Στὶς 3 Ἰανουαρίου 1911 ἐκοιμήθη ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης, “ἅγιος τῶν Νεοελληνικῶν Γραμμάτων”. Ἔχουν προβληθεῖ κυρίως ἡ εύλάβειά του καὶ οἱ ἀναφορές του στὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση. Λιγότερο ἔχει ἀναδειχθεῖ ἡ κοινωνική του κριτική, ποὺ σύμφωνα μὲ τὸν Σαράντο Καργάκο ( Ἐκδ. Ἁρμός “Ἡ πολιτική σκέψη τοῦ Παπαδιαμάντη”, 2003), ἦταν ἡ ὀξύτερη καὶ αἰχμηρότερη σὲ σχέση μὲ ἄλλους Ἕλληνες συγγραφεῖς.

Χαρακτηριστικὸ εἶναι τὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τοὺς Χαλασοχώρηδες, ἰδιαίτερα ἐπίκαιρο σὲ καιροὺς παγκόσμιας ἐξαθλίωσης τῶν κοινωνιῶν μὲ τὴ μεταφορὰ πόρων στὴν Ὀλιγαρχία.

«…Ἡ πλουτοκρατία ἦτο, εἶναι καὶ θὰ εἶναι ὁ μόνιμος ἄρχων τοῦ κόσμου, ὁ διαρκὴς ἀντίχριστος. Αὕτη γεννᾷ τὴν ἀδικίαν, αὕτη τρέφει τὴν κακουργίαν, αὕτη φθείρει σώματα καὶ ψυχάς. Αὕτη παράγει τὴν κοινωνικὴν σηπεδόνα. Αὕτη καταστρέφει κοινωνίας νεοπαγεῖς…».