τοῦ Δημήτρη Μπαλτᾶ
Ὁ Ρῶσος συγγραφέας Κωνσταντίν Λεόντιεφ (1831-1891) ἐλάχιστα εἶναι γνωστός στό ἑλληνικό ἀναγνωστικό κοινό. Συγκεκριμένα, ἔχουν μεταφραστεῖ στα ἑλληνικά τό ἀφήγημα «Χρύσω» (Χρυσή.Διήγημα ἀπό τήν Κρητική ζωή, λογοτεχνική προσαρμογή-εἰσαγωγή-σημειώσεις Κώστα Ε. Λασσιθιωτάκη, Θεσσαλονίκη 1966), τό θεωρητικὀ δοκίμιό του «Ὁ βυζαντινισμός καί οἱ Σλάβοι» (στόν τόμο K. Λεόντιεφ, Βλαδ. Σολοβιόφ, Τό Βυζάντιο στή Ρωσία, μετ. Οleg Tsybenko, Καστανιώτης, Ἀθήνα 2018) καί τό ἐκτενέστατο λογοτεχνικό ἀφήγημα Ὀδυσσέας Πολυχρονιάδης. Ἀναμνήσεις ἑνός Ἕλληνα ἀπό τό Ζαγόρι (τ. 1-2, μετ. Γ.Σ. Δημητρακόπουλος, Ἁρμός, Ἀθήνα 2024).
Ἀκόμα λιγότερο γνωστό, νομίζω, ὅτι ἦρθε στήν Ἑλλάδα ὡς διπλωμάτης, καί ὑπηρέτησε σέ διάφορες πόλεις τῆς Χώρας μας. Στήν διάρκεια αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας του συνέγραψε ὁρισμένα βιβλία πού ἀφοροῦν τήν ἀνθρωπογεωγραφία τοῦ τόπου, τά ὁποῖα παρουσιάζουν ἕνα ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον.Τό 1863 εἰσῆλθε στήν ὑπηρεσία τοῦ ρωσικοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν καί στίς 25 Ὀκτωβρίου τοῦ ἴδιου ἔτους διορίστηκε στό ρωσικό Προξενεῖο στό νησί τῆς Κρήτης, στά Χανιά.
Μεταξύ τῶν ἀφηγημάτων τοῦ Λεόντιεφ τῆς ἐποχῆς 1863-1872, θά σημειώσω τά «Δοκίμια τῆς Κρήτης» [Очерки Крита], καί τά ἀφηγήματα «Χρύσω» [Хризо], καί «Χαμίντ καί Μανώλης» [Хамид и Маноли] τά ὁποῖα συνδέονται μέ τήν ζωή στήν Κρήτη, καί πού μάλιστα ἔχουν χαρακτηριστεῖ «ἐξαίρετες νουβέλες». Αὐτά τά κείμενα, ὅπως καί τά «Καπετάν Ἠλίας», «Ἀσπασία Λαμπρίδη», ἔχουν περιληφθεῖ στόν Β΄ τόμο τῶν Ἁπάντων (Собрание сочинений К. Леонтьева. Том второй. Повести и рассказы, Типография В. М. Саблина, Μ. 1912) τοῦ Κ. Λεόντιεφ.
Τό 1871 ὁ Λεόντιεφ διορίστηκε πρόξενος στά Ἰωάννινα, ἀλλά τό κλίμα τῆς πόλης ἐπέδρασε ἀρνητικά στήν ὑγεία του. Τότε μετατέθηκε στήν θέση τοῦ προξένου στήν Θεσσαλονίκη, ὅπου κινδύνευσε ἡ ζωή του λόγῳ τῆς ἑλονοσίας.
Τό 1872-1874 ἔζησε στήν Κωνσταντινούπολη καί στό νησί τῆς Χάλκης. Τά ἔργα πού ἤδη ανέφερα, τό «Βυζαντινισμός καί Σλαβισμός» καί τό «Ὀδυσσέας Πολυχρονιάδης» ἀνήκουν ἀκριβῶς σέ αὐτήν τήν ἐποχή.
Στήν ἀποτίμηση τῆς αἰσθητικῆς, ἀλλά καί ἱστορικῆς, ἀξίας τῶν ἀφηγημάτων τοῦ Λεόντιεφ πού ἀναφέρονται στήν Ἑλλάδα, καί ἰδιαίτερα στήν Κρήτη, πρέπει νά ληφθεῖ ὑπ’ ὄψιν ἡ τοποθέτηση τοῦ Ρώσου φιλοσόφου Ν. Μπερντιάγιεφ: «Ὁ Κ. Λεόντιεφ ἔγραψε θαυμάσιες, ὄμορφες, ἱστορίες γιά τήν ζωή τῶν Χριστιανῶν στήν Τουρκία, οἱ
ὁποῖες περιμένουν ἀκόμη μία δίκαιη ἀξιολόγηση.
Σέ κάποια ἀπό τά ἀφηγήματα ἀποκαλύπτει ἕνα ἐκπληκτικό ἀντικειμενικό χάρισμα γιά τήν καλλιτεχνική ἀναπαραγωγή τῆς ζωῆς τῆς Ἀνατολῆς» (Николай А. Бердяев,
Константин Леонтьев:очерк из истории русской религиозной мысли, I.M.C.A. Press, Paris 1926, С. 58-59).
Νά προσθέσω ὅτι ἀπό τήν σχετική μελέτη τῶν ἀφηγημάτων τοῦ Κ. Λεόντιεφ τῆς ἐποχῆς πού ἔζησε σέ περιοχές τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου (1863-1872) εἶναι βάσιμο νά λεχθεῖ ὅτι τό ὑλικό τους πού ἀφορᾶ τήν Κρήτη καί τούς ἀνθρώπους της ἐνδιαφέρει ἀπό ἀπόψεως ὄχι μόνο αἰσθητικῆς ἀλλά καί ἐθνογραφικῆς, λαογραφικῆς, καί θρησκευτικῆς καί γενικότερα ἱστορικῆς.
Σημείωση”Χ”: Οἱ πληροφορίες τοῦ πιὸ πάνω ἄρθρου τοῦ Δημήτρη Μπαλτᾶ [δημοσιευμένο στο φύλλο 1172 της εφημερίδας μας] γιὰ τὴν ἰδιότητα τοῦ Λεόντιεφ καὶ ὡς διπλωμάτη δίνουν ἀξία στὴ διατυπωμένη θέση του γιὰ καταδίκη τῆς ἐπίσημης ρωσικῆς πολιτικῆς τοῦ Πανσλαβισμοῦ ὡς ξένης μὲ τὴν ὀρθόδοξη Παράδοση. Ἐπικρίνει τὴν εξαιτίας της πρόκληση τοῦ διχασμοῦ μεταξὺ τῶν ὁμοδόξων γειτονικῶν λαῶν Ἑλλάδας καὶ Βουλγαρίας.
