές πληγές στη χώρα. Με την κάλυψη της στυγνής καταστολής, η Χιλή μετατράπηκε σε πειραματικό εργαστήριο του νεοφιλελευθερισμού, που τέθηκε σε παγκόσμια εφαρμογή την επόμενη δεκαετία του 1980 με πρωταγωνιστές τους Ρήγκαν-Θάτσερ. Το κοινωνικό κράτος αποδιαρθρώθηκε και ιδιωτικοποιήθηκαν ακόμα και βασικές υπηρεσίες όπως η ύδρευση, αλλά και το συνταξιοδοτικό σύστημα. Το όλον “επίτευγμα” κατοχυρώθηκε και θεσμικά με το Σύνταγμα του 1980 που επέβαλε η Χούντα του Πινοσέτ με “δημοψήφισμα” σε καιρό δικτατορίας και ισχύει έως σήμερα τροποποιημένο. Details

Παρά τις προγνώσεις και τις δημοσκοπήσεις για αμφίρροπη μάχη στο 2ο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Χιλή, ανάμεσα στον 35χρονο Γκαμπριέλ Μπόριτς, υποψήφιο συνασπισμού του χώρου της Αριστεράς και στον Χοσέ Αντόνιο Καστ, ακροδεξιό θαυμαστή του δικτάτορα Πινοσέτ και του βραζιλιανού Προέδρου Μπολσονάρο, χτες Κυριακή, ο Μπόριτς επικράτησε άνετα με 55,9% των ψήφων. Παρά την πόλωση του προεκλογικού αγώνα, ο Καστ μόλις ξεκαθάρισε το αποτέλεσμα, συνεχάρη τον Μπόριτς και αναγνώρισε την ήττα του. Ο Μπόριτς θα αναλάβει καθήκοντα τον ερχόμενο Μάρτιο.    Details

Η 11η Σεπτεμβρίου είναι για την εφημερίδα μας ημέρα μνήμης από το 1973, όταν ανατράπηκε με στρατιωτικό πραξικόπημα ο εκλεγμένος Χιλιανός Πρόεδρος Σαλβαδόρ Αλλιέντε. Το πρόγραμμα του σοσιαλιστή Προέδρου, που είχε εκλεγεί με τη “Λαϊκή Ενότητα” (Unidad Popular), περιλάμβανε κρατικοποιήσεις πλουτοπαραγωγικών πηγών όπως ο χαλκός και μεταρρυθμίσεις στην κατεύθυνση της ισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Μεταρρυθμίσεις με την αληθινή σημασία της λέξης και όχι αυτή της σημερινής διαλέκτου των Ευρωκρατών. Στη ΦΩΤΟ εντός του κειμένου παράνομο αντιδικτατορικό φυλλάδιο της Χιλιανής “Χριστιανικής Αριστεράς” ( Izquierda Cristiana de Chile) στο Πανεπιστήμιο με σύνθημα “Τέλος στην καταστολή. Να σταματήσουν οι διώξεις και οι επεμβάσεις”         Details

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, στρατιωτική Χούντα με επικεφαλής τον στρατηγό Αουγκούστο Πινοσέτ κατάλαβε την εξουσία στη Χιλή με στρατιωτικό πραξικόπημα και ανέτρεψε τον εκλεγμένο Πρόεδρο Σαλβαδόρ Αλλιέντε, ο οποίος, αρνούμενος να παραδοθεί στους πραξικοπηματίες, βρήκε το θάνατο κατά την επίθεσή τους στο προεδρικό μέγαρο.   Details

Τους 3557 έχουν φτάσει οι καταγεγραμμένοι τραυματίες από την αστυνομική καταστολή. Σε αυτούς περιλαμβάνονται 264 παιδιά και έφηβοι, και 359 με ζημιές στα μάτια, στους οποίους περιλαμβάνονται 23 με ολική απώλεια όρασης στο ένα μάτι, όπως μεταδίδει το κουβανικό πρακτορείο ειδήσεων Prensa Latina*.
Oι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από τον περασμένο Οκτώβριο, με αφορμή την αύξηση του εισιτηρίου του υπόγειου σιδηρόδρομου, και ριζοσπαστικοποιήθηκαν, με κεντρικό αίτημα την αντικατάσταση του χουντικού Συντάγματος Πινοσέτ. Η δεξιά Κυβέρνηση Πινιέρα, έχει κάνει υποχωρήσεις που δεν κρίνονται ικανοποιητικές, και εξάγγειλε δημοψήφισμα για τις 26 Απριλίου 2020, με πρώτο ερώτημα αν επιθυμούν τη σύνταξη νέου Συνάγματος και δεύτερο τον τρόπο επιλογής της συντακτικής συνέλευσης.

Είναι χαρακτηριστική η περιγραφή του Χιλιανού συγγραφέα Λουίς Σεπούλβεδα στη εφημερίδα Monde Diplomatique του Δεκεμβρίου 2019:

“Μέχρι να μαυρίσουν οι χιλιανοί δρόμοι από το πλήθος τούτες τις τελευταίες εβδομάδες, οι οικονομολόγοι και οι πολιτικοί αρχηγοί που μένουν γαντζωμένοι σαν σε σωσίβιο στο δόγμα “λιγότερο Κράτος και περισσότερη ελευθερία επιχειρηματικής δραστηριότητας”, εξηγούσαν ότι ένα θαύμα είχε γίνει στη Χιλή…εμφανίζοντας ως ακλόνητη απόδειξη γι’ αυτό τα αριθμητικά μεγέθη της ανάπτυξης και τις οικονομικές στατιστικές, που χειροκροτούν το Δ.Ν.Τ. και η Διεθνής Τράπεζα(…)

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, ένα πραξικόπημα ανέτρεπε τη χιλιανή δημοκρατία. Μια σκληρή δικτατορία εγκαταστάθηκε στο Σαντιάγο, όπου κρατήθηκε δέκα έξι χρόνια…Όχι για να αποκαταστήσει τη τάξη που κινδύνευε, ή να σώσει την πατρίδα από τις κομμουνιστικές απειλές. Το σχέδιο που προκάλεσε το πραξικόπημα ήταν να τεθούν σε εφαρμογή οι θεωρίες των γκουρού του νεοφιλελευθερισμού, εμπνευσμένες από τον Μίλτον Φρίντμαν και τη σχολή του Σικάγου. 

Η πολιτικο-στρατιωτική δικτατορία πέτυχε τους στόχους της: Τους συμπεριέλαβε σε ένα Σύνταγμα του οποίου το κείμενο κατοχυρώνει το οικονομικό μοντέλο που επιβλήθηκε με τη βία και το αναδεικνύει σε προσδιοριστικό της χώρας. Κανένα κράτος της Λατινικής Αμερικής δεν έχει μια πυξίδα τόσο πιστά προσαρμοσμένη στην καλοπέραση μιας μειοψηφίας και στην περιφρόνηση του υπόλοιπου πληθυσμού.

Με την “επιστροφή της Δημοκρατίας” ή, για να ακριβολογούμε, “τη χιλιανή μετάβαση προς τη Δηημοκρατία”, από το 1990 και μετά, οι κανόνες του παιχνιδιού δε έχουν αλλάξει. Το Σύνταγμα της δικτατορίας έχει ρετουσαριστεί χωρίς ν’ αλλάξει ουσιαστικά. Όλες οι κυβερνήσεις της κεντροαριστεράς και της δεξιάς που διαδέχθηκαν η μία την άλλη, διατηρούν ως “άγιο των αγίων” το οικονομικό μοντέλο, ενώ η εξαθλίωση γίνεται γάγγραινα σε όλο και περισσότερα στρώματα της κοινωνίας. 

Αν σ’ ένα γεύμα έχετε δύο πρόσωπα και δύο γλυκά, από στατιστικής πλευράς αντιστοιχεί ένα γλυκό στο κάθε πρόσωπο. Ακόμα κι αν το ένα από τα δύο φάει και τα δύο, χωρίς ν’ αφήσει τίποτα στο άλλο. …

Στη Χιλή το νερό ανήκει σε μια χούφτα πολυεθνικές. Όλο το νερό. Των ποταμών, των λιμνών και των παγετώνων..”  

Εδώ φαίνεται και η αξία της αρθρογραφίας του Νίκου Ψαρουδάκη στη “Χριστιανική” του 1973 , που απέρριπτε την παπαδοπουλική “φιλελευθεροποίηση” στο σύνολό της, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι με κανένα τρόπο δεν έπρεπε η δικτατορία να νομιμοποιηθεί πολιτικά, με εκλογές που θα γίνονταν με την ισχύ του “Συντάγματος” της δικτατορίας…

Στο πρωτοσέλιδο της “Χριστιανικής” εκείνης της περιόδου προβάλλονται ταυτόχρονα ως πρώτη είδηση το αιματηρό πραξικόπημα της 11ης Σεπτεμβρίου κατά του εκλεγμένου Προέδρου Αλλιέντε, καθώς και το κύριο άρθρο του Νίκου Ψαρουδάκη, που επισήμαινε την παγίδα της ” πολιτικοποίησης”  της δικτατορίας, η οποία στόχο είχε την πολιτική της νομιμοποίηση. Κάτι που όχι μόνο πέτυχε ο Πινοσέτ έως το 1989, αλλά και να παραμένει μέχρι σήμερα σε ισχύ το Σύνταγμα που εκείνος επέβαλε.   

• Φωτογραφία των διαδηλώσεων στο κείμενο:  από “Prensa Latina”.