Αυτές τις μέρες, με τη συγκρότηση της Πρωτοβουλίας των Καλλιτεχνών και Εργαζομένων στον Πολιτισμό για ικανοποίηση αιτημάτων τους, θυμήθηκα μια ιστορία που διηγείται ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος στο βιβλίο του “Τα πρόσωπα και τα κείμενα – Ε’ Ο λυρικός λόγος” σχετικά με την έκδοση του τελευταίου ποιητικού βιβλίου του Κ. Καρυωτάκη “Ελεγεία και Σάτιρες” (1928), με τον οποίο ήταν φίλοι.
Αυθεντικοί καλλιτέχνες
Ο Καρυωτάκης (1896-1928), που, όπως θα πούμε και παρακάτω, ήδη τον περιφρονούσαν διάφοροι λογοτεχνικοί “παράγοντες τρανοί της καταστάσεως” της εποχής του και ο προϊστάμενός του στη δημόσια διοίκηση δίωκε αμείλικτα για τη συνδικαλιστική του δράση (δυσμενής μετάθεση στην Πρέβεζα κ.λπ.), είχε δυσκολία να βρει εκδότη για το τρίτο και κορυφαίο του βιβλίο, για το οποίο ο ομότεχνός του και κριτικός Τέλλος Άγρας (1899-1944) έχει γράψει ότι “έγινε μαιτρ” και “μας εξεπέρασεν όλους, αμέσως και εξακολουθητικά”. Ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος είχε μεσολαβήσει τότε σε κάποιο γνωστό του εκδότη, ο οποίος όμως “ξύνισε” με το χειρόγραφο και προέβη σε απρέπειες, διότι είπε πως ήθελε τα ποιήματα οπωσδήποτε να έχουν και λίγο φύση και βουκολικές αναπαραστάσεις, και ότι “αυτός ο δικός σου μου φαίνεται λίγο παλαβός” (μ’ αυτά που γράφει).
Αργότερα, ο Οδυσσέας Ελύτης έλεγε ότι τα αδέρφια του μέχρι να πάρει το Νόμπελ τον “είχαν στην καρπαζιά” (ποιητής δεν είναι επάγγελμα βλέπετε), ενώ στις μέρες μας, όπως μας ενημερώνουν διάφοροι δημοσιογράφοι, το να κυκλοφορήσεις ποιητική συλλογή -είτε ως δημιουργός είτε ως εκδότης- μάλλον θεωρείται ένδειξη βλακείας -από εμπορικής απόψεως μιλώντας πάντα.
Γενικότερα, και συμφωνώντας απόλυτα με τα αιτήματα της Πρωτοβουλίας με το χαρακτηριστικό σύνθημα (και hashtag) SupportArtWorkers και την επιτακτικότητα της θέσπισής τους από το Κράτος, χρειάζεται μια γενικότερη αλλαγή νοοτροπίας στην κατεύθυνση της “ατομικής και κοινωνικής ευθύνης” και εκτίμησης όσων στο χώρο αυτό έχουν βαθύτερη αξία.
Οργανικοί-συστημικοί καλλιτέχνες
Το παραπάνω μπορεί να μας βοηθήσει να το κατανοήσουμε και μια ακόμα διήγηση από τα καλλιτεχνικά πράγματά μας του 20ου αιώνα. Το παράδειγμα ανέφερε ως χαρακτηριστικό ο μεγάλος ποιητής μας Μίλτος Σαχτούρης στις συνεντεύξεις του.
Σε αντίθεση λοιπόν με τον αυτόχειρα της Πρέβεζας -μετά από όσα πέρασε- Κώστα Καρυωτάκη, που έστελνε τη δεύτερη ποιητική του συλλογή -τα “Νηπενθή” (1921)- σε μεγάλα λογοτεχνικά περιοδικά της εποχής του και δεν καταδέχονταν -όπως υποχρεούνταν- ούτε να δημοσιεύσουν μονόστηλο ότι… την έλαβαν, ο Σωτήρης Σκίπης ήταν ένας από τους καλλιτέχνες (ποιητές) της εποχής με τη μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα. Ποιητής κυρίως, αλλά και ακαδημαϊκός και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, με διεθνείς διασυνδέσεις με μεγάλα ονόματα, εφόσον βιβλίο του προλογίστηκε από τον Ανατόλ Φρανς, και εξαιρετικά προβεβλημένος, αφού μίλησε στην κηδεία του Παλαμά μετά τον Άγγελο Σικελιανό επί Κατοχής .
Δεν μπορούμε να αποτιμήσουμε την προσφορά του σε άλλους τομείς στον πολιτισμό, αλλά πάντως τα (ελάχιστα) σήμερα ανθολογούμενα ποιήματά του έχουν το χαρακτηριστικό ότι είναι “ευανάγνωστα” σε υπερβολικό βαθμό αλλά κυρίως στερούνται το λυρισμό αυτόν που ανέδειξε τελικά στη διαχρονία -νόμος, αν πιστέψουμε το Ζήσιμο Λορεντζάτο- τον Καρυωτάκη, ο οποίος στην εποχή του είχε γράφει για τον ήσσονα αλλά ιδιαίτερα δοξασμένο ποιητή Μιλτιάδη Μαλακάση το σαρκαστικότατο ποίημα “Μικρή Ασυμφωνία εις Α Μείζων”.
Τα παραδείγματα είναι απλώς ενδεικτικά και θα μπορούσαν να είναι άλλα. Λέγοντας όμως πως υποστηρίζουμε τα αιτήματα των καλλιτεχνών και εργαζόμενων στον πολιτισμό, δεν εννοούμε όσους κατέστησαν την τέχνη τους υστερόβουλα κολακεία των ισχυρών της ημέρας, των “αρχόντων του αιώνος τούτου των καταργουμένων”. Η κατ’ ελάχιστον αξιοπρεπής μεταχείριση των εργαζόμενων στις καλές τέχνες -μια εξαιρετικά σημαντική λειτουργία που αγνοεί η ξιπάζουσα για την προοδευμένη τεχνοεπιστήμη κοινωνία μας- είναι άλλωστε ένα σημαντικό στήριγμα της αποφασιστικότητας των αυθεντικών και έντιμων καλλιτεχνών, ώστε να μην μπαίνουν ποτέ στον πειρασμό να γίνονται “σαλτιμπάγκοι” του οποιουδήποτε “Μαικήνα”-αυτοκράτορα της εποχής μας. Είθε λοιπόν τα αιτήματα των ανθρώπων αυτών να δικαιωθούν στο ακέραιο…
Γ.-Ν. Π.
