• Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΟΣ ΠΙΝΟΣΕΤ ΕΓΕΙΡΕΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΝΑΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗΣ “ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ” ΤΟΥ

Η επέτειος της ανατροπής του εκλεγμένου Προέδρου της Χιλής Σαλβαδόρ Αλλιέντε με το αμερικανοκίνητο αιματηρό πραξικόπημα του στρατηγού Αουγκούστο Πινοσέτ στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, ανακινεί τους προβληματισμούς για τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει το λαϊκό κίνημα, όχι μόνο στη Χιλή, αλλά και παγκοσμίως για την ανατροπή των συνεπειών του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού και την αποκατάσταση του κοινωνικού κράτους.

Η περίπτωση της Χιλής αποτελεί δικαίωση της αγωνιστικής αντιδικτατορικής αρθρογραφίας του Νίκου Ψαρουδάκη τέτοιες μέρες το 1973, με άξονα την προτεραιότητα να αποτραπεί με κάθε μέσο η πολιτική νομιμοποίηση της δικτατορίας των Συνταγματαρχών με τη “φιλελευθεροποίηση”. Εκεί που απέτυχε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, χάρη στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, πέτυχε ο Αουγκούστο Πινοσέτ. Μετατρέποντας τη χώρα του σε “πειραματικό εργαστήριο” του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού, πέτυχε να διατηρήσει τη διεθνή στήριξη στο καθεστώς του, κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Μ. Βρετανία, αλλά και να δημιουργήσει αξιόλογη εκλογική “πελατεία” από “ημετέρους” που ευνοήθηκαν και θησαύρισαν από τις “μεταρρυθμίσεις” και κατ’ επέκταση μεσαία στρώματα με άνετη ζωή, σε αντίθεση με την πλειοψηφία του λαού που φτωχοποιήθηκε. Επέβαλε το “Σύνταγμα” του 1980, το οποίο κατοχύρωσε το νεοφιλελεύθερο καθεστώς με νόθο δημοψήφισμα. Όπως ακριβώς και στο παπαδοπουλικό “Σύνταγμα” του 1973, αυτοδιοριζόταν “Πρόεδρος της Δημοκρατίας” για 8 χρόνια. Διδασκόμενος όμως από την αποτυχία του Παπαδόπουλου, διατήρησε την αρχηγία των ενόπλων δυνάμεων και το στρατιωτικό του αξίωμα. Αντί να εφαρμόσει το Σύνταγμα που ο ίδιος συνέταξε, οι εκλογές αναβλήθηκαν για το διάστημα αυτό και την εξουσία ασκούσε η Χούντα, υποκαθιστώντας τη Βουλή.

Το 1988, επιχείρησε να παρατείνει την εξουσία του για 8 ακόμα χρόνια με νέο δημοψήφισμα. Ήταν βέβαιος ότι θα κέρδιζε και πάλι, αφού έλεγχε τον κρατικό μηχανισμό και προπαγάνδιζε το ψευδές αφήγημα του “οικονομικού θαύματος”. Για να πετύχει και τη διεθνή νομιμοποίηση, παραχώρησε στην ενωμένη αντιπολίτευση χρόνο 15 λεπτών τη μέρα στην κρατική τηλεόραση, προκειμένου να διατυπώσει την άποψη του “ΟΧΙ”.

Πέρα από κάθε προσδοκία, η Αντιπολίτευση κέρδισε το δημοψήφισμα, υιοθετώντας μια έξυπνη τακτική, που επικέντρωνε στην προϋπόθεση της ανατροπής της Χούντας για μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία και πετυχαίνοντας ευρύτερες συναινέσεις. Έτσι “έπεσε” ο Πινοσέτ από Πρόεδρος, αλλά έμεινε το Σύνταγμα του 1980, μαζί με την προστασία του νεοφιλελεύθερου οικοδομήματος και τις ρήτρες διασφάλισης της ατιμωρησίας του δικτάτορα, ο οποίος για μεγάλο διάστημα, ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, εξακολουθούσε να ελέγχει το στρατό. Προνόησε μάλιστα και μετά την αποχώρηση από τις ένοπλες δυνάμεις, να διοριστεί ισόβιος γερουσιαστής με την αντίστοιχη ασυλία.  Χάρη στις ρήτρες αυτές, πρόλαβε να μη δώσει λόγο για τα εγκλήματά του στη δικαιοσύνη των ανθρώπων.

Το πολιτικό σύστημα που διαδέχτηκε τη Χούντα απετελείτο από τους “μεταπινοσετικούς” πολιτικούς σχηματισμούς και την ενωμένη αντιπολίτευση, που εναλλάσσονταν στην εξουσία. Το Σύνταγμα αναθεωρήθηκε 52 φορές, αλλά δεν καταργήθηκε, όπως και οι κοινωνικές ανισότητες τις οποίες διασφαλίζει. Η κατάργησή του επιτεύχθηκε μόλις το 2020, με δημοψήφισμα που έγινε σε συνέχεια αιματηρών λαϊκών κινητοποιήσεων, με πλειοψηφία 80%.

Όμως, το κατάλοιπο της δικτατορίας που κατοχυρώνει την κοινωνική ανισότητα, πήρε παράταση ζωής. Το σχέδιο νέου Συντάγματος απορρίφθηκε με πλειοψηφία 62% στο δημοψήφισμα της 4ης Σεπτεμβρίου. Έτσι, από το 80% που ψήφισε την κατάργηση του Συντάγματος Πινοσέτ, μόλις το 38% απέμεινε να στηρίξει το Σύνταγμα που θα το αντικαθιστούσε.

Και τούτο γιατί η ριζοσπαστική αριστερά που πέτυχε να αναδείξει τον Πρόεδρο Μπόριτς στην εξουσία, δεν φρόντισε να διατηρήσει τις απαραίτητες ευρύτερες συναινέσεις και συμπεριέλαβε στο σχέδιο υπερβολικά πολυάριθμες διατάξεις (499) πολλές από τις οποίες αποξένωσαν μέρος του λαού. Τα υπόλοιπα πέτυχαν τα ελεγχόμενα από την ιθύνουσα τάξη ΜΜΕ, που επιδόθηκαν σε πόλεμο παραπληροφόρησης με το γνωστό ύφος και ήθος που βιώνουμε και εδώ. Στα σφάλματα τακτικής περιλαμβάνεται και το γεγονός ότι η απόφαση για συνταγματική αλλαγή του 2020 δεν συνοδεύτηκε με άμεση κατάργηση του δικτατορικού συντάγματος και επαναφορά του προϊσχύσαντος Συντάγματος του 1924, με το οποίο κυβέρνησε και ο Αλλιέντε, προσωρινά, μέχρι την έγκριση του νέου Συντάγματος. Τούτο θα αποτελούσε υψηλού συμβολισμού πράξη απονομιμοποίησης της δικτατορίας.

Παρά το γεγονός ότι ο Πρόεδρος ανέλαβε πρωτοβουλία σύνταξης νέου σχεδίου με ευρύτερη συναίνεση, το δίδαγμα από την αποτυχία της 4ης Σεπτεμβρίου είναι ότι πρέπει οι επιμέρους πολιτικές δυνάμεις που επιθυμούν την ανατροπή της νεοφιλελεύθερης τάξης πραγμάτων να πετύχουν υπέρβαση των στενών ιδεολογικών στερεοτύπων τους και να επιδιώξουν ευρύτερες συναινέσεις. Αγκυλώσεις ανάλογες με αυτές που έχουμε ζήσει στην Ελλάδα, ανέκοψαν τη δυναμική ανατροπής του νεοφιλελευθερισμού και της “κληρονομίας” της δικτατορίας.

  11/09/1973: δολοφονία του προέδρου της Χιλής Σ. Αλλιέντε

του Γ.Ν. Παναγιωτίδη
Σαν σήμερα, συντελέστηκε η γενέθλια πράξη της νεοφιλελεύθερης πολιτικής: βομβαρδίστηκε το προεδρικό μέγαρο, όπου βρισκόταν ο δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος της Χιλής Σαλβαδόρ Αλλιέντε, στα πλαίσια στρατιωτικού πραξικοπήματος.
Την εξουσία ανέλαβε ο Στρατηγός Αουγκούστο Πινοσέτ (φίλος και ομοϊδεάτης της Μάργκαρετ Θάτσερ), ο οποίος και προχώρησε σε ένα ακραιφνές νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων και απορρυθμίσεων. Ο Friedman μίλησε από την πλευρά του για “Οικονομικό θαύμα της Χιλής”, διότι ήταν δικοί του μαθητές (διδακτορικοί φοιτητές) που ανέλαβαν την κοινωνική/οικονομική πολιτική (Σέρτζιο ντε Κάστρο), υλοποιώντας τις ιδέες του.
Το πείραμα της Χιλής κατέληξε σύντομα σε εξοντωτικά κοινωνικά αποτελέσματα: μεταξύ τους, η ανεργία έφτασε κάποια στιγμή το κοσμοϊστορικό 40% (+12% από το ελληνικό peak των μνημονίων το ’13, 10% από το αντίστοιχο ισπανικό και περίπου δεκαπλάσιο από το “φυσικό ποσοστό ανεργίας” NAIRU που δέχεται η οικονομική θεωρία).
Κι όμως, 49 χρόνια μετά, ο νεοφιλελευθερισμός ζει ακόμη και βασιλεύει, στον α’ κόσμο, έστω και κουτσός και αποδομημένος…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *
You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>