Του Σπυρίδωνα Λαβδιώτη

Στο άρθρο αυτό θα ασχοληθούμε εκτενώς με το Σύνταγμα της Γ ́ Εθνικής Συνέλευσης της Τροιζήνας του 1827, για να διαπιστώσουμε πέραν κάθε αμφιβολίας εάν η κατηγορία για τον Καποδίστρια ότι το Σύνταγμά της αποτελούσε «ξυράφι στα χέρια μικρού παιδιού», ευσταθεί ή μήπως ήταν «ξυράφι» για τον ίδιο τον κυβερνήτη.

Το μέλος της επιτροπής «Ελλάδα 2021», Αριστείδης Χατζής, με τη δήλωση ότι το Σύνταγμα της Τροιζήνας για τον Καποδίστρια αποτελούσε «ξυράφι στα χέρια μικρού παιδιού», υπονοούσε ότι ο κυβερνήτης είχε την άποψη ότι οι καταπιεσμένοι από τον οθωμανικό ζυγό Έλληνες δεν ήταν ακόμη ώριμοι να ασκήσουν την εκλογική τους δύναμη μέσω της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Ως εκ τούτου, το Σύνταγμα είναι περιττό να τηρηθεί. Την αινιγματική φράση «ξυράφι στα χέρια μικρού παιδιού» χωρίς το μέλος της επιτροπής να την τεκμηριώνει, αλλά να την πετά αποσπασματικά και ξεκάρφωτα σε ένα twitter για εντυπωσιασμό, οδηγεί σε ποικίλες παρερμηνείες και σπιλώνει κατάφωρα το όνομα ενός εξαίρετου άνδρα, του ευπατρίδη Καποδίστρια.

Που ακριβώς, και πότε, ο Καποδίστριας είπε ότι το Σύνταγμα αποτελούσε ξυράφι στα χέρια μικρού παιδιού, υπονοώντας το παιδί είναι ο πολιτικά ανώριμος ελληνικός λαός, δεν μας παραθέτει την πηγή ο καθηγητής Χατζής. Απλώς το εξαπολύει επιλεκτικά για να κατηγορηθεί δημόσια ο Καποδίστριας, ως ‘δικτάτορας’. Οι λέξεις όμως έχουν σημασία και κόκαλα τσακίζουν. Το όνομα Καποδίστριας είναι γνωστό, για την πλειοψηφία όμως ο χαρακτήρας και το έργο του είναι άγνωστα. Από την άλλη, η λέξη Δικτάτορας λειτουργεί αυτόματα στο άκουσμά της, ως ιαχή πολέμου, ως το σύνθημα να υπερασπιστούμε τα δημοκρατικά μας πιστεύω. Επιπλέον, η λέξη ‘δικτάτορας’ εμπεριέχει εύφλεκτο υλικό για να κάψει το όνομα και το έργο ενός πραγματικού ήρωα, που έδωσε τα πάντα και με τις διοικητικές του αρετές θεμελίωσε το ελληνικό κράτος.

Η φράση του «ξυραφιού» εμφανίζεται στο βιβλίο του David Brewer,¹ όπου ο συγγραφέας αναφέρει ότι άλλοι κατηγόρησαν τον Καποδίστρια για την αναστολή του Συντάγματος της Τροιζήνας, ως μια αδίστακτη απόπειρα απόκτησης προσωπικής δύναμης, αλλά κατά τη γνώμη του, αυτή δεν ήταν. Ο Καποδίστριας «είχε μια βαθιά δυσπιστία για τους ανθρώπους που πρωτοστάτησαν στην επανάσταση, διότι είχαν μονίμως αποτύχει να ενώσουν τις δυνάμεις τους στον κοινό αγώνα και πολύ συχνά είχαν καταπιέσει τον απλό λαό για το δικό τους προσωπικό συμφέρον». Και ο Brewer συνεχίζει με τη αμφίσημη φράση που λέγεται ότι εκστομίστηκε από τον κυβερνήτη: «να παραχωρήσεις τώρα Σύνταγμα αυτό είναι σαν να δίνεις σε ένα παιδί ένα ξυράφι, το παιδί δεν το χρειάζεται ακόμη, και ίσως θανατώσει μ’ αυτό τον εαυτό του».²

Είναι απορίας άξιον, πως κάποιοι μελετητές της ιστορίας και πανεπιστημιακοί καθηγητές που καθήκον τους είναι η διδαχή με συστηματικό τρόπο και η προαγωγή της επιστήμης με εξακριβωμένη και τεκμηριωμένη γνώση, χωρίς συστολή, αποκαλούν τον πατέρα του έθνους με το αδαμάντινο ήθος, ‘δικτάτορα’. Σε μια αήθη προσπάθεια να κηλιδώσουν το όνομα του μοναδικού άμισθου πολιτικού της νεοελληνικής ιστορίας που με τις μεταρρυθμίσεις του επέφερε μια κοσμογονία σε ένα κατ’ ουσία ανύπαρκτο κράτος. Ο βασικός λόγος, δεν διάβασαν με επιμέλεια το Σύνταγμα της Τροιζήνας. Γνωρίζουν ότι η επιστήμη βασίζεται σε τεκμήρια και όχι σε υποκειμενικές γνώμες. Στην προκειμένη περίπτωση δυστυχώς δεν το έπραξαν. Διότι εάν το είχαν μελετήσει, θα είχαν συμφωνήσει και επιβραβεύσει τη συνετή πράξη της προσωρινής αναστολής του συντάγματος, γιατί δεν έγινε αυθαίρετα,αλλά με τη συναίνεση της Συνέλευσης.³

Η Γ’ Εθνική Συνέλευση του επαναστατικού αγώνα, γνωστή ως Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, συνήλθε στις 19 Μαρτίου 1827 και περάτωσε τις εργασίες της στις 5 Μαΐου 1827.⁴ Στο πρώτο της σκέλος, η Εθνοσυνέλευση επέλεξε με Ψήφισμα της 3ης Απριλίου 1827, τον Ιωάννη Καποδίστρια Κυβερνήτη της Ελλάδος, για επτά χρόνια.

Ψήφισμα αρ. ΣΤ’ Η γενική τρίτη Συνέλευση των Ελλήνων, Θεωρώντας ότι η υψηλή επιστήμη του να κυβερνά κάποιος την πολιτεία και να οδηγεί τα έθνη στην ευδαιμονία, καθώς και ότι η εξωτερική και η εσωτερική πολιτική απαιτεί μεγάλη εμπειρία και μεγάλη μόρφωση, που ο βάρβαρος Οθωμανός δεν επέτρεψε ποτέ στους Έλληνες, Θεωρώντας ότι χρειάζεται ως επικεφαλής της ελληνικής πολιτείας Έλληνας γνώστης της πολιτικής στην πράξη, αλλά και στη θεωρία, για να κυβερνήσει σύμφωνα με το σκοπό της πολιτικής κοινωνίας, Ψηφίζει Α’. Ο κόμης Ιωάννης Καποδίστριας εκλέγεται από τη συνέλευση αυτή, στο όνομα του ελληνικού έθνους, Κυβερνήτης της Ελλάδος και του εμπιστεύεται την εκτελεστική της εξουσία.

*Ακολουθούν οι κύριες αποφάσεις του ΣΤ’’ ψηφίσματοςτης Γ’ Εθνοσυνέλευσης, (Β’), ότι ως κυβερνήτης θα κυβερνήσει την ελληνική πολιτεία σύμφωνα με τους ελληνικούς νόμους, (Γ’), η διάρκεια της εξουσίας, που του ανατίθεται από το έθνος, προσδιορίζεται σε επτά έτη και αρχίζει από σήμερα και, (Ε’), ο διορισμός τριμελούς επιτροπής,για να κυβερνήσει την Ελλάδα στη διάρκεια της απουσίας του. Η απόφαση της εκλογής του κυβερνήτη από τη Συνέλευση ήταν ομόφωνη⁵ και υπεγράφη το προσκλητήριο γράμμα προς τον Καποδίστρια στις 6 Απριλίου1827, το οποίο τον παρότρυνε να επισπεύσει την άφιξή του στην Ελλάδα.

Στο δεύτερο της σκέλος, η Εθνοσυνέλευση τροποποίησε τον Νόμο της Επιδαύρου, ήτοι το «Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος». Οι αντιπρόσωποι του έθνους ονομάστηκαν βουλευταί και συγκρότησαν τη Βουλή, η οποία ψήφισε το νέο πολίτευμα, που ονομάστηκε «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος».⁶ Η Διακήρυξη του Συντάγματος της Τροιζήνας, δηλώνει,«Ο Κυβερνήτης προσεκλήθη αλλεπαλλήλως έχων… την άδειαν να πραγματευτή Γ’ δάνειον πέντε εκατομμυρίων ταλήρων⁷ πραγματικών, εξ ου θέλει πληρώσει και τον τόκον των δύο προλαβόντων δανείων.» Ιδού η επίσημη απόδειξη της πρώτης χρεοκοπίας το 1827, εξ αιτίας αδυναμίας πληρωμής των τόκων των ληστρικών δανείων της «ανεξαρτησίας»,που σύναψε η προσωρινή διοίκηση την περίοδο 1824-1825, πριν αναγνωριστεί θεσμικά το Ελληνικό κράτος.

Τώρα ήλθε η κατάλληλη στιγμή να δούμε, γιατί ο Καποδίστριας ζήτησε από τη Βουλή, την προσωρινή αναστολή του Συντάγματος,⁸ και αυτή με ψήφισμα της, τον Ιανουάριο του 1828, αποδέχθηκε την εισήγηση του κυβερνήτη και ανέστειλε τη λειτουργία της ιδίας και του Συντάγματος. Στη θέση της Βουλής ιδρύθηκε το «Πανελλήνιον»,ως συμβουλευτικό όργανο. Έτσι αποκλήθηκε από τον κυβερνήτη το συμβούλιο που απαρτίζονταν από 27 διακεκριμένα μέλη. Το μείζον όμως ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι, εάν η αναστολή έγινε μόνο για την αποφυγή των πολλών κακών, φρικτής αναρχίας, της πειρατείας, της χαώδους κοινωνικής, οικονομικής, και στρατιωτικής κατάστασης ή μήπως υπήρχαν και άλλοι σοβαροί λόγοι;

Η απάντηση είναι ότι υπήρχαν. Συγκεκριμένα, το άρθρο 150 του Συντάγματος της Τροιζήνας, είχε ξεχωριστό όρκο για τον κυβερνήτη που έλεγε «Ορκίζομαι να υπερασπίσω και να διατηρήσω με όλας μου τας δυνάμεις την ανεξαρτησίαν του ελληνικού έθνους». Oops! Η Ελλάδα δεν ήταν ακόμη ανεξάρτητο κράτος. Σύμφωνα με τη Συνθήκη του Λονδίνου της 6ης Ιουλίου 1827, που υπεγράφη από την Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία, η Ελλάδα αναγνωρίζονταν ως αυτόνομη χώρα, υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου και φορολογικά υποτελής σε αυτόν. Συνεπώς, ο Καποδίστριας έπρεπε να δώσει ψευδή όρκο‘ είς το όνομα του υψίστου’, για να γίνει κυβερνήτης. Κάτι το φοβερό! Παρ’ όλη την αγάπη του προς την πατρίδα, «εργαζόμενος από τις 5 το πρωί έως τις 10 το βράδυ, σε κάθε λεπτομέρεια στην τεράστια προσπάθεια του για την ανοικοδόμηση του έθνους»,⁹ αυτό ήταν αδύνατον να γίνει. Και με λύπη είπε: «πως μπορώ εγώ να ορκιστώ για κάτι που η Ελλάδα δεν έχει αποκτήσει. Αδυνατώ να το πράξω».¹⁰

Επιπροσθέτως, ένα ακανθώδες πολιτικό ζήτημα του Συντάγματος της Τροιζήνας, είναι ότι η πραγματική εξουσία ανήκε στη Βουλή και όχι στον Κυβερνήτη. Σύμφωνα με το άρθρο 73, η Βουλή συντάσσει τους νόμους και τους στέλνει για έγκριση στον κυβερνήτη. Εάν διαφωνεί, έχει το δικαίωμα να τους επιστρέψει δύο φορές. Όμως, εάν η Βουλή επιμείνει και στείλει για τρίτη φορά το νομοσχέδιο για έγκριση στον κυβερνήτη,δεν μπορεί να το απορρίψει,« όστις χρεωστεί αμέσως να το επικυρώσει και να το δημοσιεύσει, και τότε τούτο γίνεται νόμος». Το οξύμωρο, ο κυβερνήτης είναι ‘απαραβίαστος’ διακηρύσσει το άρθρο 103, ζήτω ό ηγεμών!, ενώ το άρθρο 118, απαγορεύει την συμμετοχή του στις εργασίες της Βουλής, «Ο Κυβερνήτης δεν έχει είσοδον εις την Βουλήν, ειμή εις την έναρξιν και παύσιντων συνόδων», ζήτω η Βουλή! Η απορία είναι εύλογη. Για ποιόν πραγματικό λόγο κάλεσαν τον Καποδίστρια, να ζώσει τη χώρα από αφανισμό και να την αναστήσει από τα ερείπια ή να διατηρήσουν οι ίδιοι την εξουσία; Το Σύνταγμα της Τροιζήνας, κόβει σαν το ξυράφι τους τένοντες της εκτελεστικής εξουσίας του κάθε κυβερνήτη που θα τολμούσε να αναλάβει τα ινία της διακυβέρνησης. Τον καθιστά μια μαριονέτα με μαριονετίστα τη Βουλή, να τραβάει όποτε και όπου θέλει τα νήματα.

Για το πρώτο μέρος πατήστε εδώ.

Για άλλα άρθρα του κου Λαβδιώτη πατήστε ΕΔΩ  και ΕΔΩ

Πηγές

¹David Brewer, The Greek War of Independence, The Struggle for Freedom from Ottoman Oppression, 2011, p.338

²Ό.π., σελ. 338. Όμως, ο David Brewer, παραπέμπει τον αναγνώστη για την αυθεντικότητα της φράσης στον Woodhouse, Capodistria: the founder of Greek Independence, Oxford University Press, 1973. Όντως, η δήλωση,“ giving a child a razor”, προέρχεται από το βιβλίο του (C. M.) Woodhouse, Capodistria, 1973, σελίδα 372

³Βουλή των Ελλήνων, Συνταγματική ιστορία, «Ο Καποδίστριας επικαλούμενος την αταξία και τις δυσκολίες που καθιστούν τη διακυβέρνηση δυσχερή εισηγήθηκε στη Βουλή, και αυτή με ψήφισμα της, τον Ιανουάριο του 1828 αποδέχθηκε, την αναστολή λειτουργίας της ίδιας και του Συντάγματος.» www.hellenicparliament.gr

⁴Η Β’ Εθνοσυνέλευση του Άστρους που έγινε τον Απρίλιο του 1823, όρισε τη συγκρότηση Γ’ Εθνικής Συνέλευσης μετά από δύο έτη, για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Όμως, λόγω των πολεμικών επιχειρήσεων οι οποίες έβαιναν άσχημα για τον επαναστατικό αγώνα και των προσωπικών ερίδων, οι αντιπρόσωποι δεν εμφανίζονταν. Η Γ’ Εθνοσυνέλευση μετά από αρκετές αναβολές, τελικά έγινε στην Επίδαυρο στις 6 Απρίλιου του 1826, αλλά διέκοψε τις εργασίες της λόγω της πτώσεως του Μεσολογγίου στις 16 Απριλίου 1826. Εξ αιτίας των δυσκολιών που αντιμετώπιζε η πατρίδα, η κυβέρνηση μετέφερε την έδρα της στην Αίγινα και κάλεσε τους αντιπροσώπους. Αλλά λόγω της εμφύλιας διαμάχης αυτοί που πολιτεύονταν με την κυβέρνηση συγκεντρώθηκαν στην Αίγινα, ενώ οι αντιπολιτευόμενοι στην Ερμιόνη. Ήταν η άφιξη του στρατηγού Τσορτς (Church), που προϋπαντήθηκε με πρώτον τον Κολοκοτρώνη, αλλά τους είπε ‘εάν δεν τα βρουν να τον θεωρούν απλό περιηγητή’, και η προτροπή του πρέσβη της Αγγλίας στην Κωνσταντινούπολη για «ομόνοια», και επήλθε η λύση να γίνει η συνέλευση στην Τροιζήνα. (Σπυρίδων Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Μέρος Δ’, National Geographic, 2013). *Ιωάννης Καποδίστριας, Μέρος Α’, Βιογραφία υπό Α.Μ. Ιδρωμένου, Επιστολαί, National Geographic, 2013, σελ. 44

⁵Για να είμαστε ακριβείς,πρέπει να σημειώσουμε ότι οι κυβερνήσαντες στην περίοδο της εμφύλιας διαμάχης, 1823-1825, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος -οξυδερκής μεν, αλλά ραδιούργος δε -και Γεώργιος Κουντουριώτης, φημισμένος για την ατολμία του και έλλειψη ηγετικών προσόντων (ένα άλλο αδύναμο σημείο του, ήταν ότι δεν μπορούσε να ιππεύσει, έπεφτε από τη σέλλα του αλόγου. Ωστόσο, αφού φυλάκισε τον Κολοκοτρώνη στην Ύδρα, διορίστηκε αρχιστράτηγος της εκστρατείας κατά του Ιμπραήμ. Ο Κουντουριώτης ξεκίνησε από το Ναύπλιο στις 16 Μαρτίου του 1825, εν μέσω τιμητικών κανονιοβολισμών, με μια πομπή που θύμιζε γιορτινή παρέλαση παρά στρατιωτική εκστρατεία. Καβάλα σ’ ένα ωραίο λευκό άλογο στολισμένο με χάντρες και μπιχλιμπίδια βάδιζε με ανατολίτικη ραθυμία, και καθώς έπεφτε από το άλογο η πομπή σταματούσε. Έτσι, η πομπή έκανε τρείς μέρες για να φθάσει από το Ναύπλιο στην Τρίπολη, και δύο μέρες πριν αντικρύσει τον εχθρό αρρώστησε! Στις 7 Απριλίου οι Έλληνες υπέστησαν βαριά ήττα από τον Ιμπραήμ, στη θέση Κρεμμύδι βορειοανατολικά της Πύλου), βλέποντας ότι με την εκλογή του Καποδίστρια θα έχαναν την εξουσία, όταν προτάθηκε να γίνει ομόφωνα η εκλογή του ονόματος για το αξίωμα του κυβερνήτη, οι περισσότεροι αντιπρόσωποι τους από την Ύδρα και τις Σπέτσες απεχώρησαν. Εξ ου και η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας εξέλεξε ομόφωνα τον Ιωάννη Καποδίστρια

⁶Το Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδος (Τροιζήνα, 1827), www.hellenicparliament.gr

⁷Είναι το Ισπανικό αργυρό νόμισμα των 8 reales (real, η νομισματική μονάδα, 1 real= 0.125 ουγγιές ασημιού). Το τάληρο είναι το κύριο μέσο συναλλαγών στην επαναστατική περίοδο γνωστό στην Ελλάδα και ως ‘κολωνάτο’ ή ‘δίστηλο’, από τις δύο στήλες του Ηρακλή (Γιβραλτάρ) που απεικονίζονται στη μια όψη του νομίσματος.

⁸Ο Καποδίστριας είχε προτείνει την αναστολή του Συντάγματος μέχρι τον Απρίλιο του 1828. Σε επιστολή του προς το Πανελλήνιο στις 2 Απριλίου, εξηγεί του λόγους γιατί δεν μπορεί να συγκληθεί η Εθνοσυνέλευση και του ζητεί να γνωμοδοτήσει. Το Πανελληνίου απαντά ότι «θεωρεί αναγκαία την αναβολή της συνέλευσης έως ότου η πατρίδα μπορέσει να συγκαλέσει τη συνέλευση».(Ιωάννης Καποδίστριας, Επιστολαί, Μέρος Β’, Nat. Geo, σ.20-21)

⁹C. M. Woodhouse, Capodistria: the founder of Greek Independence, Oxford University Press, 1973, p. 373

¹⁰Ιωάννης Καποδίστριας, Μέρος Α’, Βιογραφία υπό Α.Μ. Ιδρωμένου Επιστολαί, National Geographic, 2013, σελ.71