• Τὸ Κίνημα τῆς Χριστιανικῆς Δημοκρατίας, μὲ τὸν αὐτοθυσιαστικὸ ἀγώνα τοῦ Νίκου Ψαρουδάκη καὶ τῶν στελεχῶν του, ἀποδόμησε τὸ χουντικὸ ἀφήγημα στὴ βάση τῶν Γραφῶν καὶ τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας.

Ἡ πτώση τῆς δικτατορίας ἡ ὁποία ὁλοκληρώθηκε σὰν σήμερα τὰ ξημερώματα μὲ τὴν ὁρκωμοσία τῆς πολιτικῆς κυβέρνησης ἐθνικῆς ἑνότητας σήμανε καὶ τὸ τέλος τῆς ἐξορίας τοῦ Νίκου Ψαρουδάκη ποὺ ἐπέστρεψε ἀπὸ τὴ Γυάρο καὶ τὴν ἐπανακυκλοφορία τῆς “Χριστιανικῆς” στὶς 27 Ἰουλίου 1974, ἡ ὁποία μέχρι σήμερα συνεχίζεται.

Ὁ ἀντιδικτατορικὸς ἀγώνας εἶναι φυσικὴ συνέπεια καὶ συνέχεια τοῦ ἀγώνα τῆς ΧΔ ἀπὸ τὴν ἵδρυσή της νὰ ξεσκεπάσει τὴν ἐργαλειοποίηση τῆς πίστης μας ἀπὸ τὴν ἄρχουσα τάξη, μὲ τὴ μετάλλαξη τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας σὲ ἀκίνδυνη άτομικὴ ἠθικὴ ποὺ κλείνει τὰ μάτια στὴν κοινωνικὴ ἀδικία καὶ τὴν τυραννία, μὲ τὴ μετατροπή της σὲ ἰδελογικὸ ἀπολογητὴ τοῦ μετεμφυλιακοῦ κράτους. Τὸν “ἀστοχριστιανισμό”, ὅπως τὸν ἀποκαλοῦσε ὁ Νίκος Ψαρουδάκης.   

Ὁ ὅρος “ἐργαλειοποίηση” εἶναι νεολογισμὸς. Εἶναι ἡ πράξη κατὰ τὴν ὁποία μετατρέπουμε κάτι –ὅπως μιὰ ἰδέα, ἕναν θεσμό, ἢ καὶ μιὰ ἀνθρώπινη ὁμάδα– σὲ ἐργαλεῖο γιὰ νὰ πετύχουμε ἕναν ἄλλο, συνήθως ἰδιοτελῆ ἢ ξένο πρὸς τὴν οὐσία του σκοπό. Ἂν ἡ λέξη εἶναι νέα, ἡ πρακτικὴ ποὺ περιγράφει εἶναι παλιά.

Ἡ Χούντα ποὺ ἀποτέλεσε τὴν φυσικὴ ἐξέλιξη τῶν αὐταρχικῶν παθογενειῶν τοῦ μετεμφυλιακοῦ κράτους εἶχε ἐπενδύσει στὴν ἐργαλειοποίηση τῆς χριστιανικῆς πίστης καὶ ἦρθε σὲ ἰδιαίτερα ἄβολη καὶ δύσκολη θέση δεχόμενη κριτικὴ ἀπὸ χριστιανικὴ σκοπιά.

Ὁ ἀντιδικτατρικὸς ἀγώνας τῆς ΧΔ εἶχε ἰδιαίτερο βάρος, ἐπειδὴ τὸ δικτατορικὸ καθεστὼς ἐμφανιζόταν ὡς “θεματοφύλακας” τῆς χριστιανικῆς πίστης ἀπέναντι στὸν “κομμουνιστικὸ κίνδυνο”, μὲ κορυφαία ἐκδήλωση τὸ σύνθημα ” Ἑλλὰς Ἑλλήνων Χριστιανῶν”. Τὸ Κίνημα τῆς Χριστιανικῆς Δημοκρατίας, μὲ τὸν αὐτοθυσιαστικὸ ἀγώνα τοῦ Νίκου Ψαρουδάκη καὶ τῶν στελεχῶν του, ἀποδόμησε τὸ χουντικὸ ἀφήγημα στὴ βάση τῶν Γραφῶν καὶ τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας.

Ἂν γιὰ τὸν ἀκίνδυνο συστημικὸ χριστιανισμὸ ἡ Δημκορατία ἦταν “λεπτομέρεια” χωρὶς σημασία, ἀφοῦ ἐκθύμως στήριξε τὸ τυραννικὸ καθεστώς, δὲν συνέβαινε τὸ ἴδιο μὲ τοὺς Χρισιανοδημοκράτες, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἤδη διαμορφωθεῖ στὸ πλαίσιο τοῦ Κινήματος ὡς δημοκράτες έκ πεποιθήσεως καὶ ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ στρατεύθηκαν στὸν ἀντιδικτατορικὸ ἀγώνα. Ἡ δημοκρατικότητα, καὶ τὸ ἀσυμβίβαστο τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας μὲ κάθε μορφῆς τυραννία ἦταν ἐξαρχῆς θεμελιώδης θέση καὶ στάση ζωῆς γιὰ τοὺς πρωτεργάτες  τοῦ Κινήματος τὶς δεκαετίες τοῦ 1950 καὶ τοῦ 1960.

Ὁ ἀντιδικτατορικὸς ἀγώνας ξεκίνησε ἀπὸ τὴν ἴδια μέρα τῆς ἐπιβολῆς τῆς δικτατορίας μὲ τὴ συμμετοχὴ τοῦ ἀείμνηστου Μανώλη Μηλιαράκη καὶ τοῦ π. Χρήστου Χριστοδούλου στὸ ἀντιδικτατορικὸ συλλαλητήριο τοῦ Ἡρακλείου Κρήτης. 

Τὸ πρῶτο ἀντιστασιακὸ κείμενο ἦταν τὸ βιβλίο “Κριτικὴ τοῦ Συντάγματος ὐπὸ τὸ φῶς τοῦ Χριστιανισμοῦ τὸ 1968″, ποὺ δὲν ἀρκεῖται στὴν κριτικὴ τῆς τυραννίας καὶ τῆς καταστολῆς τῶν δημοκρατικῶν ἐλευθεριῶν, ἀλλὰ μὲ πρωτόγνωρο θᾶρρος ὑπὸ δικτατορικὸ καθεστώς, ἀναδεικνύει τὴν κοινωνικὴ ἀδικία τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος συνολικότερα. 

Ἀπὸ τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1970 μὲ τὴν ἐπανακυκλοφορία τῆς ἐφημερίδας ὑπὸ τὸν τίτλο “Χριστιανικἠ”, σὲ συνέχεια τῆς ἄρσης τῆς προληπτικῆς λογοκρισίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀντιστασιακοῦ ἐντύπου “Χαραυγή” γιὰ ἕνα διάστημα. Ἡ ἐφημερίδα κλιμάκωσε τὸν ἀντιδικτατορικό της λόγο, στήριξε τὸ φοιτητικὸ κίνημα καὶ τὴν ἐξέγερση τοῦ Πολυτεχνείου, κατάγγειλε τὴν ἀπόπειρα τῆς Χούντας να νομιμοποιηθεῖ πολιτικὰ με τὴ λεγόμενη “φιλελευθεροποίηση”.  Προειδοποίησε γιὰ τοὺς κινδύνους τῶν μεθοδεύσεων τῆς Χούντας στὴν Κύπρο, ποὺ ὁδήγησαν στὴν κυπριακὴ τραγωδία. 

Μετὰ τὸ κλείσιμο τῆς ἐφημερίδας τὸν Δεκέμβριο τοῦ 1973 καὶ τὴν ἐξορία τοῦ Νίκου Ψαρουδάκη, οἱ Χριστιανοδημκράτες τοῦ ἐξωτερικοῦ κυκλοφόρησαν τὸ ἀντιστασιακὸ ἔντυπο “Καινούργιοι Ὁρίζοντες” μέχρι τὸν Ίούλιο τοῦ 1974.

“Ἀνάγκασαν ὀργανώσεις καὶ κομματα νὰ γίνουν πιὸ μαχητικὲς στὴ στάση τους”

Ὁ συνδρομητής καὶ φίλος τῆς ἐφημερίδας Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος στὴν ἐκδήλωσή μας στὴν ΕΣΗΕΑ τον περασμένο Μάιο, ἀνέδειξε καὶ τὸν -παραγνωρισμένο ἀλλὰ ἐξίσου σημαντικὸ- ρόλο ποὺ ἔπαιξαν τὸ Κίνημα καὶ ἡ ἐφημερίδα του στὴν κατὰ τὸ δυνατὸν πιὸ ὁλοκληρωμένη λειτουργία τῆς Δημοκρατίας στὴ χώρα μας τὸ πρῶτο διάστημα τῆς Μεταπολίτευσης:

Τρεις άνθρωποι έπαιξαν εκείνη την περίοδο, του Ιουλίου και του Αυγούστου 1974, τον πιο κρίσιμο ρόλο στην αποκρυστάλλωση της εθνικής δημοκρατικής συνείδησης του ελληνικού λαού. Τον έπαιξαν χάρι στην ακεραιότητα, το θάρρος και την ευθυκρισία τους, τολμώντας να αμφισβητήσουν και τις «γεφυροποιές» (με τη χούντα) διαθέσεις της κυβέρνησης της δήθεν «εθνικής ενότητας» και την «αφωνία» και το φόβο των παραδοσιακών αριστερών. Ήταν ο Λούης Δάνος, ο Μάριος Πλωρίτης και ο Νίκος Ψαρουδάκης.

Παρόλο που δεν ανταμείφθηκαν πολιτικά ή εκλογικά, οι τρεις αυτές προσωπικότητες, και με όσα έγραψαν και με την ακεραιότητα και το θάρρος τους, που έλαμπαν, ανέβασαν τον πήχυ των απαιτήσεων του ελληνικού λαού, διατύπωσαν και αποκρυστάλλωσαν τις πρώτες δημοκρατικές διεκδικήσεις, δυσκολεύοντας την προσπάθεια «ομαλοποίησης» και «κατευνασμού» των αντιχουντικών διαθέσεων από την κυβερνώσα Δεξιά, και ανάγκασαν και τις διάφορες οργανώσεις και κόμματα να γίνουν πιο μαχητικές στη στάση τους.

Ἐὰν τέτοιες μέρες τὸ 1974 ὁ Νίκος Ψαρουδάκης γυρνοῦσε ἀπὸ τὴν ἐξορία τῆς Γυάρου, τέτοιες μέρες πάλι, δύο χρόνια ἀργότερα καὶ πενήντα χρόνια πρὶν ἀπὸ σήμερα, 30 Ιουνίου 1976, περνοῦσε τὸ κατώφλι τοῦ Κορυδαλλοῦ καταδικασμένος γιὰ “περιύβριση ἀρχῆς”. Τὸ ἄρθρο γιὰ τὸ “Διαρκὲς ἔγκλημα” ποὺ ὁδήγησε στὴν καταδίκη καὶ φυλάκισή του, ἀφοῦ σὲ ἔνδειξη διαμαρτυρίας και ως πράξη αντίστασης ἀρνήθηκε νὰ ἐξαγοράσει τὴν τετράμηνη ποινή, ἦταν τὸ ἀποκορύφωμα τοῦ ἀγώνα τῆς πρώτης μεταδικτατορικῆς περιόδου γιὰ ὁλοκληρωμένη λειτουργία τῆς Δημοκρατίας καὶ κατάργηση τῶν αὐταρχικῶν καταλοίπων τῆς δικτατορίας καὶ τοῦ μετεμφυλιακοῦ κράτους. 

Ὅπως τονίζει κλείνοντας τὴν παρέμβασή του:

Η παρακαταθήκη των ιδεών και το παράδειγμα της στάσης του Ψαρουδάκη επιτρέπει ακόμα και σήμερα στην εφημερίδα που εκείνος ίδρυσε να παραμένει ένα προπύργιο κριτικής σκέψης σε μια περίοδο καθολικής πτώσης και αποσύνθεσης του πολιτισμού και της δημοκρατικής ιδεολογίας των Ελλήνων, και μάλιστα ανεξάρτητα του αν κάποιος έχει και ποιά θρησκευτική πίστη έχει, κάτι που δεν είναι μικρό κατόρθωμα. Αξίζει την αμέριστη στήριξή μας.

ΓΖ     

ENGLISH

Resistance to the instrumentalization of our faith by the far right

The Christian Democracy Movement, with the self-sacrificing struggle of Nikos Psaroudakis and its members, deconstructed the junta narrative on the basis of the Scriptures and Christian teaching.
The fall of the dictatorship, which was completed as if at dawn today with the swearing-in of the political government of national unity, also marked the end of the exile of Nikos Psaroudakis, who returned from Gyaros, and the re-circulation of “Christianiki” on July 27, 1974, which continues to this day.

The anti-dictatorial struggle is a natural consequence and continuation of the struggle of Christian Democracy since its foundation to expose the instrumentalization of our faith by the ruling class, with the transformation of Christian teaching into a harmless individual ethic that turns a blind eye to social injustice and tyranny, with its transformation into an ideological apologist for the post-civil war state. “Capitalist Christianity”, as Nikos Psaroudakis called it.

The term “instrumentalization” is a neologism. It is the act by which we transform something – such as an idea, an institution, or even a human group – into a tool to achieve another, usually selfish or foreign to its essence, purpose. If the word is new, the practice it describes is old.

The Junta that constituted the natural evolution of the authoritarian pathologies of the post-civil war state had invested in the instrumentalization of the Christian faith and came into a particularly uncomfortable and difficult position, receiving criticism from a Christian perspective.

The anti-dictatorial struggle of the Christian Democracy Movement had a special weight, because the dictatorial regime appeared as the “guardian” of the Christian faith against the “communist danger”, with the slogan “Greece of Greek Christians” as its peak manifestation. The Christian Democracy Movement, with the self-sacrificing struggle of Nikos Psaroudakis and its members deconstructed the junta narrative on the basis of the Scriptures and Christian teaching.

If for harmless systemic Christianity, Democracy was a “detail” without significance, since it willingly supported the tyrannical regime, the same was not true of the Christian Democrats, who had already formed themselves within the framework of the Movement as democrats by conviction and from the first moment joined the anti-dictatorial struggle. Democracy, and the incompatibility of Christian teaching with any form of tyranny, was from the very beginning a fundamental position and attitude of life for the leaders of the Movement in the decades of the 1950s and 1960s.

The anti-dictatorship struggle began on the very day of the imposition of the dictatorship with the participation of the late Manolis Miliarakis and Fr. Christos Christodoulou in the anti-dictatorship rally in Heraklion, Crete.

The first resistance text was the book “Criticism of the Constitution in the Light of Christianity in 1968”, which does not stop at criticizing tyranny and the suppression of democratic freedoms, but with unprecedented courage under a dictatorial regime, highlights the social injustice of the bourgeois regime in general.

Since January 1970, with the re-circulation of the newspaper under the title “Christianiki”, following the lifting of preventive censorship, but also of the resistance publication “Charavgi (Dawn)” for a while. The newspaper escalated its anti-dictatorial discourse, supported the student movement and the Polytechnic uprising, denounced the Junta’s attempt to legitimize itself politically through so-called “liberalization”. It warned of the dangers of the Junta’s methods in Cyprus, which led to the Cypriot tragedy.

After the closure of the newspaper in December 1973 and the exile of Nikos Psaroudakis, the Christian Democrats abroad published the resistance publication “New Horizons” until July 1974.

“They forced organizations and parties to become more militant in their stance”

The subscriber and friend of the newspaper Dimitris Konstantakopoulos in Our event at ESIEA last May also highlighted the -unrecognized but equally important- role that the Movement and its newspaper played in the most complete possible functioning of Democracy in our country during the first period after the fall of the dictatorship:

“Three people played during that period, July and August 1974, the most crucial role in the crystallization of the national democratic consciousness of the Greek people. They played it thanks to their integrity, courage and judgment, daring to question both the “bridge-building” (with the junta) dispositions of the government of the so-called “national unity” and the “dissonance” and fear of the traditional leftists. They were Louis Danos, Marios Ploritis and Nikos Psaroudakis.

Although they were not rewarded politically or electorally, these three personalities, both with what they wrote and with their shining integrity and courage , raised the bar of the demands of the Greek people, formulated and crystallized the first democratic demands, making it difficult for the ruling Right to “normalize” and “appease” the anti-junta sentiments, and forced the various organizations and parties to become more militant in their stance”.

If on such days in 1974 Nikos Psaroudakis returned from the exile of Gyaros, on such days again, two years later and fifty years ago, on June 30, 1976, he crossed the threshold of Korydallos prison, convicted of “insulting authority.” The article on “Continuous Crime” that led to his conviction and imprisonment, after he refused to redeem the four-month sentence in protest and as an act of resistance, was the culmination of the struggle of the first post-dictatorship period for the complete functioning of the Republic and the abolition of the authoritarian remnants of the dictatorship and the post-civil war state.

As he emphasizes in closing his speech:

“The legacy of ideas and the example of Psaroudakis’s attitude allow even today the newspaper he founded to remain a bastion of critical thought in a period of universal decline and decomposition of the culture and democratic ideology of the Greeks, and indeed regardless of whether someone has or what religious faith they have, which is no small feat. It deserves our undivided support”.

Y. Z.

FRANCAIS

Résistance à l’instrumentalisation de notre foi par l’extrême droite

Le Mouvement de la Démocratie Chrétienne, grâce au combat dévoué de Nikos Psaroudakis et de ses militants, a déconstruit le discours de la junte en s’appuyant sur les Écritures et l’enseignement chrétien.

La chute de la dictature, qui s’est achevée comme à l’aube ce jour-là avec l’investiture du gouvernement d’union nationale, a également marqué la fin de l’exil de Nikos Psaroudakis, de retour de Gyaros, et la réactivation du mouvement « chrétien » le 27 juillet 1974, qui se poursuit encore aujourd’hui.

La lutte antidictatoriale est le prolongement naturel du combat mené par la Démocratie Chrétienne depuis sa fondation. Ce combat vise à dénoncer l’instrumentalisation de notre foi par la classe dirigeante, qui a transformé l’enseignement chrétien en une éthique individuelle inoffensive fermant les yeux sur l’injustice sociale et la tyrannie, et en une apologie idéologique de l’État post-guerre civile. « Le christianisme bourgeois», comme l’appelait Nikos Psaroudakis.

Le terme « instrumentalisation » est un néologisme. Il désigne l’acte de transformer quelque chose – une idée, une institution, voire un groupe humain – en un outil pour atteindre un autre but, généralement égoïste ou étranger à son essence. Si le mot est nouveau, la pratique qu’il décrit est ancienne.

La junte, héritière des dérives autoritaires de l’État post-guerre civile, avait investi dans l’instrumentalisation de la foi chrétienne et s’était retrouvée dans une position particulièrement délicate, suscitant des critiques de la part des chrétiens.

La lutte anti-dictatoriale du Mouvement pour la démocratie chrétienne revêtait une importance particulière, car le régime dictatorial se présentait comme le « gardien » de la foi chrétienne face au « danger communiste », avec pour expression phare le slogan « La Grèce des chrétiens grecs ». Le Mouvement de la Démocratie Chrétienne, grâce au combat désintéressé de Nikos Psaroudakis et de ses cadres, a déconstruit le discours de la junte en s’appuyant sur les Écritures et l’enseignement chrétien.

Si, pour un christianisme systémique et bienveillant, la démocratie n’était qu’un « détail » sans importance, puisqu’il soutenait sciemment le régime tyrannique, il n’en allait pas de même pour les Démocrates-Chrétiens. Ces derniers, au sein même du Mouvement, s’étaient affirmés comme des démocrates par conviction et avaient rejoint dès le départ la lutte contre la dictature. La démocratie, et l’incompatibilité de l’enseignement chrétien avec toute forme de tyrannie, constituaient, dès l’origine, une position et un principe de vie fondamentaux pour les dirigeants du Mouvement dans les années 1950 et 1960.

La lutte contre la dictature a débuté le jour même de son instauration, avec la participation de feu Manolis Miliarakis et du Père   Christos Christodoulou lors du rassemblement anti-dictature à Héraklion, en Crète.

Le premier texte de résistance fut l’ouvrage « Critique de la Constitution à la lumière du christianisme en 1968 », qui, loin de se contenter de critiquer la tyrannie et la suppression des libertés démocratiques, met en lumière avec un courage sans précédent sous un régime dictatorial l’injustice sociale du régime bourgeois en général.

À partir de janvier 1970, avec la reprise de la diffusion du journal sous le titre actuel « Christiqniki », suite à la levée de la censure préventive, et celle, temporaire, de la publication de résistance « Chqrqvgi (L’Aube) », le journal intensifia son discours anti-dictatorial, soutint le mouvement étudiant et le soulèvement de l’École polytechnique, et dénonça la tentative de la junte de se légitimer politiquement par une prétendue « libéralisation ». Il mit en garde contre les dangers des méthodes de la junte à Chypre, qui menèrent à la tragédie chypriote.

Après la fermeture du journal en décembre 1973 et l’exil de Nikos Psaroudakis, les démocrates-chrétiens de l’étranger publièrent la revue de résistance « Nouveaux Horizons » jusqu’en juillet 1974.

« Ils ont contraint les organisations et les partis à durcir leur position »

Dimitris Konstantakopoulos, abonné et ami du journal, lors de notre événement à l’ESIEA en mai dernier a également souligné le rôle – méconnu mais tout aussi important – joué par le Mouvement et son journal dans le fonctionnement le plus complet possible de la démocratie en Grèce durant la première période aprés la chute de la dictature:

Trois personnes ont joué, durant cette période (juillet et août 1974), un rôle crucial dans la cristallisation de la conscience démocratique nationale du peuple grec. Elles y sont parvenues grâce à leur intégrité, leur courage et leur discernement, osant remettre en question à la fois la volonté de « bâtir des ponts » (avec la junte) du gouvernement de la soi-disant « unité nationale » et la « dissonance » et la peur de la gauche traditionnelle. Il s’agissait de Louis Danos, Marios Ploritis et Nikos Psaroudakis.

Bien qu’ils n’aient pas été récompensés politiquement ni électoralement, ces trois personnalités, par leurs écrits, leur intégrité et leur courage brilliants, ont élevé le niveau des revendications du peuple grec, ont formulé et cristallisé les premières revendications démocratiques, rendant difficile pour la droite au pouvoir de « normaliser » et d’« apaiser » les sentiments anti-junte, et ont contraint les différentes organisations et partis à adopter une position plus militante.

Si, en ces jours de 1974, Nikos Psaroudakis revenait d’exil de Gyaros, en ces mêmes jours, deux ans plus tard, il y a cinquante ans jour pour jour, le 30 juin 1976, il franchissait le seuil de Korydallos, condamné pour « outrage à l’autorité ». L’article relatif au « crime continu » qui a conduit à sa condamnation et à son emprisonnement, après son refus de payer sa peine de quatre mois en signe de protestation et de résistance, a marqué l’apogée de la lutte de la première période post-dictature pour le plein fonctionnement de la République et l’abolition des vestiges autoritaires de la dictature et de l’État d’après-guerre civile.

Comme il le souligne en conclusion de son discours :

L’héritage des idées et l’exemple de l’attitude de Psaroudakis permettent encore aujourd’hui au journal qu’il a fondé de demeurer un bastion de la pensée critique, en cette période de déclin et de décomposition généralisés de la culture et de l’idéologie démocratique grecques, et ce, indépendamment de toute croyance religieuse. C’est un exploit remarquable. Il mérite notre soutien inconditionnel.

GZ